4 Тақырып. Стандарттардың құрылымы мен жіктелуі - Астық өңдеу кәсіпорындарында технохимиялық бақылау

# Астық өңдеу кәсіпорындарында технохимиялық бақылау

## 4 Тақырып. Стандарттардың құрылымы мен жіктелуі

> 4 Тақырып. Стандарттардың құрылымы мен жіктелуі

> Дәріс жоспары:

> 1. Стандарттардың жіктелуі

> 2. Халықаралық стандарттар

> 3. Стандарттар категориясы

> Стандарттар қолдану саласына, мазмұны мен бекіту дәрежесіне қарай халықаралық, аймақтық және ұлттық болып бөлінеді. Халықаралық стандарттарда Халықаралық стандартизация ұйымы (ИСО) экономикалық және саяси көзқарас негізінде біріккен кейбір елдер құрамына кіретін аймақтық ұйымдар шығарады, әрі бекітеді. Ұлттық стандарттарды белгілі бір елдің ішінде ғана шығарады және бекітеді.

> ИСО-ның құрамына 146 ел кіреді. Біздің ел сол ұйымның мүшесі. ИСО-ның негізгі мақсаты – халықаралық сауда мен ғылыми-техникалық дамуға сәйкес болу. ИСО құрамына 190 техникалық комитет кіреді, оның ішінде «А/ш азық түліктері». Бұл комитет әртүрлі азықтарға арналған комитеттерден тұрады.

> Аймақтық стандарттар – бұл аймақтық стандартизация ұйымдары қабылдаған, тұтынушылардың үлкен шеңберіне тиімді стандарттар.

> Мемелекеттік стандарттар жүйелі және қолданылуға қолайлығына байланысты бөлінеді.

> 1) негізгі стандарттар

> 2) өнімге, қызметке арналған стандарттар

> 3) үрдіске арналған сатандарттар

> 4) өнім мен қызметтті бақылау әдістеріне арналған стандарттар

> Әр бөлімнің негізінде халық шаруашылығының салалары жатыр. Олардың әрқайсысына алфавит әріптері индекс ретінде бекітілген. Мысалға, тағамдық және дәмдік азықтардың индексі – Н, ауылдық және орман шаруашылығының индексі – С. Ал СОО рубрикалы стандарты: «Жер шаруашылығы. Терминдер мен анықтамалар» (МемСТ 16256-80), «А/ш өнімдерінің тұқымдары. Тұқымдардың сапалық анықтамасы. Терминдер мен анықтамалар» (МемСТ 20290-74) деп анықталады.

> Ауылшаруашылық мамандарының естерінде стандарттардағы терминдер мен белгіленулер болғаны дұрыс, мысалға, «Дайындалынатын және тасымалданатын бидай Терминдер мен анықтамалар», «Комбиазықтар. Терминдер мен анықтамалар».

> Стандарттарды сапа нормалары және өнімді белгілі бір саласын сәйкес қолдану талап етілген. Мысалға, ұн шығару үшін арпа мен бидайдың ұқсастығы аса маңызы болмаса, ал сыра мен солодтың өндірісінде бұл көрсеткіштердің нормалануы аса маңызды болып саналады. өсіп кетуге бейімділігі 90...95 пайыздан кем болмауы тиіс. Қолдануы қолайлы болуы үшін стандарттардың құрылымы унифицерлі болады. әрбір стандарт ең алдымен анықтамадан басталады. Ол анықтама стандарттың қандай салаға арналғандығын түсіндіреді. Одан кейін негізгі бөлім басталады, онда тауарды жеке топтарға, типтер, түрлерге бөледі, яғни тауарлы жіктеу басталады.

> Стандарттарды жақсы ұғу үшін әрбір тип немесе подтипке қатысты сорттардың аттарын жазады. Міне осылай, азық сапасының табиғи белгісі арқылы топтауға бағытталған типке және подтипке жіктеу, сол азықтық ботаникалық, биологиялық белгісі және технологиялық қасиеті, оған қоса тұтынушы бағасының арасында қатынас жасап, жеңілдік тудырады.

> А/ш-қ өнімдерін өндірудегі шарттар әртүрлі және оның сапасына біркелкі әсер етпейді. Сондықтанда типке және подтипке жіктеу өнімнің барлық ерекшеліктерін айқындай алмайды. Бұл жерде өнім сапасын үлкен өзгермелі белгілер санымен нормалау қажет. Бір тип пен подтип шегінде бидай құрамында өсіру шарттарына, егісті жинау мен оны тасымалдауына байланысты, су мен қоспалардың бірдей емес мөлшері болуы мүмкін бидай әртүрлі дәрежеде зиянкестермен ластанған немесе ластанбаған аурулармен ауыратын немесе ауырмайтын және т.б. дәрежеде болуы мүмкін. Осыған байланысты стандарттарды өнімнің тұтынушы құнына әсер ететін әртүрлі белгілер бойынша сапа нормалары келтірілген. Аталған көрсеткіштер «Техникалық талаптар» бөлімінде көрсетілген және арнайы терминдермен мінезделеді: жағдайы (бидай натурасында ылғалдылық пен қоспалардың болуы), дәрежелермен (бидай натурасы арқылы), топтармен (қамырлық) және т.б. және де ең төменгі класс талаптарын орындамайтын өнімді де ескерген. Тағайындалуынан тыс стандарттарды негізгі (базалық) және төменгі жіберілімді (шектеулі) сапа нормалары беріледі. Сапа бағалау әдістеріне арналған стандарттар ерекше орын алады.

> Тауардың сапасын нормалау өз тұрғысында сапаны анықтаудың стандартты әдістерін талап етеді. Осылайша бір стандартты әдісті қолдана отырып, сапа тобының жіктелуіне өнімдерді жатқызған кезде көптеген қателіктерді жібермеуге болады.

> Бақылау сұрақтары:

> 1. «Стандарт» және «Стандартизация» терминдеріне анықтама бер.

> 2. Қандай халықаралық ұйым стандарттарды шығарады және бекітеді.

> 3. Стандарттардың қандай түрлері бар.

> 4. Бақылау әдістеріне арналған стандарт нені білдіреді (анализді сынау, өлшеу).

> 5. Өсімдік шаруашылық өнімдерін нормалау қандай мақсатта жүргізіледі.

> 6. Сапа бағалаудың стандартты әдістері.

> Әдебиеттер [1-11]