2. Тақырып. Өсімдік шаруашылығы өнімдерінің сапасын көтеру - Астық өңдеу кәсіпорындарында технохимиялық бақылау

# Астық өңдеу кәсіпорындарында технохимиялық бақылау

## 2. Тақырып. Өсімдік шаруашылығы өнімдерінің сапасын көтеру

> 2. Тақырып. Өсімдік шаруашылығы өнімдерінің сапасын көтеру

> Дәріс жоспары:

> 1. Өнімнің тағамдық құныдылығы.

> 2. Биологиялық құндылығы.

> 3. Энергетикалық құндылығы.

> 4. Өнімнің сапасына әсер ететін факторлар.

> Ауыл шаруашылығы басты тағам өнімдерін, сонымен қатар тағам үшін шикізат және өнеркәсіптің жеңіл салалары бойынша халық қолданысындағы өнімдерді шығарады. Адамның жұмысқа деген қабілеті және денсаулығы осы өнімдердің санына мен сапасына ассортименттің әртүрлілігі байналысты. Сондықтан жоғары сапалы ауылшаруашылық өнімінің елде құрылуы – қоғамның дамуы шарттың бірі болып табылады.

> Ауылшаруашылық өнімдерінің өндіріс көлемінің ұлғаюымен қатар, оның сапасын көтеру және мемлекет тарапынан жоғары сапалы өнімдерді сатуда экономикалық стимулға сәйкестігі туралы мәселе көтерілді. Тағам өнімінің құндылығын көтеру әлемде өндіріс дифицитін қысқарту жолының бірі ретінде қарастырылады

> Мемлекетке сату шаруашылықтарға қосымша кіріс алуға мүмкіндік береді. Бірақта шаруашылық басшылары және мамандар өнім сапасын көтеру мақсатындағы кірісті өсіру мүмкіндіктерін қолдана бермейді. Кей жағдайларда егіс жинау уақытында өнімді дұрыс пайдаланбау жинаған өнім сапасы төмендетеді. Мұндай өнім партиясын осы немесе басқа мақсаттарда пайдалану мүмкіндігін шектейді және нақты сатып алу бағасының төмендеуіне алып келеді.

> Ауылшаруашылық шикізат пен азық-түлік өнімдерін өндірушілер адамның тамақтануындағы осы өнімдердің мәнін және маңыздылығын сипаттайтын негізгі ұғымдарды білуі керек. Өнімнің тағамдық құндылығы жоғары болған сайын, ол адам организміне қажет заттарды тағамдық жағынан қанағаттандырады, үлкен сатыдан алып қарағанда оның химиялық құрамы қалыпты тамақтану формуласына сәйкес келеді.

> Адам тамақтануындағы ақуыз мәні зор. Осыған орай мынаны ескерген жөн, өсімдіктен жасалған азық-түліктер әртүрлі жағдайлармен өз құрамында организмге зиянды токсикалық заттар жинауы мүмкін. Міне сондықтан азық-түліктердің тағамдық қауіпсіздігі және зиянды заттарды анықтау туралы ұғым туындады.

> Азық-түліктің тағамдық құндылығы туралы толық мағлұматты оның тағамға түскен қандайда бір бөлігі арқылы алуға болады. Мысалға, стандартқа сай піскен анаға желінбейтін бөлігі болмайды, ал желінетін 100 пайыз. Салқын аспаздық өңдеуді қажет ететін, картоптың желінетін бөлігі 72 пайызға сай келеді. қырыққабат 80 пайызға. әртүрлі ірімшіктердің желінбейтін бөлігі 0,5-тен 4 пайызды құрайды, ал тушаның әртүрлі бөлігіндегіеттікі – 7-ден 40 пайызға дейін. Ауылшаруашылықтарында өсірілген кез-келген шикізаттың сапасы көптеген факторларға байланысты болады.

> Бидай және әртүрлі дәнді-дақылдардың тұқымдары, картоп, көкөністер, қант қызылшасы және т.б. тағамдық әрі технологиялық құндылықтары-тікелей сортқа, агротехникаға, климаттық факторларға, жағдайға, жинау мерзімі мен тәсіліне, жинағаннан кейінгі өңдеуге, сақтауға және тасымалдауға байланысты. Мұның барлығы тағамдық емес өсімдік шикізаттың технологиялық қасиетіне зығыр және оның талшықтарына әсер етеді.

> Нәтижесінде мамандар аз-түлік жөнінде көп мағлұмат алып, оны қалай дұрыс сақтау керек екенін және өндірісті қажетті бағытқа қарай ұйымдастыру сияқты, мәселелерді біледі.

> Бақылау сұрақтары:

> 1. Пәннің мақсаты мен.

> 2. «Өнім сапасы» деген терминге анықтама беріңіз.

> 3. Тағамдық, энергиялық, биологиялық құндылық және аз-түліктің тағамдық қауіпсіздігі дегеніміз не.

> 4. Өсімдіктану өнімінің сапасына ықпал ететін факторларды тізіңіз.

> 5. Өндіріс орындарында а/ш шикізатын өңдеудің негізгі тапсырмасы неде.

> 6. Азық- түліктің тағамдық құндылығы.

> Әдебиеттер [1-11]