2

Дәріс №2

Тақырыбы:3DS Mах бағдарламасы. Интерфейс. Проекция терезелері.

3DSМахпрограммасымен танысу. 3D Studio Max режимдері мен құралдарын, маңызы және функцияларын атап өтейік.

· Сахна объектілерін олардың атымен ерекшелеуге арналған Select From Scene (сахнаны ерекшелеу) жаңа диологтытерезесі

· Жаңа фотометрленген жарық беретін mr Sky (mr– аспан порталы) mental ray көрсетушісімен (визуализациямен) сәйкестендіреміз.Олбөлме ішіндегі жарықты жарық сәулелерімен имитациялайды (ерекшелендіреді), күндізгі аспан мен күннің имитаторларынан (mr Sky және mr Sun жарық беретін) шығатын қабырға ойығы арқылы осы жарық беруші іс әрекет аймағы үшінтаңдалған.

· Сахнаға жарық түсірудің басты параметрлеріне қарайтын экспозицияны басқарудың жаңа режимі. Ол сонымен бірге түсіру шарттарын нақты фотокамераның оның негізгі техникалық сипаттамаларын ескере отырып іс - әрекеттінимитациялайды.

· Аrch&Design(mi)материалдарыүшінкөрсетушіmentalгауменөзіне- өзі үйлестірілетін жарық беретін жаңарежимі.

Модальды емес диологты перде Scene Explorer (сахна проводнигі). Бағыттауыш көмегімен әртүрлі біртипті параметрлі сахналар жобасын, сахнада объектіні ерекшелеу, оларды өшіру, сонымен бірге таңдалғанобъектілер арасында иерархикалық байланыс немесе оларды болдырмауды орнату

· Жұмыс тірек нүктесі деп аталатын нүктемен жұмыс істеудің, олардың тірек нүктелерін уақытша өзгертуді талап ететін сахнаның объектілеріноперацияларының орындалуын жеңілдететін (мысалы, сахна кеңістігінің кейбір нүктелерінің айналасындағы бірнеше объектілерінің бұрылуы үшін) жаңафункциясы.

· Редакцияланатын сплайн төбесіндегі нөмірлерін проекцияларын терезеге шығару жаңарежимі.

· Келесі жаңа операцияларды орындайтын жартылай торларды өңдеудің кеңейтілген функциясы

- біртипті бағыныңқы объектілердің жиынтығын талап етілулерін экранда тышқан арқылы алдын – ала белгілеулердіерекшелеу.

- Модификатор стегіндегі терезеде әртипті бағыныңқы объектілерді манипуляциялау жол тізбегіндеерекшелеу

- Белгіленгі бағыныңқы объектілердің олардың нормалдарына ығысу бағытын байластыруды жүзегеасыру.

- Сәйкес келетін тез-пернелерді басу үшін, бұл пернелерді босатқаннан бастапқы режимнің бұрынғы жағдайына қайтарылатын басқа режиммен және ағымдағырежимменөңдеу,бағыныңқыобъектініңөңдеуінуақытша

ауыстырудыорындау.

- Экрандағы суретті қайта салуды талап ететін жылдамдықты қондыру мақсатында күрделі сахнаны бейнелеудің сапасын автоматты төмендеуді қамтамасыз етуді деградацияға бейімділігін жетілдірген функция. Алдыңғы жоспарда орналасқан маңызды объектілер сапалырақ кескінделеді, яғни бақылаушыдан үлкен жоюда орналасқан. Бұл функцияның тағы бір жетістігі оған берілген параметрлердің сақталатындығы.

- Menrey көрсетушісі мен үйлесімді ореол құру үшін көрсетушісінің жаңа эффектісі. Оның мағынасы мынада сахнаның көрсетушілерінің кескіндерінде оның геометриялық денелерінің айқын жарықтандырылған бөліктерінде жарқылдаған ореолдың пайда болуы;

· Көрсетушілік ақпарат кеңейтілген көлемдік проекция терезесінде көрсетушілік кадр көрінетін терезесіне сахнаның түрін жақындататын жаңа режим. Бұл режимді компьютерде SМ2.0/3.0 стандартын қолдайтын қәзіргі видеоадаптер, графикалық өңдеу блогында боялатын модель үшін, сонымен бірге Direct 3D монитор драйвері 9.0 версиясы немесе одан жоғарысы бар болғанда бұл режимді жүзеге асыруға болады.

· Екі аяқты жандымен жұмыс істеу үшін келесідей жаңа мүмкіндіктер:

- кейінгі жылжытуға және трансформациялауға мүмкіндікті, сонымен бірге олардағы звено сандарын реттеу үшін екі аяқты жанды фигурасына көп звенолы өсімшелер қосу;

- жандыныңфигурасыныңнегізгі бөліктерін бас, дененің жоғары бөлігін, сонымен бірге өсімшелерді сахна кеңістігінде жылжыту.

Сурет1 - 3DS Max2017 интерфейсі

Қосымша үшін қарастырылған 3DS Мах ортасында жұмыс істейтін ортасы:

· мәзір жолы программаның тақырыбының астында орналасқан және өзінің тағайындалуы бойынша топталған негізгі меню командасының 15 ашылатын тізімді панельдіұсынады;

· құрал саймандар бір қатарға орналасқан бір стационарлы және сегіз жылжымалы құрал саймандарды ұсынады. Программаның бастапқы құрастыруында экранға тек сационарлы панель Main Toolbarшығарылады;

· командалық панель программа терезесінің оң жағына орналасады және таңбаша көмегімен тізбектей ашылатын қосымша бет түрі болады. Бұл таңбашалар аттарында белгіленгендей құру, өңдеу немесе сахна объектілеріне қатынауды басқару функцияларын орындайды. Ашылған командалық панельде экранға свитка деп аталатын жиылатынтізімдегі өзінің тағайындалуы бойынша топталатын басқару элементтерішығарылады;

· терезе проекциясы саны төрттен аспайтын, монитордың экранында әр түрлі проекциялар түрін ұсынады, үшөлшемді сахнаға қатынауды қамтамасыз етеді. Интерфейстің стандартты жинақтауында бірдей өлшемді төрт терезе оның үшеуі ортографикалық, ал біреуі орталық проекцияларға жатады.

· трек жолы проекция терезесінің астында орналасады. Оның анимациялық сахнадағы ағымдағы кадрын көрсететін кадр шекалалары бар (сырғытпа көмегімен кадр селектрідепаталатын), сонымен бірге сахнаның еншілі объектілерінің анимацияларының трекке кілті орналасады.

· Қалып -күйі жолы және көмек және экранның сол төменгі бөліктерінде орналасқан. Олар сахна жай-күйінің қысқаша анықтамалық ақпараттарды енгізу үшін қолданылады, сонымен бірге жиі қолданылатын басқару әрекеттерін орындайды.

· Анимациялар элементтерін құру және қайталау, қалыпкүйден және көмектен оң жақта орналасады. Бұл элементтердің бірінші тобы анимация кілттерін құру үшін, ал екіншісі анимациялық сахнадағы ағымдағы кадрларды қайталау үшін қолданылады.

· Терезе проекциясы батырмасын басқару программа терезесінің төменгі оң бұрышында орналасады.

3DSMax 2017 интерфейс құрамына: әртүрлі контексті меню, екітүрлі диологты терезе: модальды және модальды емес, сонымен бірге программаның жұмыс істеуі мен игеруі үшін құралдар көмегі кіреді.

Командалық панелдер және диологты терезе әртүрлі элементтерді құрайды, соның ішінде санағыштары бар редакцияланатын өріс (өрістен оңға қарай бағытталған).

Санағыштар өрісте кескінделген реттелетін параметр мәнін үлкейтуге немесе азайтуға мүмкіндік береді және келесі үш тәсілмен орындалады:

- санағышта тышқан тінтуірін жүйелі шерту арқылы;

- санағышта тышқан тінтуірін басу және оны нұсқағыштың жағдайын өзгертпей біршама уақыт ұстап тұру;

- онда тышқан бастырмасын нұсқағыштың жоғары немесе төмен,жанына ығыстырылуын басуарқылы.

Проекция терезесі. Мах көрінісінің барлық объектісі аумақты (World) координаталар жүйесінде орналасқан. Шартты түрде бұл жүйенің Z өсі тік жоғары, Х өсі оң жаққа, У өсі бақылауыштан шығатын бағытқа бағытталған деп есептеуге болады. Бағдарлама проекциясының ортографикалық терезелері – аумақты координаталар жүйесінің қатысына байланысты Тор (төбесінен қарағандағы түрі), Front (алдынан қарағандағы түрі), Left (сол жағынан қарағандағы түрі) т.б деп аталған. Бағдарлама жүктелгеннен кейін проекция терезелерінде көрінетін координаталар – бұл аумақты координаталар жүйесіне сәйкес келетін жазықтықтың торы.

Аумақты жүйенің координаталық жазықтықтары бастапқы координаталық тордың (home grids) атымен аталады. Мах аумақты координаталар жүйенің жазықтығынан қандай да болсын бұрышпен орналаса алатын қосымша объект - тор (Grid Objects) жасауға мүмкіндік береді. Мұнда Мах объект торлардың координатты жазықтығына параллель болатын, жазықтықтағы объектілер көрінісінің ортографикалық проекциясын құруға мүмкіндік береді.

Бағдарламаның проекция терезелерінің келесі типін қолдайды:

- Тор (төбесінен қарағандағы түрі), Front (алдынан қарағандағы түрі), Left (сол жағынан қарағандағы түрі), Back (артынан қарағандағы түрі), Right (оң жағынан қарағандағы түрі),Bottom (астынан қарағандағы түрі) - сәйкес аумақты координаталар жүйесінің жазықтығының параллель болатын, жазықтықтағы объектілердің ортографикалық проекциясының 6 терезесі.

- Perspective- (Перспектива) - орналысуын қолданушы өзгерте алатын нүктеден қарағанда көріністің түрін сипаттайтын, орталық проекция терезесі.

- Белгі қоятын съемкалық камера сызығына параллель болатын, жазықтықтағы көріністің орталық терезесі. Мұндай терезелер көріністі камераның орналасу нүктесінен көруге мүмкіндік береді және камераның атымен сәйкес аталады, яғни үнсіз келісім бойынша Camera # (камера #) мұнда # - камераның реттік нөмері (01,02 т.с.с).

- Жарықтың көзінің сәулесінің өсіне перпендикуляр болатын жазықтықтағы көріністің орталық проекциясының терезесі. Мұндай терезелер көріністің әр бағытталған жарықтың көзі орналасқан нүктеден көріністі көруге мүмкіндік береді және жарықтың көзіне сәйкес атпен аталады, яғни үнсіз келісім бойынша Spot # (Прожектор #) немесе Direct # (Бағытталған #) мұнда #- жарықтың көзінің реттік нөмері (01,02, т.с.с).

- User (арнайы түр) – көріністі қолданушы өзгерте алатын бұрышпен көрсететін, аксонометриялық проекция терезесі.

- Grid (Top) (Top(төбесінен қарағандағы тор)), Grid (Front) (Top (алдынан қарағандағы түрі)), Grid (Left) (Top(сол жағынан қарағандағы түрі)), Grid Back (Top (артынан қарағандағы түрі)), Grid Right (Top (оң жағынан қарағандағы түрі)), Grid Bottom (Top (астынан қарағандағы түрі)), Grid(Display Planes) (Top (жазықтықтарды көрсету))- объект - тор координаталар жүйесінің жазықтықтарына параллель болатын жазықтықтағы объектілер проекциясының 6 ортографикалық терезесі және Display бөлімінде таңдалған объект тор қосымша параметрлерінің жиыны болатын, объект тордың конструкциялық жазықтығын бейнелейтін терезе.

- Shape (Пішін)- ерекшелінген екі өлшемді объект пішіндердің жергілікті координаталық жүйесін Х,У жазығына параллель болатын жазықтықтағы ортографикалық проекцияның терезесі.

Проекцияның терезесі ретінде Мах типі қолдайтын терезелердің қандайы болса да болады. Проекцияның кез-келген терезесінде TrackView (Терезелерді көру) терезесі орналасуы мүмкін. Бұл көріністің анимациясын жөндеу кезінде ыңғайлы. Бұл жағдайда TrackView (Терезелерді көру) терезесінде бір әрекетті орындау проекцияның белсенді терезесінің ауысуына әкеледі. Проекция терезесіне TrackView (Терезелердікөру) терезесін орналастыру кезінде терезенің аты сәйкескеледі, проекция терезесінің менюін шақыру үшінTrackView (Терезелердікөру) терезе тақтасының, тақтаның батырмаларына тиіспей, тақтаның бір бөлігіне курсорды апарып тышқанның оң жақ батырмасын шерту керек.

Проекция терезесін басқару құралдары. Олар бағдарлама терезесінің оңжақ төменгі бұрышындаорналасқан: масштаб, барлық терезедегі масштаб, толық көрініс, барлық терезедегі толық көрініс, облыс масштабы, жылжыту (айналдыру), Бүктеу/Қалпына келтіру.

Команда тақтасы. МАХ-тың топтарымен жабдықталғандардың алты командалық тақтасы болады: Create (Жасау), Modify (Өзгерту), Hierarchy (Иерархия), Motion (Қозғалыс), Display (Дисплей) және Utility (Сервис). Қажетті командалық панелді жөндеу үшін сәйкес бөлікке басу керек.

Әр командалық тақтаның негізгі бөлігі шиыршық аймағы болып табылады. Шиыршық (rollout) – құрамында байланысқан параметрлер тобы бар және ені шиыршық енімен тең келетін батырма түріндегі тақырыпшасы бар командалық тақтаның бөлігі.

Шиыршықтар тек командалық тақтаның құрамында ғана емес, сонымен қатар Material Editor (Материалдарды түзетуші), Render Scene (Визуализациялау) сияқты сұхбаттық терезелер қатарында қолданылады.

Мах 5 объектілерінің барлық типтеріне, Editable Spline (Түзелетін сплайн), Editable Mesh (Түзелетін тор) объектілерін қоспағанда, параметрлік, яғни жасау кезінде оларға объектінің орналасу координаталар, ұзындығы, биіктігі бойынша өлшемдері деген сияқты мінездемелік параметрлер жиыны беріледі. Бұл параметрлер өзгеруі мүмкін. Сондықтан объектілерді жасау кезінде жоғарғы дәлдікке міндетті түрде ұмтылу қажет емес

Интерфейсті баптау

3DS Max 2017 келесі төрт меню командысының көмегімен жүзеге асырылатын пайдаланушының интерфейсін баптаудың кең мүмкіндігін береді.

Customize (Баптау), Customize Interface (Пайдаланушы интерфейсін баптау), Load Custom UI Scheme (Интерфейс сұлбасын енгізу), Save Custom UI Scheme (Интерфейс сұлбасын сақтау), Custom UI and Default Switcher (Параметрлерді жасыру бойынша және интерфейсті ауыстырып қосқыш).

Біратты модальды емес диалогты терезе әрқайсысы программа интерфейсінің бапталатын белгілі бір анықталған тобына жататын келесі бес қосымша беттен тұрады:

- Keyboard (Пернетақта) – пернетақтаны баптау

- Toolbars (Құрал-сайман панелі) – құрал- сайман панелін баптау

- Quads (Төрттік) – төрттік контексті менюді баптау

- Menus программаның қалған менюін баптау

- Coolrs әр түрлі элементтердің бояу түстерінің қызметін баптау

Құрал саймандар панелін баптау

Құрал - саймандарды баптау диалог терезенің Customize User Interface (пайдаланушы интерфейсін баптау) Toolbars (Құрал саймандар панелі) қосымша беттерінде орындалады.

1. Осы операцияларды орындалуы бойынша алдынғы іс әрекеттерді жүзеге асыратын қосымша бет Toolbars терезесінекөшеміз.

2. Тізімнен Group элементтерді басқарудың функциясын таңдаймыз.

3. Category тізімінен элементтер категориясының талап етілетінін таңдаймыз.

4. Келесі іс-әрекет нұсқаларының біреуін таңдаймыз:

Бар құрал саймандар панелінің біреуінің редакцияланатын жағдайында Hide жалаушасын босатамыз;

Жаңа панель қолданған жағдайда New батырмасын басамыз;

5. Егер осы элементтің белгісі немесе атауы қолайсыз болса, онда оны EditButtonAppearance (Жөндеу бастырма түрінде) командысының көмегімен өзгертеміз. Батырманы жою: DeleteButton командасы.

6. Құрал саймандар панелінің бастапқы құрастыруын қалпына келтіру үшін Reset командасын таңдап аламыз.

7. Кіргізілген өзгерістерді сақтау үшін Save командасын таңдаймыз.

Сурет 2 - Customize User Interface терезесінің Toolbars қосымша бет түрі

Командалар менюін баптау

ЗDS Мах 2017 программасының командалар менюін баптау диалогтық терезе Customize User Interface (Пайдаланушы интерфейсін баптау) Menus (Меню) қосымша бетінде орындалады. Құрал - саймандарды баптау диалогтық терезе Customize User Interface (Пайдаланушы интерфейсін баптау) Toolbars (Құрал саймандар панелінде) орындалады.

Сурет 2.1 - Customize User Interface Menus қосымша бет түрі

Үшөлшемді сахнамен танысу

3DS Max 2017 сахнасы әртүрлі объектілерді модельдеу жасалынатын үшөлшемді ортаны ұсынады. Берілген программа әрбіреуі белгілі функцияны анықтайтын 8 класс объектісімен жұмыс істеуге (категориялар) мүмкіндік береді:

· геометриялық денелер–көлемдік және жазық объектілер, оларды сахнаның финалдық кескінінде рәсімдеу және кескіндеу мақсатымен құрылған;

· контурлық объектілер – әрқайсысы бір немесе бірнеше векторлық контурдан тұратын, бетімен қалыңдығы жоқ, сахна объектілері;

· бөлшектер жүйесі – арнайы объектілер, бөлшектер деп аталатын кіші объектілердің өрісінің генерациясына арналған, берілген пішіні мен рәсімдеу үшін;

· жарықтандырулар – арнайы объектілер, нақты жарық көздері қызметтерін сахнада имитициялайды;

· камералар-арнайы объектілер, объектив арқылы сахнаны бақыланатын түсіру камераларыдың әрекетін имитациялайды;

· қосымша объектілер–объектілер, сахна денелерін модельдеуді жұмсартуға арналған, сонымен бірге анимациялық эффектілерді құруға арналған;

· көлемдік деформациялар объектілері–объектілер, денедегі әр түрлі күштердің әрекетін немесе осы объектілерден сахна бөлшектеріне күшті көрініс түскен жағдайды имитициялайды;

· объектілер жүйесі–байланысқан жиынтық объектілер, олардың анимациясын қамтамасыз ететін белгілі параметрлі жиынтығы.

Бақылау сұрақтары:

1. 3DMax бас меню командаларын суреттеңіз.

2. 3DMax программаларында қандай аспаптар панелі жүзеге асырылады?

3. Проекция терезесін басқарудың негізгі аспаптары.

4. Примитивтер қалай құрылады?

5. Негізгі топ бойынша примитивтерді атаңыз және суреттеңіз.