2

##### 2.1.3 Ислам дінінің тәжірибесі

Ислам діні 5 ұстанымға негізделген және оларды орындау міндетті болып саналады:

1. Діннің басты негізі және мұсылмандықтың кілті – «Лә иләһә илла Аллаһ. Мухаммад расул Аллаһ», яғни мағынасы «Алладан басқа тәңір жоқ, Мұхаммед оның елшісі» деген сөйлемде жинақталған. Яғни, Аллаһтың барлығына, бірлігіне сену, оған ешкімді тең көрмеу және Мұхаммед пайғамбар оның елшісі екенін мойындау. Сондықтан бұл қасиетті сөйлемді айтып, жүрегімен бекіткен адам ислам дініне кірген болып есептеледі. Мұны «кәлима таухид» деп атайды.

2. Намаз (парсы сөзі, араб тілі бойынша – салят) құлшылық. Күніне 5 уақыт орындалуы тиіс (ал шиіттерде 3 рет). Жұма күні мешітте жамағатпен орындалатын «Жұма намазы». Бес уақыт намаз мұсылмандықтың негізгі көрінісі, имандылықтың дәлелі ретінде бағаланады. Құранда намаздың адамды жамандықтан, арсыздықтан тыятын пайдасы баса көрсетіледі. Сондықтан оны тәрк ету, яғни қаза жасау мұсылмандыққа жат әрекет деп есептеледі. Құранда айтылғандай (29:44): «(Мұхаммед с.а.у.) Кітаптан саған уахи етілгенді ғана оқы да намазды орында. Күдіксіз намаз; арсыздықтан, жамандақтан тыяды. Әрине Алланы еске алу, аса ірі нәрсе. Сондай-ақ Аллаһ Тағала не жасағандарынды біледі).

Мұсылман ғұламалары және медицина қызметкерлерінің айтулары бойынша, намаз сауықтырады және тәртіпке баулыйды. Яғни, белгілі бір уақытта тұрып, дәрет алып, күніне бес рет намаз оқығанда (оған әр түрлі қимыл-қозғалыстар жатады, яғни: дене, бас, қол, тізе т.б.) мұсылман организмі сергек болады және өзін тәртіпке тәрбиелейді, тазалықты ұстанады. Намазға арнаған уақыт жанұяның беріктігі мен таза құлықтылықты сақтауға себеп. Ислам ғұламалары бойынша адам Құдайға сеніп, міндеттерін орындаған кезде, заңды бұзушылық, қатыгездік, құлықтылықтың құлдырауы және т.б. жағымсыз іс-әрекеттер қоғамда орын алмайды.

Ислам заңдары бойынша міндетті және қосымша құлшылықтардың алты түрі бар. Міндетті құлшылық:

1. күніне бес рет намаз оқу (таң, бесін, екінді, ақшам және құптан);

2. жаназа намазы (яғни, адам қайтқанда оқылатын намаз);

3. Меккеде қажылықты өтеген кезде, Қағбаны айналған кезде оқылатын құлшылық;

4. Күн мен Ай тұтылғанда, жер сілкінісі болғанда және т.б. зілзалалар болғанда оқылатын құлшылық;

5. құлшылық – када, үйдің үлкен ұлы әке-шешесі үшін құлшылық жасауы міндетті;

6. сұрау бойынша, ант бойынша және сөз беру бойынша құлшылық жасау.

Шариғат бойынша намаз оқу міндетті: ақыл-есі сау, балиғат жасына жеткен, мұсылман болуы шарт. Намаздың ерекшелігі мынада: оны орындаған кезде ырғақты қозғалыс пен дыбыс қайталанып тұрады. Шариғат намаз оқудың екі түрін бекіткен жеке намаз (фуради) және жамағатпен оқылатын намаз (джамаэ). Шариғат мешітте намазды жамағатпен оқуды қолдайды.

Бес уақыт оқылатын намаз бір тәулікке былай орналастырылған: үш намаз күннің шығуымен батуы кезінде оқылады, ал екеуі күндіз оқылады.

3.Ораза – Рамазан айында 29 немесе 30 күн ұсталады. Ораза ұстау – таңның атуы мен күннің батуына дейін ішіп-жеуден, күнәлі істен, жаман сөзден тыйылу. Мұсылмандар ораза адам нәпсісін тыйып, рухани өсуге, өз бойындағы жаман әдеттерден арылып, көркем мінезін тәрбиелеп қалыптастыруға мүмкіндік беретін ғибадат деп санайды.

4. Қажылық - («хаж» араб тілінде) құрмет тұтылған қасиетті жерді зиярат ету мағынасын білдіреді. Ал шариғаттағы терминдік мағынасы – қажылық айлары деп аталатын арнайы уақытта Сауд арабиядағы Мекке қаласының жанындағы Арафат тауында ғибадат ниетімен бір мезет тұру, сосын Қағбаны тауап ету және қажылықтың арнайы басқа амалдарын орындау арқылы атқарылатын ғибадат. Мәдинадағы Мәсжидан-нәби мешітіндегі Мұхаммед пайғамбардың (с.а.у) қабіріне зиярат ету. Зул-хижа айының бірінші он күнінде атқарылады. Қажылық аяқталғаннан кейін ең басты мұсылмандардың мерекесі ид-альадха (яғни, «құрбан байрам»). Құрбан айтында құрбандыққа қойлар, сиырлар, түйелер шалынады. Ол қасиетті тарихи оқиғадан шыққан, ол жайында Құран мен Ескі өсиетте де айтылған. Құрбан шалу – Ибраһим пайғамбарымыздан (а.с.) жалғасып келе жатқан сүннет. Иә, Ибраһим пайғамбарымыз (а.с.) Аллаһ Тағалаға берген сөзінде тұрып, бауыр еті баласы Исмайлды Ұлы Жаратушысының жолында пида ете алатындығын паш етіп, қиын емтиханнан өткен еді. Құрбан шалу сол бір ғибратты оқиғаның ұмытылмас көрінісі. Аллаһ оған риза болып, оны тоқтатып, оған жоғарыдан қойды құрбандыққа шалуына бұйырды.

5.Зекет – көбею, өсу, берекеттену, тазалық сияқты мағыналарды білдіреді. Ал зекеттің шариғаттағы терминдік мағынасы: Нисап (зекетті парыз ететін белгілі байлық мөлшері) көлемінде жететін байлыққа ие болған мұсылманның байлығының белгілі бір бөлігін жылы бір рет Аллаһ Тағаланың ризалығы үшін Құранда белгіленген адамдарға иелендіруі. Бұл ғибадаттың зекет деп аталуы – қалған байлықтың көбеюіне, берекеттенуіне әрі берушісінің күнәларынан тазаруына себеп болғандықтан.

Жоғарыда айтылып кеткендей мұсылмандардың діни міндеттеріне – жихат «Ислам үшін қасиетті соғыс». Яғни, хижрадан кейін мұсылмандарға қорғану және дінді тарату мақсатында соғысуға рұқсат етілген. Бірақ, соңғы уақыттарда «жихат» түсінігі исламға пайдасын тигізетін іс-әрекеттер (яғни, рухани жетілдіру, қоғамның пайдасынажасалатын жұмыстар, мұсылман халқын ұлттық азаттандыруға бағытталған саяси қызмет).

Құрбан айт мерекесінен басқа ислам мейрамдарының негізіне: ораза айты, Мұхаммед пайғамбардың (с.а.у.) туған күні (Мәуліт) раби аль-авваль айының 12-ші күні тойланады; Рамазан айының 26-27-ші күндері болатын Қадір түні (лейлят аль-Қадр) – бұл түні адамның бір жылғы тағдыры жазылады делінген. Сонымен қатар бұл түні Мұхаммед (с.а.у.) пайғамбарға Құран түсірілген; Миғраж түні (исра уал-мирадж), ол түні Мұхаммед (с.а.у.) пайғамбардың Иерусалимге барып, ол жерден көкке көтерілген кезі еді (бұл мереке арабтардың Иерусалимді қасиетті деп мойындау мақсатымен Палестинаны жаулап алғанынан кейін бекітілді).

Бұл мерекелер мұсылман күнтізбесі бойынша тойланады, сондықтан григорияндық күнтізбе қатысты ауыспалы болып табылады.