2

##### 2.1.4 Исламның діни ұйымы

Халифаттың бірінші ғасырында діни мемлекеттік ұйымдар келісілді: халиф – қоғамның басшысы және ақсүйек басқарушысы. Имам болып (намаз оқығанда жамағаттың алдында тұратын басшы, мұсылман қауымының рухани жетекшісі) кез-келген Құранды басқалардан жақсы білетін мұсылман бола алады, ал Құранды білетін адамдардың арасында, сүннетті жақсы білетін адам болуы тиіс. Жұма намазында хұтбаны айтқан имам, хатип атанады.

Мемелекеттегі мұсылмандардың діни өмірін басқарушылыққа аса абыройлы дін қызметкерлерінің біреуі тағайындалады. Оны муфтия деп атайды (сүннеттіктерде), муджахит немесе шейх-әл-ислам (шеиттерде).

Ислам мемлекеттерінде мұсылмандардың өмірі шариғатпен сәйкес келе ме? Жоқ па? Оны шариғат заңдары бойынша төрелік айтатын қазылар қадағалап отырады. Намаз оқылардың алдында азан оқылады. Азан дегеніміз – «хабар беру, білдіру» мағынасын білдіреді. Азан оқитын адамды «азаншы» дейді.

Бұрында ислам дінінде құлшылық жасайтын орындар болған жоқ. Құлшылық жасай алатын орын тек Қағба болды. Ал сол кезде мешіттер мемлекеттік және қоғамдық орын болып саналды, тек Аббастар кезінде ғана мешітті тек қана құлшылық жасайтын орындарға айналдырды. Сол заманда Құранды үйрену және ислам дінін тану үшін мектептер (бастауыш), сонымен қатар медреселер (орта және жоғары) ашылды.