2

##### 2.1.5 Исламдағы жанұя және неке

Ислам діні жанұяға үлкен көңіл бөледі. Ол мұсылман қоғамының негізгі көзі болып табылады. Әйелдердің діни білімдерін қарастыру арқылы ислам құндылықтарын ұстануының негізгісі, яғни бала тәрбиесі болып табылады. Дінді ұстанатын әйел, ең алдымен – ана, жанұяның ислам діни ғұрыптарын белсенді насихаттаушысы болып табылады.

Бала мен ананың арасындағы тығыз байланыс, баланың ислам дінін тануына тікелей себепші болып табылады.

Мұсылмандарда некенің үш түрі бар: тұрақты неке, уақытша неке (мута немесе сига) және күңдермен некелесу. Қазіргі кезде тұрақты неке басым. Уақытша неке тәжірибеден кетіп жатыр, тек Иран, Ирак және басқа елдерде ғана сирек кездеседі.

Ислам уйленбеуге және сопылыққа қарсы. Мұсылманша ажырасуға келсеу, әлемнің басқа діни заңдылықтарына қарағанда қарапайым. Яғни, ресми іс-шаралар жоқ. Алайда, ислам ұстанымдары ресми іс-шараларға қиянат жасағандарға қарсы. Ажырасу үшін ер адамға тек 3 рет: «Сен менің әйелім емессің» немесе «Аллаһ атымен ант етемін, сенің арқаң мен үшін анамның арқасындай» және т.б. сол сияқты сөздер айтылса, ажырасқан деп саналады. Бірақ, осыған қарамастан мұсылмандардың жанұясы берік және көп балалы. Әлем бойынша мұсылман елдерінде туу көлемі ең жоғары.

Ислам бойынша ажырасудың төрт негізгі түрлері бар:

1. баин (соңғы);

2. раджа (күйеуінің әйеліне оралуы) – күйеуі бұндай ажырасу кезінде әйелімен татуласу құқығын жоғалтпайды және жанұясына қайта орала алады)

3. хаал (күйеуінің әйеліне берген еркіндігі үшін материалдық сый беруі)

4. мубарат (безу арқылы) – бұл ажырасу түрі хаал ажырасу түріне ұқсайды, бірақ ерекшеліктері де бар. Бұл екі жағдайда да күйеуі ажырасуға келіскені үшін әйелінен материалдық сый алады. Бірақ, хаалжа ажырасуға әйел киіп танытады, ал мубаратта екі жақ бірдей ажырасуға келіседі, бірақ бірінші болып күйеуі шарт қояды және материалдық сыйды талап етеді.

Ажырасудың барлық жағдайларында да әйел мен күйеудің құқықтары тең. Бірақ, әйел ажырасуға жетерлік негіз болса да, ажырасу туралы сұрақты өз бетімен көтеруге бас тартады. Өйткені қоғам бұл қылықты пасық деп ойлауы мүмкін. Мұсылман отбасыларында ажырасу өте сирек кездеседі.

Ислам дінінде адам балиғат жасына жеткенде діни міндеттерді орындай бастайды. Атақты парсы ақыны және ислам діни ұстанымдарын жақсы меңгерген Саади Ширази (ХІІ ғасыр) балиғат туралы былай деп жазған: «Кітаптарда жазылғандай балиғатты анықтаудың үш белгісі бар: бірінші – он бес жас; екінші – поллюция; үшінші – шаштың алдыдан пайда болуы, бірақ расында ол тек бір ғана белгіге ие; Құдайға көп құлшылық жасай алатын адамды балиғатқа жетті деп ақылгөйлер есептейтін»

Шариғат бойынша балиғат жасына жеткендерді былай анықтайды: қыз балалар 9 жасынан, ал ұл балалар 12 жасынан. 34-51-ге дейін «кухул»-ересек деп саналады. Қарттарды «шейх» деп атайды. Балиғат жасына толған соң, мұсылман ислам міндеттерін орындап, өзін бақылауға алуы керек. Егер оның іс-әрекеттері ислам заңдарына қайшы келсе, оны Аллаһ Тағала жазалайды. Одан басқа оны осы өмірдегі әдістермен жасалайды.