2

##### 2.1.6 Исламдағы тыйымдар мен рұқсат етілгендер

Тыйымдар барлық діндерде болғандай Ислам дінінде де олар бар. Алайда , мұсылмандар үшін тыйым жүйесінің шариғатпен бекілілуі – бұл діннің спецификасын атап кетуге шақырады. Исламның тыйымдары мұсылмандардың өмірлерінің барлық салаларын қамтиды. Олар белгілі әлеуметтік және діни бет алысқа ие.

Исламда сауда-саттық келісімдерге байланысты тыйымдар ең маңызды орын алады. Бұларды біліп үйрену сауда –саттық келісімдерін жүзеге асырудың мінезі мен табиғатын түсіну мүмкіндігін ашады. Сауда-саттық келісімдердің алты түрлі тыйымдарына көңіл аударуымыз керек. Бұл:

- «харам» заттарды сатып алу және сату (шариғат «харам» заттар қатарына шошқа еті, алкогольді шараптар және т.б. жатқызады);

- заңсыз жолмен иемденген тауарлар сатушының өз меншігіндегі емес заттар;

- тыйым салынған құмар ойындарға байланысты сауда жұмыстары;

- пайыздық үлесі бар жұмыстардың келісімдері;

- бір-бірінен бөліп алуға болмайтын «аралас» тауарларды, сату («мысалы, майлардың басқа майлармен араласуы)

Исламның тағамға қатысты тыйымдары шариғат заңдарында өте анық айтылған. Бұл тыйымдардың көбі исламға дейінгі дәуірге тамырын жаяды – мысалы, шошқа етін қолдануға тыйым сонау ежелге Мысырда және иудейлердің арасында болған еді. Тағамдық тыйымдар Құранның көптеген сүрелерінде және хадистерде (Мұхаммед (с.а.у) пайғамбардың айтқан сөздері) айтылған . Сондай бір хадисте : «Аллаһ тағамға қан, өлексе, алкогольді шараптар, шошқа етін қолдануға тыйым салған», басқа бірінде: «Қандай да бір масайтатын сусын тыйым болып саналады ».

Исламдағы әлеуметтік-тұрмыстық тыймдарды айта отырып, Мұхаммед (с.а.у) пайғамбардың хадистеріне сәйкес алтын және күміс ыдыстарды пайдалануға тыйым салынғанын да атап кетпеуге болмайды. Солардың бірінде: «кімде –кім алтын және күміс ыдыстардан су ішер болса, өзінің асқазанын тозақ отымен толтырғанымен тең» деп аталып кетеді.

Исламның тұрмыста алтын және күміс заттарды қолдануға деген тыйымы жердің игілігі мен байлықтарына деген асқан құмарлықты қолдамайтын ертеислам доктринасымен байланысты. Алтын әшекейлер, құнды алтын заттар әр уақытта қоғамның ауқатты жіктеріне тиесілі болғандықтан кедей көпшіліктің ашу ызасын тудыратын. Ислам негізін салушылары мұсылман қоғамында араздық тудыруы мүмкін деп санаған. Мұсылман идеологтарының ойлары бойынша аса көп байлық иманды адамның діни міндеттерін орындауға деген талпынысын және о,дүниеге деген махаббатын әлсіздендіреді.

Ислам дінін зерттеген кезде табиғаттағы және тірі әлем тіршілігіндегі «таза» және «таза емес» исламдық түсініктерді үйрену маңызды болып табылады. Бұнымен көптеген исламдық тыйымдар, қолдамаушылықтар, пікірлер, қабылдамаушылықтар байланысты.

«таза» және «таза емес» концепциясын алдыға шығара отырып, ислам теологтары тазару түрлері және әдістерін нұсқайды. Бұл проблема өте маңызды болып табылады және бұнда біз халық медицина элементтерін, химиялық және ортағасырлық медицина ғылым жетістіктерін табамыз.

Отбасылық сұрақтардағы ислам тыйымдары әлеуметтік- саяси маңызы бар әдептілік құндылықтарға ие. Ислам ер адамдарға белгілі бір категориялардағы әйелдермен отбасы одағын құруға тыйым салады. Өз аналарына, туған әпке - қарындастарына, қайын енесіне үйленуге болмайды. Ер адамдарға «махрама» болатын әйелдерге үйленуге рұқсат жоқ. Ер адамдарға махрама болып келетіндер кімдер? Егер ол жұбайымен жақын қарам-қатынасқа түспесе де, бірақ отбасылық келісімін жасаған болса, жұбайының туыстары (анасы, әкесі және шешесі жағынан әжелері және т.б.) оған туыс болып саналады; ал некелесіп үйленгеннен кейін әйелінің барлық туыс әпке-бауыплары (қызы, немерелері, шөберелері және т.б.) оағн махрама (туыстар) болады, бұларға үйленуге рұқсат жоқ. Әйелге де күйеуі жағынан туыс ер кісілер махрам (туыстар) болып келеді.

Шариғат бойынша мұсылман әйел кәпірге (сенбейтін) және бөтен біреуге Қасиетті жазбаның (христиан немесе иудей) тұрмысқа шығуға құқысы жоқ. Ал мұсылман ер адам христиан немесе иудей әйелге үйленуіне хаққысы бар.

Ислам тыйымдарының арасында басқа дін өкілдерін Исламның қасиетті жерлеріне кіргізбеу ерекше орын алады. Исламда мешіттің қатаң міндеті бар, ол – Аллаһқа құлшылық етуге және дұға ету үшін орын болып табылады. Қазіргі күндері бұл тыйымдар белгілі бір деңгейде әлсіреді. Көптеген мешіттер – Исламның керемет арихитектуралық және тарихи ескерткіштері, мысалы Мысырда, Түркияда, Иранда және басқа жерлерде туристік саяхат объектілеріне айналды. Мұсылман емес туристердің бұл мешіттерге тек қана жалпы намазда және мерекелік күндері кірулеріне рұқсат етілмеген. Алайда, Сауд Арабиясының қасиетті Хижас аймақтарындағы мұсылмандардың Қасиетті Мекке мен Мәдина қалаларын қазіргі біздің уақытта да мұсылман емес адамдарға кірулеріне қатаң тыйым салынған.

Бұл тыйымның негізінде «таза емес» және «ластау» ұғымы жатыр. Христиандар мен иудейлер «Қасиетті жазба адамдары» болса да, бірақ алкогольді сусындарды, шошқа етін (иудейлерден басқа) қолданып, пайыздық істермен айналысқандықтан Исламның көзқарасы бойынша «ластанған» болып саналады.