2

##### 2.2.1 Православие христиан дінінің бір түрі

Православие шіркеуі, православие – шіркеудің бөлінуі кезінде ІІ ғасырда пайда болған христиандықтың бір бағыты,... дұрыс ілім, дұрыс ойлау – деген грек сөзінен шығады, христиандық дін ілімінің ұстанымдары - үш маңызды діннің бірі, ТМД, Румыния, Болгария, Югославия, Греция, Кипрде, сондай-ақ АҚШ-та, Түркияда және тағыда басқа елдерде таралды.

Христиан сөзінің төркіні - «Христос» көне грек тілінен аударғанда «құтқарушы» деген мағынаны білдіреді. Христиандық қауымның құрамы, негізінен, қоғамның төменгі таптары-құлдар, қайыршылар, кедейлер және тағы басқалардан тұрады. Б.з.б. II-III ғасырларда христиан дініне сенаторлық және әскери атағы бар адамдар да тартылды. Христиандық қозғалысқа ақсүйектер мен білімді адамдардың тартылуы оның әлеуметтік мазмұның өзгертіп, христиандар қатарының көбеюіне себеп болды.

Алғашқыда үстемдік етуші христиан шіркеуі православия және католиктік шіркеу болып өзгерді. Олар ізгі грек философиясының шіркеу дәстүрін сақтап, пайдаланды. 867 жылы алғашқы патша Николай I мен патриах Фотии Болгария басшылығына осы екі шіркеу барысында наразылығын білдірген. ІХ ғасырдың соңына қарай бөліну жойылды. Бірақ 1054 жылы ол қайта жандандырылды. XII ғасырда саяси жағдайға байланысты Рим мен Константинополь Германия мемлекеттінің үстемділігіне бірігіп, достық карым-қатынасқа шарт қойды. Екі ел арсында шіркеулікке байланысты ешқандай келіспеушілік болған жоқ. Алайда крест жауынгерлерінің Византияның астанасын жаулап алуына орай, 1204 жылы олардың латындық патриархтың шешімі соңына жетті, XII-XV ғасыр арлығында Византия мемлекетінің басты мақсаты екі шіркеудің басын қосып, түріктерге қарсы тұру болды. (1274ж. Лионская уния, 1439ж Ферраро-Флорентийская униясы) Православия шіркеуінің Католик шіркеуінен айырмашылығы мына төмендегідей:

1) Православиялық шіркеу, батыстық шіркеудің қосылғанын қолдамайды, олар белгілі тұлғаға емес, «қасиетті рухқа», яғни, құдайға, әулиеге, әкеге табынады, сонымен қоса «киелі рух» деген үштік сенімге жинақталды.

2) Православиялық шіркеу Афанасий Александрийдің «адамдарға табыну», «құдайға сиыну», адамның мүмкіндіктерін, өмірдегі тылсым күштерін құдаймен байланыстырды. Ал католик шіркеуінде бәрі керісінше, бұнда адамдар өзінің күнәһар істерін үйренуі керек. Мәселен, Адам атамен Хауа ананың күнәден құтылуы сияқты.

3) Католик шіркеуіне қарағанда православиялық шіркеуінің белгілі орталығы

болмады, шіркеу басшылары аз көңіл бөлді, әр шіркеудің өзіндік хорлары бар, адамдар мен шіркеу хоры бір-бірінен ерекше болды. Адамдарды күнәдан тазарту, арылту үшін нан мен шарап арқылы тазартқан.

4) XI ғасырда әртүрлі әдеби тұрғыда құдайға сиынудың сан қилы тәсілдерінен арнайы нан дайындатқан. Батыста тағам істеудің басқа тәсілмен дайындаса, ал Шығыста қара нан дайындаған.