Таќырып 7 Аппараттыќ шифрлеу.

Маќсаты: Программаларды кљшіруден ќорѓау тѕсілдерімен таныстыру

Жоспар:

Рђќсатсыз кљшіруден ќорѓау кезінде программалардыњ жасырын бљліктерін жѕне аќпараттардыњ физикалыќ тасымалдаѓыштарыныњ ерекшеліктерін ќолдану.

Теориялыќ материал:

Ђзаќ уаќыт бойы программалыќ љнімдер иілгіш магнитті дискілер арќылы таралѓанына байланысты программалыќ љнімініњ ќорѓаныстыњ ењ љркендегені болып иілгіш магнитті дискілерге орнатылѓаны есептелді. Ал программалыќ љнімді кљшіруден ќорѓайтын ѕдістерін кљбінесе дискілерді кљшіреден ќорѓау ѕдістері немесе ќысќаша, дискілерді ќоѓау ѕдістері.

Иілгіш магнитті дискілерді кљшіруден ќорѓау ѕдістері келесілерге негізделген. Ќђрамында ќорѓалынатын программасы бар дискіге ќандай бір, кілттік белгі немесе кілт деп аталатын, жасырулы негізгі аќпарат орнатылады. Кейде кілттік белгіні диск тањбасы деп атайды.

Ќђрамында кілттік белгісі бар дискіні кілттік диск деп атайды.

Егер де программаныњ кљшірмесі бар дискіде кілт болмаса, онда бђл зањсыз кљшірме екеніне куѕландырады.

Іс жџзінде кілттік дискініњ кљмегімен ќорѓанысты орындау џшін программаныњ негізгі коды модульмен толыќтырылады. Оныњ тапсырмасы дискідегі кілтті тексеру немесе, басќа сљзбен айтќанда, кілттік салыстыру болып табылады. Егер кілт кџтілген кілтпен сѕйкес келсе, онда басќаруды программаныњ негізгі кодына беруі ќажет, ал ќарсы жаѓдайда – программаныњ орындалуын тоќтату ќажет.

Программаны кљшіруден ќорѓаудыњ басты тапсырмасы кілттік белгіні басќа дискіге кљшіруді болдыртпау.

Кілттік дискілерді ќђру ѕдістері

Иілгіш магнитті дискілерді кљшіруден ќорѓау џшін кілттерді ќђру тѕсілдерініњ ењ кењ тараѓандарын ќарастырамыз.

Кљшіруден ќорѓау џшін кілтті ќђрудыњ екі жолы бар: апараттыќ жолмен, программалыќ жолмен.

Бірінші жаѓдайда апаратура кљмегімен (кљбінесе џлкен дѕлдік џшін лазер кљмегімен) диск бетініњ кейбір бљлігі ѕдейі заќымдалады. Кейін заќымдалѓан секторлардыњ номірлері аныќталады(мысал ретінде ѕр секторѓа жазу жіне оќу жолымен) жѕне де солар ќорѓаныс кілтті болып табылады. Ќђрамында зањсыз кљшірмесі бар дискіде сѕйкестірілген сектор номірлері заќымдалмаѓан, љйткені кљшіру ќђралдарымен заќымдалѓан секторларды оќу мџмкін емес. Кљшірменіњ легальдылыѓына тексерген кезде белгілі номерлі секторларѓа белгілі аќпаратты жазып жѕне оны есептеу ќажет. Легеальды кљшірме ќатені оќу немесе жазу кезінде аныќтайды

Программалыќ ѕдістерде кілттік дискілерді ќђрудыњ бірнеше тџрі бар.

Аппараттыќ ѕдіс сияќты негізгі идея ќђрыс оќылмайтын немесе/жѕне жазылмайтын кілт ќђру болып табылады.

Айта кетейік, бастапќыда ќорѓаныстыњ программалыќ ѕдістері стандартты форматы дискеталармен ѓана танылатын программалыќ кљшіруге кљзделген. Дискеттердіњ стандартты форматы форматтау параметрлері белгілі мѕнге ие болатын(цилиндрлердіњ, жолаќтадыњ, диск секторларыныњ номерациясы, секторлар љлшемі жѕне басќалар) ќатал аныќталѓан ќђрылыммен ќамтамасыздандырады. Мысал џшін диаметры 3,5 дюйма жѕне сыйымдылыѓы 1,44 Мб дискеттердіњ стандартты цилиндр нљмірлері 0 - ден 79 - ѓа дейін, ал секторлар 1 – ден 18 – ге дейін тізбектеліп љзгереді.

Егер де дискеттi ерекше (стандартсыз) тџрде форматтап, кiлттi осындай дискетте орналастыратын болсаќ, онда ѕдеттегi кљшiру программалары кiлттiк белгiнi ќайта жасай алмайды.

Осы идеяѓа негiзделген кљшiруден ќорѓану ѕдiстерi мынандай жалпы атќа бiрiккен – иѕлгѕш магниттi дисктi (стандартсыз) форматтау ѕдiсi. ѕдiстiњ жџзеге асырылуы, иiлгiш магниттi дисктiњ бiр бљлiгiн (мiндеттi тџрде жџйелiк аймаќтар ќосу дисктiњ кейбiр кењiстiктерi) стандартты параметрлермен форматталатындыѓында. Дисктiњ ќалѓан бљлiгi стандартсыз тџрде форматталады жѕне мђнда ќорѓалатын программа орналасады. Стандартты форматталѓан аймаќта ќорѓалатын программаны орындауды жџктеуге жѕне iске ќосуѓа арналѓан арнайы программа саќталады.

Дискетаны стандартсыз тџрде форматтаудыњ кљптеген ѕдiстерi мен дискетада тџйiндi аќпаратты сѕйкес алмастыру ќђрылады. Бђл тѕсiлдердi тџсiну оњайыраќ болуы џшiн, иiлгiш магниттi дисктiњ ќђрылымын жѕне негiзгi тџсiнiктерiн ќысќаша еске тџсiремiз.

Иiлгiш магниттi дискте аќпараттар,мѕлiметтер дисктiњ екi бетiнде де жазылѓан. Дисктiњ ѕрбiр бетi сѕйкес бастиекпен ќызмет етiледi (дискетаныњ тљменгi жаѓы 0 нљмiрлi бастиекпен, тљменгiсi – 1 нљмiрлi). Диск бетiнде жолшыќтар тiзбектелген. Жолшыќ – биттердiњ тiзбектелуi тџрiнде аќпарат саќталѓан шоѓырланѓан орта ќарама – ќарсы жатќан ќос жолшыќ цилиндр деп аталады. ѕрбiр жолшыќ программалыќ тџрде (форматтау программасы) секторларѓа орналастырылады. Барлыќ секторлардыњ ђзындыќтары бiркелкi. Секторлардыњ мљлшерi форматтау кезiнде аныќталады.

Ѕрбiр секторда:

- синхрондау љрiсi (жол жиек) (екi, бiр сектор таќырыбы, басќасы – осы сектордыњ аймаѓы);

- маркерлер, бiреуi – сектордыњ басын, екiншiсi сектордыњ мѕлiметтер аймаѓыныњ басын кћрсетеді, сонымен ќатар, ѕрбір жолшыќта жолшыќ басыныњ маркері болады(маркерлердіњ мѕліметтерден айырмашылыѓы, онда синхрондау биттері бђзылуы жазбасыныњ болуында);

- бастиек, сектор, цилиндр нљмірінен жѕне сектор таќырыбыныњ сектордыњ логикалыќ координаттары баќылаулыќ ќосындысынан (CRC) тђратын идентификацияланѓан таќырып;

- сектордыњ деректер аймаѓы(DOS – стандарт џшін – 512 байт);

- деректердіњ бџтіндігін баќылауѓа арналѓан сектордыњ деректемелер аймаѓындаѓы баќылаушы ќосынды саќталатын љріс.

Келтірілген љрістерден басќа ѕрбір секторда таѓы да екі арнайы љріс бар: сектор таќырыбы зазор(16 байт) жѕнеќђрылѓыдаѓы ќатеніњ алдын алуѓа арналѓан мѕліметтер аймаѓындаѓы аралыќ (50байт).

Иілгіш дискті стандартты емес форматтау мен тџйіндік белгіні орналастырудыњ кейбір тѕсілдерін ќарастырайыќ:

Бђл берілген ќорѓаныс механизмдері ќорѓалѓан программаныњ кљшірмелерін стандартты прогораммалары кљмегімен ќђрылуѓа арнап есептелген.

Кілтті арнайы форматталѓан ќосымша жолшыќќа орналастыру.

Мысалы, 1,44 Мб сыйымдылыќтаѓы дискета џшін 80 – нљмірі (немесе одан да кљп) жолшыќты форматтауѓа жѕне онда кілтті орналастыруѓа болады. Кљшірудіњ стандартты программалары жолшыќтан мђндай нљмірмен аќпаратты кљшіре алмайды.

Форматталѓан жолшыќтар.

Кљшірудіњ стандартты программалары жолашыќтаѓыны соњѓысына жеткенше немесе форматталѓан жолшыќ кездестіргенше оќиды. Егер де бір жолшыќты форматтамай тастап кетсек, ол одан кейін тџйіндік аќпаратты орналастыратын болсаќ, ол кљшірілмейді.

Жолшыќтаѓы стандартты емес нљмірленген секторлар.

Стандартты форматта жолшыќтаѓы секторлар нљмірлері љсу бойынша тізбектелген. Біраќ та ерікті нљмірленуі де мџмкін. Бђл жаѓдайда секторлардыњ орналасуын тексеру стандартты жѕне тџйінді жолшыќтаѓы екі сектордыњ оќу аралыѓындаѓы уаќыт љлшемімен жџзеге асырылады.

Сектордыњ стандартты емес љлшемі.

Ќысќа љлшемді секторлардыњ кљбірек санын форматтауѓа жѕне аќпараттарды ђзын секторлар тџрінде жазуѓа болады.

Бђрыс баќылаулыќ ќосындымен сектор ќђру.

Стандартты программалар бђрыс баќылаулыќ ќосындысы бар секторларды кљшірмейді(сектор аймаѓыныњ баќылаулыќ ќосындысы жазылѓан љріч екі байт орын алады). Мђнда секторѓа мѕліметтерді жазѓаннан кейінгі жазбаны џзу кљзделген, біраќ та баќылаулыќ ќосындысыныњ екінші байтты жазѓанѓа дейін. Бђл жаѓдайда ќатынас ашыќ болѓандыќтан баќылаулыќ ќосындысы мен сектор мазмђныныњ сѕйкессіздігі кілт болып табылады.

Баќылаулыќ ќосындысыныњ љзгеруі.

Секторды оќу кезінде операциялыќ жџйе баќылаулыќ ќосындысы арнайы алгоритм бойынша есептейді. Баќылаулыќ ќосындыны есептеуде жѕне алгоритмдерді пайдалану арќылы стандартты ќђрылѓылармен есептелген баќылаулыќ ќосынды CRC љрісіндегі жазбамен сѕйкес келмейді, сол себепті сектор оќылмайды.

Иілгіш магнитті дискілерді ќорѓау ѕдістері ќорѓалѓан программаларды ѕрбір іске ќосу кезінде тџйіндік дискета дисководта болуы керек деп есептейді. Бђл тиімді емес. Сонымен ќатар программаларды винчестрге инсталяциялау мџмкіндік бар.

Ќатќыл дискілерде кілттерді ќђру ѕдістері

Ќатќыл магнитті дискіде орналасќан, программаларды кљшіруден ќорѓау ѕдістерін ќарастырамыз(ќатќыл дискілерді ќорѓау ѕдістері).

Ќатќыл дискілерде кілтті ќђру кезінде компьютердіњ жеке ерекшеліктеріне талдау жасауѓа болады. Сол себепті дѕстџрлі тџрде винчестрге, BIOS-ќа, компьютер архитектурасына, программалыќ ќамтама жинаѓына жѕне басќаларѓа байластыру ѕдісі ќолданылады.

Винчестрге байластыру. Кілт ретінде ќолдануѓа болатын ќатќыл дискілердіњ жеке-дара сипаттамаларына жататындар:

- ќатќыл дисктіњ сериялыќ нљмірі (винчестрдіњ кейбір типтері џшін);

- bad – кластердіњ орналасуы(бђндай кламтерлердіњ болмауыда мџмџкін);

BIOS – байластыру мынандай параметрлерді тексеруді білдіреді:

- компьютердіњ типі;

- BIOS ќђру уаќыты;

- BIOS жасауыныњ сигнатурасы мен оныњ жадыдаѓы мекені;

- BIOS конфигурациялыќ кестесі;

- BIOS баќылау ќосындысы;

- кейбір џзулердіњ BIOS-ќа кіру нџктелері жѕне т.б.

Архитектураѓа байланысты – компьютердіњ конфигурациясын тексеруді білдіреді:

- иілгіш дискілердегі жинаќтауыштыњ саны мен типі;

- ќатќыл дискілердегі жинаќтауыштыњ саны мен типі;

- бейне адаптердіњ типі;

- жедел жады кљлемі;

- ќосымша(љлшем) немесе кењейтілген жадыныњ болуы;

Кейде ќолданылады:

- клавиатура типі;

- “тышќан” жѕне “тораптыќ перо” монипуляторыныњ интерфейсі мен типі;

- параллель жѕне тізбекті порттардыњ саны.

Программалыќ ќамтамаѓа байластыру ќатќыл дисктегі немесе жедел жадыдаѓы арнайы программаларды тексеруді (кљбінесе драйверлерді) білдіреді.

Ѕдебиет: 1, 17-20 б; 3, 25-60 б; 5, 58-70 б

Баќылау сђраќтары:

1 Программаларды кљшіруден ќорѓау тѕсілдері дегеніміз не?

2 Маркерлерге бекіту ѕдістерін кљрсетіњіз?

3 Џлгіќалыпсыз форматтау дегеніміз не?

4 Кљшіруден ќорѓау тѕсілдерін кљрсетіњіз?