Таќырып 4 Аќпаратты ќорѓауды

Таќырып 4 Аќпаратты ќорѓаудыњ тѕжірбиелік ѕдістері

Маќсаты: Программалыќ-аппараттыќ ќорѓаныс ѕдістерімен танысу

Жоспар:

Программалыќ-аппараттыќ ќорѓаныс механизмдері. Программалыќ – аппараттыќ ќорѓанысты бђзу жѕне ќорѓау ѕдістері

Теориялыќ материал:

Программалыќ-аппараттыќ ќорѓаныс программалыќ ќамтаманы зањсыз ќолданудан ќорѓау џшін ќолданылады. Ќорѓаныс механизмі кілт ретінде ќолданылатын арнайы ќђрылѓыларды программалыќ тџрде сђрайды жѕне тек ол бар кезде ѓана жђмыс істейді. Осылайша, программалыќ-аппараттыќ ќорѓаныстыњ механизмі екі ќђраушыдан тђрады:

1) аппараттыќ ќђрылѓы (аппараттыќ бљлім);

2) программалыќ модуль (программалыќ бљлім).

Мђндай механизмніњ ќђны программалыќ ќорѓаныс ќђнынан асып тџседі жѕне аппараттыќ бљлімініњ баѓасы программалыќ бљлімніњ ќђнын љсіреді.осы себептер бойынша программалыќ-аппараттыќ ќорѓаныс жеке-дара ќолданушы џшін экономикалыќ жаѓынан жиі ќолданылмайтындыќтан корпаративті тапсырыс берушілердіњ артыќшылыѓы болып саналады.

Ќазіргі заманѓа аппараттыќ ќђрылѓыларды (кілттерді) зањды ќолданушы туралы аќпараттын бљлек программалыќ љнім туралы да аќпараттар бар.

Ал программалыќ-аппараттыќ ќорѓаныстыњ жџйелері ќолданушы аутентификациясынан бљлек, ќосымшаныњ аутентификациясын да жасай алады.

Сол себепті зањсыз ќатынастан ќорѓаудыњ программалыќ аппараттыќ жџйелері бір уаќытта программаларды жасаушылардыњ авторлыќ ќђќын ќрѓау џшін де ќызмет етеді.

Программалыќ-аппараттыќ ќорѓаныстыњ жџйелері іс жџзінде кењінен ќолданылады жѕне кљптеген ќолданушылар сенімді ќђрал ретінде таниды.

Зањсыз ќатынастан ќорѓау

Мђндай жђмыс тѕртібін ђйымдастыру џшін ењ алдымен зањды ќолданушыны тануды ќамту ќажет. Бђл процесті кљбінесе ќолданушыныњ авторизациялануы деп атайды.

Ќолданушыны авторизациялау џш этаптан тђрады:

1) ќолданушыныњ идентификациясы;

2) ќолданушыныњ аутентификациясы;

3) ќолданушыныњ тікелей авторизациялануы.

Ќолданушыныњ идентификациясы (Identification) – бђл бір жаѓынан, ќолданушыѓа идентификаторды – ѕйтеуір бір ерекше белгіні (немесе бірнеше) меншіктеу; басќа жаѓынан, ќолданушы оѓан меншік телген идентификаторды кљрсететін негізгі процесс.

Ќолданушыны авторизациялау – ќолданушыныњ ќђќын орнату.

Авторизацияланѓан ќолданушы (авторизацияланѓан адам) – аќпаратымен жђмыс істеуге арнайы ќђќыѓы бар ќолданушы (адам).

Зањды ќолданушы џшін авторизациялау процесікезінде ќолданушыныњ ќђќыѓыаныќталады, яѓни оѓан жђмыс істеуіне жѕне орындауына рђќсатетілген деректер аныќталады.

Смарт – картоларды ќолданатын (Smart Card – интеллектуалды карта) ќорѓаныс жџйелері тарауда. Самарт-картаныњ жадысында ќолданушыны аутентификациялауѓа арналѓан эталонды аќпарат саќталады, біраќ дѕстџрлі магнитті карточкалардан айырмашылыѓы, ќолданушыныњ ерекше кодын немесе кейбір басќа ѕрекеттердіњ кейбірін тџрлендіруді орындайтын микропроцессордан тђрады.

Биометриялыќ сипаттамаларѓа негізделген жџйелер.

Жекеліктіњ идентификациясы џшін жџйе адам денесі тђрѓызылуыныњ ерекше жеке ерекшеліктерін ќолданады. Жџйеніњ ќђрамына ќолданушылардыњ эталонды идетификаторларын генерациялайтын арнайы оќыѓыш ќђрылѓылар, сонымен бірге, кљрсетілген џлгіні талдайтын жѕне оны саќталѓан эталонмен салыстыратын программалыќ ќамтама немесе ќђрылѓы кіреді.

Ќазіргі уаќытта, биометриялыќ сипаттамаларѓа негізделген жеклікті идентификациялауѓа мџмкіндік беретін ѕр тџрлі ќђрылѓылар жасалѓан. Кейбір мысалдарды ќарастырайыќ. Саусаќ іздерін оќитын ќђрылѓы жекелікті формма жѕне бљлшектер саны бойынша саусаќтаѓы сызыќтыњ басы мен аяѓыныњ нџктелерін идентификациялайды.

Ќолданушыныњ аутенфикациясы

Ќолданушыныњ аутентификациясы ѕдетте мына екі схеманыњ бірі бойынша жџзеге асырылады: ќарапайым PIN аутентификациясы немесе ќорѓалѓан PIN аутентификациясы. Екі схемада ќолданушыныњ PIN кодын эталонмен салыстыру арќылы оныњ аќиќаттылыѓын орнатады (PIN – Personal Identification Number, дербес идентификацияланѓан номер).

Электрондыќ кілттер

Электронды кілт – бђл физикалыќ ќђрылѓы. Электронды кілт не арнайыланѓан чипке негізделіп, не энерготѕуелсіз электрлік ќайтапрограммаланатын жады микросхемаларында немесе микропроцессорлар базасында орындалуы мџмкін.

Мђндай ќђрылѓылар кењ таралуына кедергі болѓан бір ыњѓайсыз жай олардыњ ђзаќ уаќыт компьютердіњ параллелді (принтерлік) портыныњ разьемына жалѓанып келуі. Кейінірек, электронды кілттерді тізбекті порттар арќылы жалѓауѓа мџмкіндік беретін технологиялар пайда болды.

Жања стандарттар мен технологиялар (кљбінесе, USB universal serial bus – шиналарына негізделген ќђрылѓыларды іске ќосу технологиясы) компьютердіњ ыњѓайлы жѕне оњай ќатынас жасауѓа болатын жнрлеріне ќосымша порттарѓа ие болуѓа мџмкіндік берді. Сол арќылы ќорѓаныс џшін аппараттыќ ќђрылѓыларды кењінен ќолдануѓа септігін тигізеді.

Ѕдебиет: 5, 44-66 б; 6, 30-60 б;11, 9-44 б

Баќылау сђраќтары:

1 Ќоѓамдаѓы аќпарат ќауіпсіздігініњ ролі мен орны

2 Аќпараттыњ тђтастыѓын, ќђпиялылыѓын бђзатын ѕдістер.

3 Аќпарат ќауіпсіздігініњ саясаты