Таќырып 3 Акпаратты ќорѓаудыњ те

Таќырып 3 Акпаратты ќорѓаудыњ теориялыќ ѕдістері

Маќсаты: Ќорѓаудыњ теориялыќ ѕдістерімен танысу

Жоспар:

Акпаратты ќорѓау жџйесін модельдеу ѕдістерін жіктеу жѕне жалпы талдау. Айкьш емес жиындар теориясыныњ негіздері. Автоматты-ыќтималды модельдеудіњ негіздері. Формальды емес жџйелердіњ негіздері.

Есепберушілік (немесе хаттамалау тетігі) ќауіпсіздікті ќамтамасыз етудіњ мањызды ќђралы болып табылады. Сенімді жџйе ќауіпсіздікке байланысты оќиѓалардыњ барлыѓын тіркеп отыруѓа тиісті. Хаттамаларды жазу-жџргізу тексерумен (тіркеу аќпаратын талдаумен) толыќтырылады.

Есепберушіліктіњ маќсаты - кез келген уаќытта жџйеде кімніњ жђмыс істеп жатќанын жѕне не істеп жатќанын білу. Есепберушілік ќђралдары џш санатќа бљлінеді: тењестіру жѕне аутентификация; сенімді жолды ќарамаѓына беру; тіркеу аќпаратын талдау.

Тењестіру (идектификация) жѕне аутентификация. Ѕрбір пайдаланушы, жџйеде кандай да болмасын ѕрекет жасауѓа ќђќыќ алудан бђрын љзін идентификациялауы керек. Ѕдеттегі тењестіру тѕсілі - жџйеге кіру кезінде пайдаланушы алдымен љзініњ атын (login) енгізеді. Љз кезегінде, жџйе пайдаланушыныњ шынайылыѓын тексеруге тиісті, яѓни оныњ наќты сол адам екендігіне кљз жеткізуі керек. Шынайылыќты тексерудіњ (аутентификациялаудын) стандартты ќђралы – ќђпиясљз, ѕр тџрлі жеке кѕртішкелер, биометрикалыќ ќђрылѓылар (мысалы, адам саусаќтарыныњ іздерін сканерлеу) немесе олардыњ ќиысындасуы.

Тењестіру жѕне аутентификация - аќпараттыќ ќауіпсіздіктін љте мањызды баѓдарламалыќ-техникалык шебі. Егер жџйеге кез келген атпен ќатынас ќђру ќиындыќ тудырмаса, онда ќауіпсіздіктіњ басќа тетіктері (мысалы, ќатынас ќђруды басќару) мѕнін жоѓалтатыны айќын. Пайдаланушыларды тењестірусіз олардыњ ѕрекеттерін хаттамалау мџмкін емес. Шынайылыќты тексеруге аса мањызды маѓына берілу керек.

Ќарамаѓына (пайдалануына) сенімді жол беру. Сенімді жол пайдаланушыны жџйеніњ басќа (потенциалды ќауіпті) сыњарларын орай љте отырып сенімді есептеу базасымен тікелей байланыстырады. Сенімді жолды кљрсетудіњ маќсаты - пайдаланушыѓа оѓан ќызмет етуші жџйеніњ шынайылыѓына кљзін жеткізу џшіњ мџмкіндік беру.

Тіркеу аќпаратын талдау. Тексеру (аудит) жџйеніњ ќауіпсіздігіне ќатысы бар іс-ѕрекеттермен, оќиѓалармен байланысты. Осындай оќиѓалардыњ ќатарына мыналар жатады: жџйеге кіру, жџйеден шыѓу, файлдармен жасалынатын операциялар (ашу, жабу, ќайта ат ќою, жою), ќауіпсіздік атрибуттарын (ќатынас ќђрy режімін, пайдаланушыныњ шџбѕсізділік дењгейін жѕне т. б.) ауыстыру.

Егер барлыќ оќиѓаларды тіркейтін болсаќ, онда тіркеу аќпаратыныњ кљлемі љте жылдам љсетін болады жѕне оны талдаудыњ тиімділігі тљмендейді. Сондыќтан пайдаланушыларды да, оќиѓаларды да ішінара хаттамалау ќђралдарын ќолдану кљзделген.

Хаттамалау пайдаланушыларды ќадаѓалауѓа (ањдуѓа) жѕне љтіп кеткен оќиѓаларды ќайта ќарап шыѓуѓа кљмектеседі. Ањду ењ алдымен жарамсыз іс-ѕрекет жасаудан саќтандыру ќђралы ретінде мањызы зор. Кљптеген субъект олардыњ іс-ѕрекеттері ђдайы тіркеліп отырылатынын білгендіктен ќауіпсіздікті бђзудан тартылады. Љтіп кеткен оќиѓаларды ќайта ќарап шыѓу ќауіпсіздікті бђзу жѕйттарын талдауѓа, сљйтіп, осындай жаѓдайлар ќалайша мџмкін болѓанын тџсінуге, келтірілген зиян мљлшерін баѓалауѓа жѕне болашаќта мђндайды болдырмау шараларын ќолдануѓа мџмкіндік береді.

Оќиѓаны хаттамалаѓан кезде ењ кемінде мынадай аќпарат жазылады: дата жѕне оќиѓа уаќыты; пайдаланушыныњ бірегей ђќсастырѓышы; оќиѓаныњ тџрі; іс-ѕрекет нѕтижесі; сђратым кљзі (мысалы, терминалдыњ аты); іс-ѕрекеттіњ ѕсері тиген объектілердіњ (мѕселен, ашылатын немесе жойылатын файлдардыњ) аттары; оќиѓа субъектілері мен объектілерініњ ќауіпсіздік тамѓалары.

Кепілділік – тђжырымдалѓан ќауіпсіздік саясатын іске асыру џшін жарамды ќђралдар жиыны тањдап алынды жѕне осы ќђралдардыњ ѕрќайсысы љзіне жџктелген міндетті дђрыс атќарады деп Кепілділік екі тџрлі болады: операциялыќ жѕне технологиялыќ.

Операциялыќ кепілділік - жџйе сѕулеті жѕне оныњ жџзеге асырылуы тањдап алынѓан ќауіпсіздік саясатын наќты іске асыратынына кљз жеткізу тѕсілі.

Операциялык кепілділік келесі элементтерді тексеруді кљздейді: жџйе сѕулеті; жџйе тђтастыѓы; аќпарат тасымалдаудыњ ќђпия арналарын талдау; сенімді ѕкімшілік ету; сенімді тџрде бђрынѓы ќалпына келтіру.

Жџйе сѕулеті ќауіпсіздік шараларынын жџзеге асырылуына септігін тигізуі немесе оларды тікелей ќолдауы керек. Кейбір ќорѓау жџйелерінде ќауіпсіздік шаралары басынан ендірілмеген болуы мџмкін. Бђл жаѓдайда ќорѓаныш љнімдерін ќосымша орнату мџмкіншілектері кљзделуі ќажет. Біраќ, наѓыз сенімді жџйе басынан бастап ќауіпсіздік тетіктері ескеріле отырылып жобалануѓа тиісті.

Сѕулеттік шешімдердіњ мысалдары: аппараттыќ жѕне жџйелік функцияларды жењілділіктер дѕрежелері бойынша бљлу жѕне дењгейлер арасында аќпарат алмастыруды баќылау; ќатынас ќђруды басќару ќђралдарыныњ бар болуы; жџйеніњ ќђрылымдалѓандыѓы, сенімді есептеу базасыныњ айќын ерекшеленуі, осы базаныњ жинаќтылыѓын ќамтамасыз ету; жењілдіктерді минимизациялау ђстанымын саќтау - ѕрбір сыњарѓа тек љз функцияларын орындауѓа жеткілікті ѓана жењілдіктер беру жѕне т.с.с.

Жџйе тђтастыѓы СЕБ-ныњ аппараттыќ жѕне баѓдарламалыќ сыњарлары тиісті жђмыс істейтінін жѕне тђтастыќты оќтын-оќтын тексеруге apналѓан аппараттыќ жѕне программалыќ ќамтама бар екенін білдіреді.

Аќпарат тасымалдаудыњ ќђпия арналарын талдау - негізгі маќсаты аќпараттыњ жасырындылыѓын ќамтамасыздандыру болып табылатын режімдік жџйелерге тѕн. Аќпарат тасымалдау арнасыныњ жѕй пайдалануѓа арналмаѓан тџрі ќђпия арна деп аталады. Ќђпия арналар жадылы жѕне уаќыттыќ болып екіге ажыратылады. Жадылы ќђпия арналар саќталатын объектілердіњ љзгерістерін пайдаланады. Ќђпия белгі ретінде файлдыњ мљлшері, файдыњ аты, сљздер арасындаѓы бос аралыќтар саны жѕне т.б. бояуы мџмкін. Уаќыттыќ ќђпия арналар џрдістердін уаќыттыќ сипаттамаларын (сђратым љњдеу уаќытын) љзгерту арќасында аќпарат жібере алады.

Ќђпия арналар аќпаратты бір ќаскџнемнен екіншісіне тасымалдау џшін емес, ѕдетте, жџйеге енгізілген "троялыќ аттан" мѕліметтер ќабылдап алу џшін ќолданылады.

Сенімді ѕкімшілік ету џш міндет (жџйелік ѕкімші, жџйелік оператор жѕне ќауіпсіздік ѕкімші) бљлінген болуѓа тиісті екендігін білдіреді. Бђл міндеттерді бір адам орындай алады, біраќ, жењілдіктерді минимизациялау ђстанымына сѕйкес ѕрбір уаќыт кезењінде ол џш міндеттіњ тек біреуін ѓана атќаруѓа тиісті. Ѕкімдер мен оператордыњ атќаратын міндеттерініњ жиыны ђйым ерекшілігіне тѕуелді болады.

Шатасудан кейін сенімді тџрде бђрынѓы ќалпына келтіру - ќажетті зат, біраќ оныњ жџзеге асырылуы кџрделі техникалыќ ќиыншылыќтармен кездесуі мџмкін. Ењ алдымен аќпарат тђтастыѓы жѕне, сонымен ќатар, ќауіпсіздік тамѓаларыныњ тђтастыѓы саќталѓан болуѓа тиісті. Одан кейін, бђрынѓы ќалпына келтіру кезінде жџйе ќорѓанышсыз ќалмауы керек. Ќорѓаныш тетіктері толыќ немесе жарым-жарты іске ќосылмаѓан, ал пайдаланушылардыњ ќатынас ќђруына рђќсат етілген аралыќ кџй-жаѓдайлар болмайѓа тиісті.

Жалпылай айтќанда, сенімді тџрде бђрынѓы ќалпына келтіру екі тџрлі ќызметтен тђрады: шатасуѓа дайындалу жѕне бђрынѓы ќалпына келтіру. Шатасуѓа дайындалу - жџйелі тџрде ќосарлы кљшірмелеуді орындау, шђѓыл жаѓдайлардаѓы ѕрекеттердіњ жоспарларын дайындау, ќосарлыќ сыњарлардын ќорын ќолдау жѕне т.б. Бђрынѓы ќалпына келтіру жџйені ќайтадан жџктемелеумен жѕне жљндейтін ѕкімшілік процедураларды орындаумен байланысты.

Технологиялыќ кепілділік жџйеніњ тіршілік циклініњ барлыѓын (яѓни жобалау, љзеге асыру, тестілеу, сату жѕне сџйемелдеу) кезењдерін ќамтиды. Аќпараттыњ сыртќа кетуінен жѕне ѕр тџрлі "ќыстырмалардан" кауіпсіздену џшін осы аталѓан ѕрекеттер стандарттарѓа сѕйкес орындалуѓа тиісті.

Тестер жиыны ѕзірленеді, ќђжаттандырылады, одан кейін жиынныњ толыќтыѓын тексеретін аттестациялыќ комиссия ќарауына беріледі. Тестер олардыњ ќорѓаныш тетіктері љзініњ сипаттасына сѕйкес жђмыс істейтінін жѕне ќорѓанышты орай љтудіњ немесе бђзудыњ айќын тѕсілдерініњ жоќтыѓын кљрсетуге тиісті. Сондай-аќ, тестер ќатынас ќђруды басќару ќђралдарыныњ ѕрекеттілігін, тіркеу жѕне аутентификациялыќ аќпараттыњ ќорѓанылѓандыѓын кљрсетіп беруі керек.

Ќђжаттама - жџйеніњ кепілді сенімділігінін ќажетті шарты жѕне сонымен ќатар, ќауіпсіздік саясатын жџзеге асыратын ќђрал-сайманы. Ќђжаттама болмаса адамдар ќандай ќауіпсіздік саясатты жџзеге асыру жѕне ол џшін не істеу керек екендігін білмес еді. Сенімді жџйеніњ ќђжаттамалар жинаѓына келесі томдар кіруі керек: ќауіпсіздік ќђралдары бойынша пайдаланушыныњ нђсќауы; ќауіпсіздік ќђралдары бойынша ѕкімшініњ нђсќауы; тестік ќђжаттама; сѕулетті сипаттау; ђйымныњ ќауіпсіздік саясатыныњ жазбаша баяндалуы.

Ќауіпсіздік ќђралдары бойынша пайдаланушыныњ нђсќауы жџйеге ќатынас ќђруѓа ешќандай жењілдіктер берілмеген ѕдеттегі жѕй адамдар џшін арналѓан. Бђл нђсќаудыњ ќђрамында ќауіпсіздік тетіктері жѕне оларды ќолдану тѕсілдері туралы мѕліметтер болуѓа тиісті. Мѕселен мынадай сђраќтарѓа жауап болуы керек:

- Ќалайша жџйеге кіруге болады? Аты жѕне ќђпиясљзі ќалай енгізіледі? Ќђпиясљзді калай ауыстыруѓа болады? Ауыстыру жиілігі ќандай? Жања ќђпиясљзді ќайтіп тањдау керек?

- Файлдарды жѕне басќа аќпаратты ќалай ќорѓау керек? Файлдарѓа ќатынас ќђру ќђќыќтары ќалайша берілуі керек?

Ќауіпсіздік ќђралдары бойынша ѕкімшініњ нђсќауы жџйелік ѕкімшіге жѕне ќауіпсіздік ѕкімшісіне арналѓан. Бђл нђсќауда жџйені бастапќы пішінџйлесімдіру мѕселелері баяндалады, ѕкімшініњ кџнделікті міндеттері келтіріледі, ќауіпсіздік пен жђмыс істету тиімділігі арасындаѓы араќатынас талданады.

Нђсќауда, мѕселен, мынадай сђраќтарѓа жауап табуѓа болады:

- Негізгі корѓаныш тетіктері ќандай?

- Тењестіру жѕне аутентификациялау ќђралдарына ќалай ѕкімшілік етуге болады? Ќалай жања пайдаланушыларды ќатарѓа ќосу керек?

- Ќатынас ќђруды ерікті басќару ќђралдарына ќалай ѕкімшілік етуге болады? Жџйелік аќпаратты ќалай ќорѓау керек? Осал жерлерін ќалай іздеп-табуѓа болады?

- Ќатынас ќђруды мѕжбџрлі басќару ќђралдарына ќалай ѕкімшілік етуге болады? Ќауіпсіздік тамѓаларын ќалай таѓайындау жѕне алмастыру керек?

- Жџйені шатасудан немесе тоќтап ќалѓаннан кейін ќалайша бастапќы ќалпына ќауіпсіз келтіруге болады?

Тестік ќђжаттамада тестер сипатталады жѕне олардыњ нѕтижелері келтіріледі. Тестік ќђжаттамада тестілеу жоспары жѕне тестер мен тестілеуге ќойылатын талаптар болуѓа тиісті.

Сѕулетті сипаттау, ењ кемінде, сенімді есептеу базасыныњ ішкі ќђрылымы туралы мѕліметті ќамтиды. Бђл сипаттау жџйеніњ сѕулеті мен оныњ тђжырымдандырылѓан ќауіпсіздік саясатыныњ арасында сѕйкестіктіњ бар/жоќтыѓын автоматтыќ тџрде салыстыруѓа мџмкіндік беруі керек.

Ѕдебиет: 1, 7-12 б; 3, 16-49 б; 6, 10-30 б

Баќылау сђраќтары:

1 Аќпараттыњ тђтастыѓын, ќђпиялылыѓын бђзатын ѕдістер.

2 Аќпарат ќауіпсіздігі аймаѓында стандарттар жѕне нђсќамалар

3 Мекеменіњ аќпарат ќауіпсіздігініњ кешенді жџйесі