Лабораторлық жұмыс №9

Қолданушыларды аутентификациялау және идентификациялау жүйелерімен танысу.

Мақсаты: Қолданушыларды аутентификациялау және идентификациялау жүйелерімен танысу.

Теориялық мәліметтер

Пайдаланушыны аутентификациялау үшін. Құпиясөз арқасында пайдаланушы өз өкілеттігін растайды. Аутентификациялау операциялық жүйе, бағдарламалық өнім немесе аппараттық құралдар арқылы жүзеге асырылады. Барлық күрделі операциялық жүйелерде құпиясөздер негізінде жасалған аутентификация құралдары болады. Сондай-ақ, жасырын ақпаратпен жұмыс істейтін немесе көп пайдаланушылық ортаға арналған көптеген бағдарламалық өнімдерде құпиясөздердің негізінде пайдаланушылардың өкілеттіктерін анықтайды. Дербес компьютерлердің аппараттық деңгейінде аутентификация CMOS құпиясөзі бойынша жүзеге асырылады.

Пайдаланушыларды аутентификациялау үшін қолданылатын құпиясөздер шифрланған түрде операциялық жүйелердің пайдаланушылық қаражаттар базасында, бағдарламалық өнімдер файлдарында немесе CMOS жадының пішінүйлесімдік файлдарында сақталады. Басқаша жағдайда, құпиясөзді шифрланбаған түрінде сақтаған кезде, оны іздеп-табу қаскүнемге қиынға түспейді.

Құпиясөзді қолға түсіру үшін қаскүнім мына үш негізгі әдістердің біреуін қолдануы мүмкін:

• Құпиясөзді кері шифрлау. Бұл вариант ең әлсіз шифрлау алгоритмдері үшін жарайды;

• Құпиясөздікті (кілттерді) іріктеп aлy қазіргі криптографиядағы негізгі әдіс болып табылады. Қисындасуларды толық таңдау тек өте берік емес алгоритмдерде колданылады. Құпиясөзді жартылай іріктеу шифрлаудың ең сенімді алторитмдерінде пайдаланылады;

• Құпиясөзді жолдан ұстап қалу көптеген шифрлау алгоритмдері үшін құпиясөзге қол жеткізудің ең нәтижелі тәсілі. Жолдан ұстап қалу көзбен шолу (иық артынан астыртын қарау) немесе мамандырылған программалық кұралдар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Windows жүйелерінің PWL-файлдары негізінде кұрылған бірдей қорғаныш сұлбасы бар. PWL-файлдарын бұзып-кіруге арналған бірқатар программалар бар. Олардың арасында ең белгілі - GLIDE утилиті. Windows жүйесінде құпиясөздерді іріктеп алу программаларының арасында Scan NT (Password NT) ерекше көзге түседі.

CMOS құпиясөздерін бұзуға бірнеше утилиттер мүмкіндік береді: Amedecod - American Megatrends BIOS үшін арналған; AMI.COM - AMI CMOS үшін арналған; AW.COM - Award BIOS үшін арналған.

Пернетақта сканкодаларын жолдан ұстап алушылардың көпшілігі MS-DOS үшін жазылған. Олардың ішіндегі ең белгілілері - Keytrap, Playback, Кеусору және т.б. Сканкодтарды жолдан ұстап қалудың әмбебап утилиттерінен басқа, мәселен, Novell NetWare ортасында құпиясөздерді жолдан ұстап алуға арналған Getit программасын айтуға болады.

Хакерлер "троялық ат", жай таңдау (brute force attack), ІР-спуфинг және дестелердід сниффері сияқты әдістердің көмегімен кұпиясыз шабуылдарын жүргізе алады. Бұл шабуылдар ортақ қорға (мысалы, серверге) қатынас құруға тырысатын арнайы бағдарлама қолданады. Егер программа жұмысы оң нәтиже берсе, онда хакер құпиясөзі іріктеп алынған пайдаланушының құқығын иемденеді және атынан қорларға қол жеткізе алады.

Құпиясөз шабуылдарының қаупін кемітудің кейбір жолдары:

. бірреттік құпиясөздер және криптографиялык аутентификациялау осындай шабуылдар қаупін біраз азайтады;

. таңдап алуы киын құпиясөзді ойлап табуға тьрысу керек. Құпиясөздің ең аз ұзындығы кемінде сегіз символ болуға тиісті. Құпиясөздің құрамында жоғарғы регистр символдары, цифрлар және арнайы символдар (#, %, $ және т.д.) болғаны дұрыс;

• жақсы (күрделі) құпиясөздерді есте сақтап қалу қиын. Сондықтан пайдаланушылар құпиясөздерді қағазға жазып алуға мәжбур болады. Одан кұтылу үшін біркатар соңғы технологиялық жетістіктерді қолдануға болады. Мәселен, қалта компьютерінде сақтауға болатын құпиясөздер тізімін шифрлауға арналған қолданбалы программалар бар. Осының нәтижесінде пайдаланушыға тек қана бір күрделі құпиясөзді есте сақтау керек, ал барлық қалған құпиясөздер сенімді қорғалган болады;

• құпиясөздерді іріктеп алуға қарсы күрестің бірнеше әдісі бар. Олардың бірі - LophtCrack құралын қолдану. Оны хакерлер Windows NT ортасында құпиясөздерді іріктеп алу үшін жиі қолданады.

Есептеу торабында дербес компьютерлерді қолдану әкімшілердің іс-әрекетіне қосымша шектеулер кояды.

1.Операциялық жүйелерде ұқсас кұпиясөздерді қолданудан бас тарту әкімшіге қойылатын негізгі және өте маңызды талап болып табылады.

2.Құрамында шифрлау функциялары бар бағдарламалармен (Excel, Word және т.б.) жұмыс істеген жағдайда әкімші желілік операциялық жүйенің құпиясөзін пайдаланбауға тиісті.

3.Әкімші өзінің компьютеріне кіру (пайдалану) мүмкіндігіне барынша шек қою -"троялық аттарды" немесе вирустарды орналастырудыц алдын алуға мүмкіндік тудырады.

4.Желідегі күнделікті жұмысы үшін әкімші екілеттігі шектеулі арнайы пайдаланушыны қолданғаны жөн болады. Бөтен дербес компьютерлердегі бағдарламалық өнімдерді тестілеуте арналған тағы бір пайдаланушы болу керек, бірақ өкілеттігі тым аз болуы қажет.

5.Әкімші бөтен компьютерлерде пұрсатты өкілеттіктермен тіркелмеуі керек. Егер қайсыбір төтенше жағдайлармен байланысты осыны істеу керек болса, онда әкімші жұмыс аяқталған соң өзінің барлық PWL-файлдарын жойып тастауы керек. Жою үшін DEL командасын емес, тегеріштегі блоктарды толық өшіретін бағдарламаларды пайдалану керек (болмаса қаскүнем PWI.-файлдарын қалпына келтіре алады). Осындай бағдарлама көптеген сервистік қолданбаларда бар, мәселен Symantec Norton Utilities.

6.Желідегі оқиғаларды бақылау үшін аудат (тексеру) жүйесін іске кірістірудің мәні бар. Көбінесе мұндай жүйе бұзу әрекеттерін байқауға және табуға мүмкіндік береді.

7.Барлық құпиясөздердің, әсіресе әкімшілік қызметшілерінің құпиясөздерінің құрамы әріптер, цифрлар және арнайы символдарды қоса есептегенде 8 символдан кем болмағаны дұрыс.

8.Әкімші әр тоқсанда кеміне бір рет құпиясөзді алмастыруға тиісті. Сенімсіз құпиясөздерді табу үшін құпиясөздерді іріктеп алу утилиттерін оқтын-оқтын жұмыска қосып тұру керек.