Таќырып 2 Ќауіпсіздік сая

Таќырып 2 Ќауіпсіздік саясаты жѕне оныњ негізгі элементтері

Маќсаты: Аќпарат ќорѓау объектілерін жѕне элементерін ќарастыру.

Жоспар:

Ќорѓау обьектілерін жіктеу. Акпаратты ќорѓау есептерін шешуѓе ќажетті ќорѓау элементтері мен обьектілерініњ сипаттамаларын аныќтау

Ќауіпсіздік саясаты (ђйымдастыру тђрѓысынан ќараѓанда) есептеу жѕне ќатынас ќорларын пайдалану тѕсілін, сондай-аќ, ќауіпсіздік режімін бђзудыњ алдын алу жѕне мѕн беру (жауап ќайтару) процедураларын дђрыс аныќтайды, ќауіпсіздік саясатын ќалыптастыру іс-ѕрекетін келесі кезењдер тџрінде ќарастыруѓа болады:

· Ђйымдастыру мѕселелерін шешу. Бђл кезењде аќпараттыќ ќауіпсіздік ќызметі (АЌЌ) кђрылады, аќпараттыќ ќауіпсіздік тђрѓысынан ќараѓанда пайдаланушылардыњ санаттары, пайдаланушылардыњ барлыќ санаттарыныњ жауаптылыќ дењгейлері, ќђќыќтары жѕне міндеттері аныќталады.

· Ќатерге талдау жасау. Ќатерді талдау џрдісі нені ќорѓау керек, неден ќорѓау керек жѕне ќалай ќорѓау (істеу) керек деген сияќты сђраќтардыњ жауабын аныќтайды. Мџмкін болатын ќатерлердіњ бѕрін ќарастырып шыѓу керек жѕне оларды келтіретін зияныныњ ыќтимал мљлшеріне байланысты жіктеу ќажет. Ќорѓанышќа жђмсалатын ќаржы ќорѓанылатын объектініњ ќђнынан аспауѓа тиісті.

· Жењілдіктерді аныќтау. Ќорларды пайдалану ќђќыќтары, ќорларды ќолдану ережелері, ѕкімшілік жењілдіктер, пайдаланушылардыњ ќђќыќтары мен міндеттері, жџйелік ѕкімшілердіњ ќђќыќтар мен міндеттері, жасырын аќпаратпен жђмыс істеу тѕртіптері жѕне т.б. аныќталады.

· Ќауіпсіздік саясатыныњ бђзылуына жауап ќайтару шараларын аныќтау. Ќауіпсіздік режімін бђзушыларды табуѓа жѕне жауапкершілікке тартуѓа баѓытталѓан ѕрекеттер, сонымен ќатар, аќпаратты бђрынѓы ќалпына келтіру жѕне бђзулардыњ зардаптарын жою шаралары аныќталады.

· Ђйымдастыру-љкімгерлік ќђжаттарды дайындау. Ќауіпсіздік саясатыныњ негізгі жайлары ѕр тџрлі нђсќауларда, ќаѓидаларда, ережелерде жѕне љкімдерде келтіріледі.

Ќауіпсіздік саясаты аќпарат ќорѓау жџйесініњ ќауіп-ќатерлерге ќарсы ѕрекет жасауѓа баѓытталѓан ќђќыќтыќ нормалардыњ, ђйымдастырушылыќ (ќђќыќтыќ) шаралардыњ, программалыќ-техникалыќ ќђралдар жѕне процедуралыќ шешімдер кешенініњ жиынтыѓын аныќтайды.

Аќпарат кауіпсіздігініњ жоѓары дѕрежесіне ќол жеткізу тек тиісті ђйымдастыру шараларын ќолдану негізінде ѓана мџмкін болады. Ђйымдастырушылыќ шаралар кешенініњ ќђрамына аќпараттыќ ќауіпсіздік ќызметін ќђру, жасаќтау жѕне оныњ іс-ѕрекеттерін ќолдау, ђйымдастыру-љкімгерлік ќђжаттар жџйесін дайындау жђмыстары, сондай-аќ, ќорѓаныш жџйесін ќђруѓа жѕне оныњ жђмысын сџйемелдеуге арналѓан бірќатар ђйымдастырушылыќ жѕне ђйымдастыру-техникалыќ шаралар кіреді.

Ђымдастырушылыќ жѕне ђйымдастыру-техникалыќ шаралар жџргізу аќпараттыњ сыртќа кететін жања арналарын дер кезінде табуѓа, оларды бейтараптандыру шараларын ќолдануѓа, ќорѓаныш жџйелерін толыќ жетілдіруге жѕне ќауіпсіздік режімін бђзу ѕрекеттеріне жедел ќарсы шара ќолдануѓа мџмкіндік береді. Ќатерге талдау жџргізу ќауіпсіздік саясатын ќалыптастырудыњ негізгі кезењі болып табылады.

Ђйымдастыру мѕселелері шешілгеннен кейін программалыќ-техникалыќ проблемалардыњ кезегі келеді - тањдалѓан ќауіпсіздік саясатын іске асыру џшін не істеу керек? Ќазіргі уаќытта ќђны, атќаратын міндеті жѕне сапасы жаѓынан ѕртџрлі болатын аќпарат ќорѓау ќђралдарыныњ кљптеген тџрі бар. Олардыњ ішінен наќты объектініњ ерекшелігіне сай келетінін тањдап алу кџрделі мѕселелердіњ бірі болып саналады.

Ќауіпсіздік саясаты мынадай элементтерден тђрады: ќатынас ќђруды ерікті басќару, объектілерді ќайтадан пайдаланудыњ ќауіпсіздігі, ќауіпсіздік тамѓасы жѕне ќатынас ќђруды мѕжбџрлі басќару.

Ќатынас ќђруды ерікті басќару - жеке субъект немесе ќђрамына осы субъект кіретін топтыњ тђлѓасын ескеру негізіњде жасалѓан объектілерге ќатынас ќђруды шектеу. Ерікті басќару - белгілі бір тђлѓа (ѕдетте, объектініњ иесі) љзініњ ќарауынша басќа субъектілерге љзініњ шешімі бойынша объектіге ќатынас ќђру ќђќыѓын бере алады (немесе алып тастайды).

Ќатынас ќђрудыњ аѓымдаѓы жаѓдайы ерікті басќару кезінде матрица тџрінде кљрсетіледі. Ќатарларында - субъектілер, баѓандарында - объектілер, ал матрицаныњ тџйіндерінде ќатынас ќђру ќђќыѓыныњ (оќу, жазу, орындау жѕне т.б.) кодасы кљрсетіледі.

Операциялыќ жџйелердіњ жѕне дерекќор басќару жџйелерініњ кљпшілігі осы ерікті басќаруды жџзеге асырады. Оныњ негізгі жаѓымды жаѓы - икемділігі, ал негізгі кемшіліктері - басќарудыњ бытырањќылыѓы жѕне орталыќтандырылѓан тексерудіњ кџрделілігі, сондай-аќ, ќатынас ќђру ќђќыѓыныњ деректерден бљлек ќарастырылуы (ќаскџнемдер осыны пайдалана отырып ќђпия аќпараттарды жалпы ќол жеткізерлік файлдарѓа кљшіріп алуы мџмкін).

Объектілерді ќайтадан пайдаланудыњ ќауіпсіздігі. Бђл элемент ќђпия аќпаратты "ќоќтыќтан" кездейсоќ немесе ѕдейі шыѓарып алудан саќтайтын ќатынас ќђруды басќаратын ќђралдардыњ мањызды ќосымшасы болып табылады. Объектілерді ќайтадан пайдаланудыњ мџмкін болатын 3 ќаупі мыналар: жедел жадыны ќолдану, сыртќы саќтау ќђрылѓыларын ќайтадан пайдалану жѕне аќпарат енгізу/шыѓару ќђрылѓыларын ќайтадан пайдалану.

Ќорѓаныш тѕсілдерінін бірі - ќђпия аќпаратпен жђмыс істегеннен кейін жедел жадыны немесе аралаќ жадыны тазалау. Жаќсы ѕдіс деп тегерішті (дискіні) ныѓыздау программаларын ќолдануды да санауѓа болады.

Мѕселен, принтердіњ аралыќ жадында (арашыќта) ќђжаттыњ бірнеше беті саќталып ќалуы мџмкін. Олар басу џрдісі аяќталѓан соњ да жадыда ќалып ќояды. Сондыќтан оларды арашыќтан шыѓарып тастау џшін арнаулы шаралар ќолдану ќажет. Ѕдетте кездейсоќ биттер тізбегін џш дџркін ќайталап жазу жеткілікті болады.

"Субъектілерді ќайтадан пайдаланудыњ" ќауіпсіздігі жайында да ќамдану керек. Пайдаланушы ђйымнан кеткен кезде оны жџйеге кіру мџмкіншіліктерінен айыру жѕне барлыќ объектілерге оныњ ќатынас ќђруына тиым салу керек.

Ќауіпсіздік тамѓасы. Ќатынас ќђрудыњ мѕжбџрлі басќаруы кезінде субъектілер жѕне объектілер ќауіпсіздік тамѓасы арќылы байланысады. Субъектініњ тамѓасы оныњ шџбѕсіздігін (сенімділігін) сипаттайды. Объектініњ тамѓасы оныњ ішіндегі саќталатын аќпараттыњ жабыќтыќ дењгейін кљрсетеді.

Ќауіпсіздік тањбасы екі бљліктен тђрады: ќђпиялылыќ дењгейі (дѕрежесі) жѕне категориялар (санаттар).

Ќђпиялылыќ дењгейі реттелген жиынтыќ ќђрайды жѕне ѕр тџрлі жџйелерде ќџпиялылыќ дењгейлер жиынтыѓы ѕр тџрлі болуы мџмкін. Ќазаќстан Республикасыныњ зањнамасында мемлекеттік ќђпия ќђрайтын мѕліметтердіњ џш ќђпиялылыќ дѕрежесі таѓайындалѓан жѕне осы дѕрежелерге сѕйкес аталѓан мѕліметтердіњ тасуыштарына мынадай ќђпиялылыќ белгілері берілген: "аса мањызды", "љте ќђпия" жѕне "ќђпия". Мемлекеттік ќђпия ќђрайтын мѕліметтерге "аса мањызды" жѕне "љте ќђпия", ал ќызметтік ќђпия ќђрайтын мѕліметтерге "ќђпия" деген ќђпиялылыќ белгісі беріледі.

Санаттар реттелмеген жиынтыќ ќарайды. Олардыњ міндеті - деректер жататын аймаќтыњ таќырыбын сипаттау.

Ќауіпсіздік тањбалардыњ тђтастыѓын ќамтамасыз ету оларѓа байланысты негізгі проблемалардыњ біреуі болып табылады. Біріншіден, тамѓаланбаѓан субъектілер мен объектілер болмау керек. Ѕйтпесе тамѓалыќ ќауіпсіздікте (ќолдануѓа ыњѓайлы) сањылаулар пайда болады жѕне ќаскџнем осы жаѓдайды пайдаланып ќорѓанылатын аќпаратќа зањсыз ќол жеткізуі мџмкін. Екіншіден, ќорѓанылатын деректермен ќандай да болмасын операция орындалмасын, ќауіпсіздік тамѓалары љзгермей ќалуы керек.

Ќауіпсіздік тамѓаларыныњ тђтастыѓын ќамтамасыз етуші ќђралдардыњ біреуі - ќђрылѓыларды кљпдењгейлік жѕне бірдењгейлік деп бљлу. Кљпдењгейлік ќђрылѓыларда ѕр тџрлі ќђпиялыќ дењгейлі аќпарат, ал бірдењгейлік ќђрылѓыда тек бір ќђпиялыќ дењгейі бар аќпарат саќталады.

Ќатынас ќђруды мѕжбџрлі басќару. Ќатынас ќђруды басќару мѕжбџрлі деп атаудыњ себебі - ќатынас ќђру мџмкіндігі субъектініњ ерігіне тѕуелді емес. Мђндай басќару субъектініњ жѕне объектініњ ќауіпсіздік тамѓаларын салыстыру негізінде жџргізіледі.

Егер субъектініњ ќђпиялылыќ дењгейі объектініњ ќђпиялылыќ дењгейінен кем болмаса, ал объектініњ ќауіпсіздік тамѓасында кљрсетілген барлыќ санаттар субъектініњ тамѓасында болса (яѓни, осындай екі шарт орындалѓан болса), онда субъект объектіден кез келген аќпаратты оќи алады. Мысалы, "љте ќђпия" субъект "љте ќђпия" жѕне "ќђпия" файлдарды оќи алады. Бђл жаѓдайда "субъектініњ ќауіпсіздік тамѓасы объектініњ ќауіпсіздік тамѓасынан басым" деп айтады.

Егер объектініњ ќауіпсіздік тамѓасы субъектініњ ќауіпсіздік тамѓасынан кем болмаса, онда субъект объектіге кез келген аќпаратты жаза алады. Мѕселен, "љте ќђпия" субъект "аса мањызды" файлдарѓа жаза алады, біраќ "ќђпия" файлдарѓа жаза алмайды.

Ѕдебиет: 1, 4-6 б.; 2, 10-20 б.; 5, 8-40 б.

Баќылау сђраќтары:

1 Аќпарат ќауіпсіздігін ќамтамасыз етудегі негізгі мѕселелер

2 Аќпарат ќауіпсіздігі аймаѓында стандарттар жѕне нђсќамалар.

3 Кѕсіпорынныњ аќпарат ќауіпсіздігін ќамтамсыз ететін жџйе