Практикалық жұмыс №12

Зертханалық жұмыс№12

Практикалық жұмыс №1 2

Қашықтықты мәліметтер базасы

Мазмұны:

1. Есептеу нәтижесінің мазмұны;

2. Жеке тапсырмалар нұсқалары;

3. Бақылау сұрақтары;

4. Мәліметтер базасының файлдарымен жұмыс, оларды басқаратын бағдарламалар, қарапайым тапсырыстар мен формаларды жасау жөнінде мағлұмат алу.

 Мәліметтер базасы курсына жүгініп, байланысты, бірнеше кестелерден тұратын реляциялық мәліметтер базасын ұйымдастыру туралы материалды қайталау;

 «Памятники Петербурга», «Школа» қосымшаларының үлгілерін жасау және жөнге келтіру;

 Нұсқаға сәйкес Реляциялық мәліметтер базасын жасау және оларды басқару бағдарламасын дайындау және жасау;

 «Памятники Петербурга», «Школа» қосымшаларының үлгілерін жасау және жөнге келтіру.

 Нұсқаға сәйкес Реляциялық мәліметтер базасын жасау және оларды басқару бағдарламасын дайындау және жасау;

 Бірнеше байланысқан кестелерден тұратын, реляцмялық мәліметтер базасын жасау қажет;

Кестелердің формаларға шығуын қамтамасыз ету.

 Тапсырыстарды орындау.

Қосымшаның бас менюі, қалып жолы, қалқымалы еске түсірулер мен тапсырма бойынша нұсқа ақпараты жөнінде Анықтама (Справка) командасы болуы керек;

 Мәліметтер базасының лақап аты (псевдонимі) динамикалық ретке келтірілуі керек;

 Міндетті белгілеу;

Талаптар ерекшелігі;

 Мәліметтер құрылымы;

 Бағдарламалық қамтамасыз етудің архитектурасы;

Қолданушы интерфейсі (Windows-қосымша үшін);

 Түсініктемесі бар код;

 Тестілеу нәтижесі;

 Бақылау сұрақтарына жауаптар.

Ескерту. Есептеу нәтижесі нұсқа бойынша жасалынатын қосымша үшін дайындалады.

Бақылау сұрақтары:

1. Жергілікті және қашықтықты мәліметтер базасы немен ажыратылады?

2. Delphiде мәліметтер базасының кестелері бір файлда сақтала ма?

3. Мәліметтер базасының файлдарының орны жайлы ақпаратты бағдарламаға беру мәселесі қалай шешіледі?

4. Delphiде мәліметтер базасын жасау процессін сипаттаңыз;

5. Кестелердің қай өріс типтері A, N, S, F, G. константаларын анықтайды?

6. Мәліметтер базасының кесте өрісіндегі Required Field жалаушасы нені көрсетеді?

7. Кестеге мәліметті енгізу кезінде орыс әліппесінің қаріптері теріс көрсетілсе, не істеу керек?

8. Мәліметтер базасына қатынауды қандай компоненттер қамтамасыз етеді?

Мәліметтер базасы

Қолданушы тарапынан, мәліметтер базасы бұл ақпаратпен жұмысты қамтамасыз ететін бағдарлама. Экранда осындай бағдарламаны қосқанда, әдетте қажетті мәлімет табылатын кесте пайда болады. Егер жүйе рұқсат етсе, онда ол мәліметтер базасына өзгертулер енгізе алады: жаңа ақпаратты қосуға немесе ескіні жоюға болады.

Программист тарапынан, мәліметтер базасы бұл ақпараттан тұратын файлдар жиынтығы. Қолданушы үшін мәліметтер базасын жасау барысында, программист мәліметтер файлдарымен жұмыс істеуді қамтамасыз ететін бағдарламаны жасайды.

Қазіргі уақытта жергілікті (dBASE, FoxPro, Access, Paradox) және қашықтықты (Interbase, Oracle, Sysbase, Infomix, Microsoft SQL Server) мәліметтер базаларын жасап, қолдануға мүмкіндік беретін көптеген бағдарламалық жүйелері бар.

Delphi құрамына түрлі жүйелерде (dBASE, Infomix, Oracle) жасалған мәліметтер базасымен жұмыс істейтін бағдарламаларды жасауға мүмкіндік беретін компоненттер кіреді. Онымен қоса Delphi программистке Borland Database Desktop утилитасын қолданып, мәліметтер базасын түрлі форматта жасауға мүмкіндік береді.

Мәліметтер базасының классификациясы

Бағдарламаның орналасуына, мәліметердің өздеріне және мәліметтерді бірнеше қолданушы арасында бөлу әдісіне байланысты жергілікті және қашықтықты мәліметтер базасын ажыратады.

Жергілікті мәліметтер базасы

Жергілікті мәліметтер базасының мәліметтері бір (жергілікті) құрылғыда орналасады, ол компьютер немесе жүйелік (торда жұмыс істейтін басқа компьютер) диск бола алады.

Бірнеше қолданушы арасында мәліметтерді (оларға қатынауды) бөлуді қамтамасыз ету үшін, жергілікті мәліметтер базасында файлдарды бұғаттау деп аталынатын әдіс қолданылады. Онытң мәні: мәліметтермен бір қолданушы жұмыс жасап жатқанда, басқа қолданушы оларға қатына алмай, ол үшін олар жабық болады.

Paradox, dBase, FoxPro и Access — бұл жергілікті мәліметтер базасы.

Қашықтықты мәліметтер базасы

Қашықтықты мәліметтер базасының мәліметтері (файлдары) қашықтықтағы компьютерде орналасады. (Қашықтықтағы компьютердің каталогтары жүйелік дискілер ретінде қарастырылмайтынын ескерген жөн).

Қашықтықтағы мәліметтер базасымен жұмыс бағдарламасы екі бөлімнен тұрады: клиенттік және серверлік. Қолданушының компьютерінде жұмыс жасайтын клиенттік бөлім серверлік бөліммен байланысты орнатады. Ол қашықтықтағы компьютерге сұрату жіберіп, мәліметтерге қол жеткізеді.

Қашықтықтағы компьютерде жұмыс жасайтын бағдарламаның серверлік бөлімі сұратуларды қабылдап, оларды орындап, мәліметтерді клиенттік бағдарламаға жібереді. Сұратулар SQL тілінде (Structured Query Language құрылымдалған сұратулар тілі) ұсынылған командалар болып табылады.

Қашықтықтағы серверде жұмыс жасайтын бағдарлама бір уақытта бірнеше қолданушы ақпаратқа қол жеткізе алатындай жобаланады. Бұл жерде бұғаттау орнына транзакция механизмі қолданылады.

Транзакция — бұл мәліметтер жіберілудің алдында, оларға қолданылатын әрекеттер тізбектілігі. Транзакцияны құрайтын әрекеттердің кезкелгені орындалу уақытында қателік анықталса, әрекеттер тізбегі қайталанады. Осылайша, транзакция механизмі аппараттық ақаулардан қорғануды қамтамасыз етеді.

Қашықтықтағы мәліметтер базасымен жұмыс бағдарламасын жасау күрделі, көп еңбекті қажет ететін міндет. Оның шешілуі жасаушыдан терең білім мен бағдарламалық қамтамасыз етуді жасаудан үлкен тәжірибені қажет етеді. Сондықтан бұл кітапта қашықтықтағы мәліметтер базасымен жұмыс бағдарламасын жасау қарастырылсайды.

Мәліметтер базасының құрылымы

Мәліметтер базасы — бұл қандайда бір критерий бойынша жүйеленген, біртарапты ақпарат жиынтығы. Мәліметтер базасы «қағаз» және компьютерленген түрде ұсынылуы мүмкін.

«Қағаз» мәліметтер базасының мысалы ретінде кітапхана каталогын айтуға болады кітап туралы ақпаратты сақтайтын қағаз карточкалар жиыны. Бұл мәліметтер базасындағы ақпарат біртекті (тек кітаптар жөнінде мәліметтен тұрады) және реттелген (карточкалар кітап авторларының алфавитке сәйкес тізімдемесімен жасалынады). Басқа мысалдарға телефондық анықтамашы мен пойыздардың жүру кестесін айтуға болады.

Компьютерленген мәліметтер базасы ақпараттан тұратын файл (немесе өзара брйланысқан файлдар жиынтығы) болып табылады.

Мәліметтер базасы жазулардае тұрады. Әр жазу бір дана (экземпляр) туралы ақпараттан тұрады. Мысалы, "Архитектурные памятники Санкт-Петербурга" мәліметтер базасының әр жазуы тек бір дана тарихи ескерткіш туралы ақпаратты қамтиды.

Жазулар өрістерден тұрады. Әр өріс экземплярдың бір қасиеті туралы ақпаратты қамтиды. Мысалы, "Архитектурные памятники Санкт-Петербурга" мәліметтер базасы келесі өрістерден тұрады: состоит из следующих полей: "Памятник", "Архитектор" мен "Историческая справка", мұнда "Памятник", "Архитектор" мен "Историческая справка" — өріс атаулары. Бұл өрістердің құрамы нақты ескерткішті сипаттайды.

Әр жазу бірдей өрістерден тұратынына назар аудару керек. Кей өрістер толтырылмауы мүмкін, алайда олар бәрібір жазуда болады.

Қағазда мәліметтер базасын кесте түрінде ұсынған ыңғайлы (6.1 сурет). Кестенің әр жолы жазуға сәйкес келеді, ал кесте ұяшығы — өріске. Бұнда бағана тақырыбы өріс атауы, ал кесте жолының нөмірі жазу нөмірі .

Компьютерленген мәліметтер базасында ақпаратты әдетте экранда кесте түрінде шығарады. Сондықтан әдебиетте «мәліметтер файлы» сөзінің орнына «мәліметтер кестесі» немесе «кесте» сөздері қолданылады.

6.1- Кесте - МБ кесте түрінде көрсету

№ | Ескерткіш | Архитектор | Тарихи анықтама
1 | Адмиралтейство | А. Д. Захаров | Адмиралтействоның ғимараты қазіргі қалпына 1806 — 1823 жылдардағы қайта құрылудан кейін келді. Жоба авторы — ұлы орыс құрастырушысы А. Д. Захаров. Шпиль биіктігі: 72 метр
2 | Александровская колонна | Огюст Монферран | 1812 жылғы Отан соғысында Ресей әскерлерінің Наполеонды жеңуге байланысты 1834жылдың 30 тамызында орнатылды. Биіктігі: 47,5 метр; салмағы: 600 тонна
3 | Қысқы сарай | Ф. Б. Растрелли | Қысқы сарай өз қалпын көп рет өзгерткен. Соңғы рет оны Растрелли жобасы бойынша қалпына келтірген. Құрылыс 1754 — 1762 жылдар аралығында болып, 7 жылға созылған.
4 | Ростральные колонны | Тома де Томон | Стрелки Васильевского архитектуралық ансамбліне үйлесімді енген 32-метрлік ростральные колонны 1810 жылы орнатылды. Олар ежелгі Римде болған дістүр колонналарды жаулап алынған кемелердің ростраларымен безендірудң еске түсіреді
5 | Исаакиевский собор | Огюст Монферран | Төртінші сарай Исаакиевский соборды 1818 жылы сала бастаған. Ол 40 жыл салынып, құрылысы 1 858 жылы аяқталды. Жоба авторы — Огюст Монферран

Delphi - да мәліметтер базасының үлгісі

Әр кесте физикалық тұрғыда жеке файлда сақталады. Алайда мәліметтер базасы мен кестені теңестіруге болмайды, себебі өте жиі бір жазудың өрістері бірнеше кестелерде бөлініп орналасуы мүмкін, яғни бөлек файлдарда.

Қарапайым жағдайда мәліметтер базасымен жұмыс жасайтын бағдарлама үшін ақпарат көзі ретінде барлық кесте бола алады. Бірақ, көбіне қолданушыға мәліметтер базасындағы барлық ақпарат емес, оның бөлігі ғана қажет болады. Ол тек өзінің сұрауына сәйкес кейбір жазуларды қарайды. Сондықтан, мәліметтер базасының үлгісіне кестеден басқа, таңдауға мүмкіндік беретін сұрату түсінігі енгізілді.

Мәліметтер базасын жасау

Мәліметтер базасы — бұл ақпараты бар файлдар (кестелер) жиынтығы. Әдетте, мәліметтер базасы бір каталогта орналастырылатын бірнеше кестеден тұрады. Жаңа мәліметтер базасы үшін каталог қарапайым жолмен Өткізуші (Проводник) арқылы жасалады. Кестені Delphi құрамына кіретін Borland Database Desktop утилитасымен немесе мәліметтер базасының серверіне SQL-сұратуын ұйымдастырып жасауға болады.

BDE кітапханасы мәліметтер базасының файлдарына қатынау үшін каталог атын емес, лақапатын қолданатындықтан, жаңа мәліметтер базасының кестелерін құрмастан бұрын осы базаның лақапатын беру керек.

Осылайша, мәліметтер базасын жасау процессі келесі қадамдардың тізімі ретінде ұсынылуы мүмкін:

1. Каталогты жасау.

2. Лақап атты жасау.

3. Кестені жасау.

Каталогты жасау.

Мәліметтер базасының файлдары үшін каталог (папка) қарапайым түрде, мысалы Өткізушіні пайдалану арқылы жасалады. Әдетте жергілікті мәліметтер базасының файлдарын бағдарламаның каталогындағы бөлек подкаталогқа орналастырады.

Ескерту

Үлгі ретінде қарастыралатын "Архитектурные памятники Санкт-Петербурга" мәліметтер базасымен әрман қарай жұмыс істеу үшін, \ Проекты каталогында Петербург каталогын, ал оның ішінде — Data подкаталогын жасау керек.

Лақап атты жасау

Мәліметтер базасының лақапаты Delphi құрамына кіретін, Windowsтың меню| Программы | Borland Delphi 7 дің BDE Administrator командасын шақыру арқылы BDE Administrator утилитасының көмегімен жасалады.

BDE Administratorдың қосылудан кейінгі терезе түрі 6.2 суретінде көрсетілген.

6.2-сурет - BDE Administrator терезесі

Терезенің төменгі сол жағында Databases қосымша бетінде берілген компьютерде тіркелген лақапаттар тізілген. Жаңа лақапат қою үшін Object менюінің ішінен New командасын таңдау керек. Сосын ашылған диалогтық терезеде Database Driver Name тізімінен New Database Alias (Мәліметтер базасының жаңа лақапаты) таңдау керек. (рис. 6.3), яғни жасалынатын Мәліметтер базасының типін таңдау.

Келісім бойынша лақапатты жасау кезінде кестелерге Paradox форматында қатынауға мүмкіндік беретін STANDARD (default driver) драйвері тіркеледі.

6.3-сурет - New Database Alias диалогтық терезесі

Драйверді таңдап лақапаттар тізіміне ОК батырмасын шерткеннен кейін оған жаңа элемент қосылады (6.4-сурет).

6.4-сурет - Жаңа лақапатты тіркеу

После этого нужно изменить автоматически созданное администратором имя псевдонима и задать путь к файлам базы данных, для которой создается псевдоним.

Лақапатты Windows үшін қарапайым әдіспен өзгертуге болады: тышқанның оң жақ батырмасын лақапатқа (Databases қосымша бетіне) шертіп, пайда болған контекстік меню ішінен Rename (қайта атау) командасын жасап, жаңа есімді енгізу керек.

Мәліметтер базасының файлдарына жолды Path өрісіндегі Definition қосымша бетінде пернетақта көмегімен немесе Path өрісі соңында орналасқан үш нүктесі бар пернені шерту арқылы ашылатын стандартты Select Directory (каталогты таңдау) диалогтық терезесін қолданып енгізуге болады

Мысал ретінде 6.5 суретте "Архитектурные памятники Санкт-Петербурга" Мәліметтер базасы үшін Peterburg лақапатын өзгерткеннен кейінгі BDE Administrator терезесі көрсетілген.

Жасалған лақапат конфигурация файлында (Idapi.cfg) тіркелуі үшін, Object менюында Apply командасын қолдану керек. Ашылған Confirm диалогтық терезесінде өзгертулерді сақтау қажеттілігін мақұлдау керек.

6.5-cурет - Лақапатты жасау результаттары

Кестені жасау

Мәліметтер базасын жасағанда ақпаратты жазудың өрістері арасында бөлу маңызды. Ақпарат түрліше бөлінуі мүмкін.

Мысалы, Санкт-Петербургтың тарихи ескерткіштері туралы мәліметтер «Ескерткіш», «Тарихи анықтама» немесе «Ескерткіш», «Архитектор», «Жыл», «Тарихи анықтама» өрістерінен тұратын жазулар түрінде ұйымдастырылуы мүмкін.

Алғашқы нұсқасында «Ескерткіш» өрісі ескерткіш атын, мысалы Эрмитаж, ал «Тарихи анықтама» өрісі барлық қалған ақпаратты құрайды. Осындайда қолданушы өзін қызықтырып тұрған ескерткіш туралы ақпаратты тек атауы арқылы ғана біле алады. Екінші нұсқа ол құрастырушы немесе белгілі бір жылы жасалған барлық ескерткіштерді таба алады.

Келесі ережені тұжырымдауға болады: егер Мәліметтер базасын қолдануда ақпарат белгілі бір критерий бойынша таңдалатын болса, онда осы таңдауды жасауға мүмкіндік беретін ақпаратты жеке өріске орналастыру қажет.

Жазу өрістері анықталғаннан кейін, өрістерді кестелер бойынша бөлу керек. Қарапайым мәліметтер базасында барлық өрістерді бір кестеге орналастыруға болады. Күрделі мәліметтер базасында өрістерді бірнеше кестелерге бөледі және олар арасында байланыс орнататын әр жазуды анықтайтын қосымша ақпаратты енгізеді.

Ескерту

Бірнеше өзара байланысты кестелерден тұратын Мәліметтер базасын реляциондық деп атайды. Кестелерде ақпараттың қайталануының алдын алу үшін, негізгі ақпаратқа жазуды анықтайтын қызметтік ақпарат қосылады. Реляциондық мәліметтер базасының ұйымдастырылуын бұл әдістемелік нұсқаулық қарастырмайды. Студент өзі өзге әдебиеттерден бұл ақпаратпен танысуы керек.

Мәліметтер базасының құрылымы анықталғаннан кейін, кестені жасауға кірісуге болады. Кестелер Delphi құрамына кіретін Database Desktop утилиттері көмегімен жасалады.

Database Desktop утилитасы мәліметтер базасымен жұмыс жасағанда барлық қажетті әрекеттерді орындауға мүмкіндік береді. Ол түрлі форматтағы (Paradox, dBASE, Microsoft Access) мәліметтер базаларының кестелерін жасауға, қарауға және жетілдіруге мүмкіндік береді. Одан басқа утилита ақпаратты сұратулар жасау арқылы таңдауға мүмкіндік береді.

Жаңа кесте жасау үшін Tools менюінің ішінен Database Desktop командасын орындап Database Desktop шақыру керек. Сосын пайда болған Database Desktop утилитасының терезесінде File менюінан New командасын таңдап, тізімнің ішінен жасалынатын файл типі Tableды таңдау керек. Сосын ашылған Create Table терезесінен жасаоатын кесте типін таңдау керек (негізіг тип Paradox 7 болып табылады).

Нәтижесінде жазулар құрылымын анықтауға болатын Create Paradox 7 Table терезесі ашылады.

Кестенің әр өрісі үшін атау, тип, және керек болса, өріс үлкендігін белгілеу керек. Өріс атауы мәліметті қолдануға қатынау үшін қолданылады. Field Name бағанасына енгізілетін атау ретінде 25 символдан аспаған латын әріптері мен сандардф қолдануға болады.

Өріс типі өрісте орналаса алатын мәлімет типін анықтайды. Тип Туре бағанасына символдық константаны енгізу жолымен беріледі. Өріс типтері мен оларға сәйкес келетін константалар 6.1. кестеде көрсетілген.

Өріс типін анықтайтын константа пернетақтадан енгізу немесе Туре бағанасына тышқанның оң батармасын шерткенде пайда болатын тізімнен таңдау арқылы белгіленеді.

Өрістің біреуін не бірнешеуін кілтті деп белгілеуге болады. Кілтті өріс кестеде жазулардың логикалық ретін анықтайды. Мысалы, егер Fam символдық (Alpha типі) өрісін кілтті деп белгілесек, онда кестені шығарғанда жазулар фамилиялардың алфавиттік ретімен реттеледі. Егер Fam өрісін кілтті деп белгілемесек, онда жазулар кестеге енгізілген ретімен шығарылады.

Ескеретіні кестеде кілтті өрістердің бірдей құрамды екі жазу бола алмайды. Сондықтан қарастырылатын мысалда кілтті өріс болып Fam (Фамилия) мен Name (Аты) өрістері болу керек. Онда кестеге бірдей фамилиясы барлар туралы ақпаратты енгізуге болады. Алайда бұрынғыдай аттары ұқсас бірдей фамилиясы барларды енгізуге болмайды. Сондықтан кілтті өріс ретінде қайталанбас ақпараты бар өрістерді таңдайды. Адамдар тізімінен тұратын кесте үшін кілтті өріс ретінде Pasp (Паспорт) өрісін таңдауға болады.

Өрісті кілтті ретінде белгілеу үшін Key бағанасынан тышқанмен екі рет шерту керек. Кілтті өрістер кестенің жоғарғы жағында топтастырылуы керек.

Егер өрістің сақтауға арналған мәліметтер жазуда міндетті болуы керек болса, Required Field жалаушасын орнату керек. Мысалы Fam (Фамилия) өрісі міндетті толтырылуы керек болса, Tel (Телефон) өрісі бос бола алады.

Егер өріске жазылатын мән белгілі бір диапазонда болуы керек болса, онда Minimum value (Минималды мән) мен Maximum value (Максималды мән) өрістеріне диапазон шекараларын белгілеу керек.

Default value өрісі кестеге жаңа жазу қосылғанда автоматты түрде мәннің келісім бойынша (по умолчанию) беруге мүмкіндік береді.

Picture өрісі өрісте көрінетін ақпараттың дұрыс енгізілуін қадағалауға мүмкіндік беретін үлгіні жасайды. Үлгі қарапайым және арнайы символдардың тізімінен тұрады. Арнайы символдар 6.2. кестеде берілген.

6.1-кесте-үлгілерді жазғанда қолданылатын арнайы символдар

Үлгі символы | Енгізуге болатын символ
* & @ *. | Сан, Кезкелген әріп, Кезкелген символ Кезкелген символ (егер әріп енгізілсе, ол жазу әрпі ауысады) «Нүктелі үтір» символдан кейін жүретін символ, үлгі символы ретінде емес, қарапайым символ болып түсініледі «жұлдызшадан» кейін тұрған Кезкелген қайталатын символдар саны

Арнайы символ сәйкес келетін өріс позициясына ақпаратты енгізгенде, тек осы үлгіге сай келетін символдар ғана көрінеді. Мысалы, егер үлгі позициясында # символы тұрса, онда осы символға сәйкес келетін позицияға тек цифрды енгізуге болады. Егер үлгі позициясында қарапайым символ тұрса, онда ақпаратты енгізу кезінде бұл позицияда автоматты түрде осы белгіленген символ пайда болады.

Мысалы А типті Tel өрісі телефон нөмірін сақтау үшін арналған делік, және мәліметтер базасымен жұмыс жасайтын бағдарлама телефон нөмірі қарапайым түрде берілу керек деп есептеу нәтижесініңтейді, яғни дефиспен бөлінген сандар. Осы жағдайда Picture өрісінде келесі үлгіні жазған жөн: ###-##-##. Tel өрісіне ақпаратты енгізгенде тек сандар пайда болады (басқа пернені басу қабылданбайды), үшінші және бесінші саннан кейін автоматты түрде дефистер қойылатын болады.

Өрістің кейбір элементтері міндетті емес болуы мүмкін, мысалы телефон номірі үшін қала коды. Міндетті мәліметтердің енуін қамтамасыз ететін үлгі элементтері төртбұрышты жақшаға орнатылады. Мысалы, [(###)]###-##-## үлгісі өріске жақшаға кіргізілген де, кіргізілмеген телефон нөмірін енгізуге мүмкіндік береді.

Үлгілер тек өріске енгізілген мәліметтер дұрыстығын тексеріп қана қоймай, осы мәліметтердің автоматты түрде енгізілуін қамтамасыз етеді. Бұл үлгілерде төртбұрышты немесе фигурды жақшаларды қолдану жолымен іске асырылады.

Мысалы, егер Address өрісі үшін {Санкт-Петербург, Москва, Воронеж}*@ немесе [Санкт-Петербург, Москва, Воронеж]*@ үлгілерін белгілесе, онда мәліметті осы өріске енгізу кезінде сәйкес қаланың аты бір әріптің (с, м немесе в) енгізілуінен кейін пайда болады. Фигурды жақшада қаланың атаулары міндетті түрде қала тізімінің ішінен болуы керек, төртбұрышты жақшада қала атауы басқа әріптен басталуы мүмкін, бірақ оның атын толық енгізуге тура келеді.

Кесте құрылымы анықталғаннан кейін кестені сақтаған жөн. Ол үшін Save As батырмасын басу керек. Нәтижесінде Save Table As терезесі ашылады. Бұнда Alias тізімінің ішінен мәліметтер базасының лақапатын, ал Имя файла өрісінде кестені сақтау керек файл атын енгізу керек.

Егер Сохранить батырмасын басардың алдында Display table жалаушасын орнатса, Сохранить батырмасын басу нәтижесінде Table диалогтық терезесі ашылады.

Егер мәліметтер базасының кестесі қол жетімсіз болса, онда оған мәлімет енгізу үшін оны ашу керек. ол үшін File менюінен Open | Table командасын таңдау керек, содан кейін пайда болған Open table диалогтық терезесіндегі Alias тізімінен қажетті мәліметтер базасының лақапатын және кестені таңдау керек. Кесте қарау режимінде ашылып, оның құрамын өзгертуге болмайды. Оған мәліметтер енгізу үшін кестені түзету режимін іске қосу керек. Ол үшін Table менюінен Edit Data деген команданы таңдаса болады.

Жазу өрістеріне мәліметтер пернетақтадан қарапайым жолмен енгізіледі. Келесі өріске өту үшін <Enter> батырмасын басу керек. Егер өріс жазудың соңғы өрісі болса, онда <Enter> батырмасын басу арқылы кестеге тағы бір жазу қосылады.

Егер кестені толтыру кезінде қандайда бір толтырылып қойған өріске өзгеріс енгізу керек болса, онда курсордың орнын ауыстыру батырмаламын пайдаланып, <F2> батырмасын басып керек өзгерістерді енгізуге болады.

Егер кестеге мәліметті енгізу барысында орыс алфавитінің әріптері теріс көрсетілсе, онда шрифтті өзгерту керек. Ол үшін Edit менюінен Preferences комаедасын таңдап, пайда болған диалогтық терезеде General қосымша беттен Change батырмасын басу керек. Бұл істер нәтижесінде Change Font диалогтық терезесі ашылып, одан русификацияланған шрифт таңдау керек. Windows 2000 (Windows XP)де Open Type типті шрифттері қолданылады, ал Database Desktop бағдарламасы TrueType шрифттарымен жұмыс жасауға бағытталған. Сондықтан, шрифттер тізімінен TrueType русификацияланған шрифтін таңдау керек. Содан кейін Конфигурацияға енгізілген утилитаны қайта қосылудан кейін жарамды болатындықтан, Database Desktopпен жұмысты аяқтау керек.

Мәліметтер базасын басқару бағдарламасы. Мәліметтер базасын басқару бағдарламасын жасау процессін "Архитектурные памятники Санкт-Петербурга" Мәліметтер базасын жасау мысалында қарастырайық.

Мәліметтер базасын басқару бағдарламасын жасауды бастамастан бұрын Database Desktop утилитасын қолданып, мәліметтер файлын (кестені) жасап, оған бірнеше жазу қосу керек. 6.3 кестеде monuments (монумент, ескерткіштер) кестесінің өрістері тізілген. monuments кестесіне Санкт-Петербург ескерткіштері туралы ақпаратты енгізуге болады.

6.2-кесте-monuments кестесінің өрістері

Поле | Тип | Үлкендігі | Мазмұны
Monument | A | 60 | Архитектуралық ескерткіш атауы
Architect | A | 40 | Архитектор аты
Note | A | 255 | Қысқаша тарихи анықтама
Photo | A | 12 | Файл атауы иллюстрациялар

6.3-кесте-Санкт-Петербург ескерткіштері

Ескерткіш | Архитектор | Тарихи анықтама | Иллюстрация
Адмиралтейство | А. Д. Захаров | Адмиралтействоның ғимараты қазіргі қалпына 1806 — 1823 жылдардағы қайта құрылудан кейін келді. Жоба авторы — ұлы орыс құрастырушысы А. Д. Захаров. Шпиль биіктігі: 72 метр | admiral.bmp
Александровская колонна | Огюст Монферран | 1812 жылғы Отан соғысында Ресей әскерлерінің Наполеонды жеңуге байланысты 1834жылдың 30 тамызында орнатылды. Биіктігі: 47,5 метр; салмағы: 600 тонна | aleks.bmp
Қысқы сарай | Ф. Б. Растрелли | Қысқы сарай өз қалпын көп рет өзгерткен. Соңғы рет оны Растрелли жобасы бойынша қалпына келтірген. Құрылыс 1754 — 1762 жылдар аралығында болып, 7 жылға созылған. | herm.bmp
Ростральные колонны | Тома де Томон | Стрелки Васильевского архитектуралық ансамбліне үйлесімді енген 32-метрлік ростральные колонны 1810 жылы орнатылды. Олар ежелгі Римде болған дістүр колонналарды жаулап алынған кемелердің ростраларымен безендірудң еске түсіреді | rostr.bmp
Исаакиевский собор | Огюст Монферран | Төртінші сарай Исаакиевский соборды 1818 жылы сала бастаған. Ол 40 жыл салынып, құрылысы 1 858 жылы аяқталды. Жоба авторы — Огюст Монферран | isaak.bmp

Енді қосымшаны жасауға кірісуге болады. Мәліметтер базасымен жұмыс жасайтын қосымшаны жасау әдістемесі қарапайым бағдарламаны жасау әдістересінен еш айырмашылығы жоқ: формаға қажетті компоненттер қосылады, компонент қасиеттірінің мәндері беріледі, қажетті оқиғаларды өңдеу процедуралары дайындалады.

Мәліметтер базасымен жұмыс жасайтын қосымша мәліметтерге қатынауға, өрістердің құрамын қарау мен түзетуге мүмкіндік беретін компоненттерден тұруы мүмкін. Data Access компоненттер палитрасының қосымша бетінде қатынау компоненттері, ал Data Controls қосымша бетінде мәліметтерді көрсету компоненттері орналасқан

Мәліметтер базасына (кестеге) қатынау. Мәліметтер базасына қатынауды Data Access пен BDE компоненттер палитрасының қосымша бетінде орналасқан Database, Table, Query мен DataSource компоненттері қастамасыз етеді. (6.6 сурет).

6.6-сурет-Data Access пен BDE компоненттер палитрасының қосымша беттерінің компоненттері мәоіметтерге қатынауды қамтамасыз етеді.

Database компоненті кестелердің жиынтығы ретінде біртұтас мәліметтер базасын ұсынса, Table компоненті мәліметтер базасының бір кестесін ұсынады. DataSource (мәліметтердің қайнар көзі) компоненті мәліметтердің түзетілукөрсету компоненті (мысалы DBGrid компоненті) мен мәліметтердің қайнар көзінің (Tаblе немесе SQL сұрату компоненті) байланысын қамтамасыз етеді. Компоненттердің байланысын 6.7. сурет бейнелейді.

6.7-сурет-Мәліметтерге қатынау компоненттерінің өзара байланысы

Мәліметтер қарапайым түрде жалғыз кестеден тұрғанда мәліметтер базасымен жұмыс жасайтын қосымша бір Table компоненті мен бір DataSource компонентінен тұра алады.

6.5 кестеде Table компонентінің, ал 6.6 кестеде DataSource компонентінің қасиеттері тізілген. Қасиеттер қосымша формасына қосқаннан кейін олардың мәндерін беру керек ретімен орналасқан.

6.4-кесте-Table компонентінің қасиеттері

Қасиет | Анықтайды

Name Database

NameTable

Name Table

Type

Active

Компонент атауы. Компонент қасиеттеріне қатынау үшін қолданылады.

Қатынау үшін осы компонент қолданылатын, бір бөлігі кесте (мәліметтер файлы) болып табылатын мәліметтер базасының атауы. Қасиет мәні ретінде мәліметтер базасының лақапатын қолданған жөн.

Қатынау үшін осы компонент қолданылатын, мәліметтер файлының (кестенің) атауы

Кесте типі. Кесте Paradox («Paradox), dBase (ttDBase), FoxPro («FoxPro) форматындағы мәліметтер жиынтығы немесе мәтіндік файл (ttASCII) түрінде болуы мүмкін.

Мәліметтер файлының (кестенің) активизацияланғандығының белгісі. Қасиетке True мәнін беру нәтижесінде кесте файлы ашылады.

Қосымша формасын жасау кезінде DatabaseName мен TabieName қасиеттерінің мәндері тізімдер ішінен таңдау жолымен жасалады. DatabaseName тізімінде барлық тіркелген лақапаттар, ал TabieName тізімінде лақапатқа сәйкес кесте файлдарының аттары тізілген.

6.5-кесте - DataSource компонентінің қасиеттері

Қасиет | Анықтайды
Name | Компонент аты. Компонент қасиеттеріне қатынау үшін қолданылады.
DataSet | Кіріс мәліметтерінен тұратын компонент аты.

DataSet қасиеті кесте не сұрату және жазуларға қатынау компоненттері арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. Бұл қасиет бар болса, мәліметтер қайнар көзін таңдауға болады. Мысалы көптеген жазулардан тұратын мәліметтер базасы бірдей құрылымды бірнеше подкестеларға бөлінеді. Бұл жағдайда қосымшада әрбір подкестеға өзінің жеке Table компоненті сәйкес келетін болады, ал нақты подкестены таңдауды DataSet қасиеті арқылы жасалынады.

6.7 мен 6.8 кестелерде Table мен DataSource компоненттері қасиеттерінің мәндері берілген.

6.6-кесте - Table компонент қасиеттерінің мәндері

Қасиет | Мәні
Name | Table1
DatabaseName | Peterburg
TableName | monuments . db
Active | True

6.7.кесте - DataSource компонент қасиеттерінің мәндері

Қасиет | Мәні
Name DataSet | DataSourcel Table1

Мәліметтер базасын қарау

Қолданушы мәліметтер базасын форма немесе кесте режимдерінде қарай алады. Форма режимінде тек бір жазуды, ал кесте режимінде бірнеше жазуларды бір уақытта қарауға болады. Өте жиі осы екі режимді қоса қолданады. Қысқаша ақпарат (бәрнеше кілтті өріс құрамы) кестелік түрде, ал барлық өрістердің құрамын қарау қажет болғанда форма режиміне өту жүргізіледі.

Мәліметтер базасының құрамын қарау мен түзету компоненттері Data Controls қосымша бетінде орналасқан (6.8 сурет).

6.8-сурет-Мәліметтер базасының өрістерін қарау мен түзету компоненттері

Форма режимі. Форма режимінде Мәліметтер базасын қарауды қамтамасыз ету үшін, қосымша формасына қарауды қамтамасыз ететін компоненттерді, ал түзету үшін жазуларды әр бір өріс үшін қосу керек.

DBText компоненті өрістің құрамын тек қарауға, ал DBEdit пен DBMеmо компоненттері қарап, түзетуге мүмкіндік береді. 6.9 кестеде осы компоненттердің кейбір қасиеттері көрмстілген. Қасиеттер қосымша формасына қосқаннан кейін олардың мәндерін беру керек ретімен орналасқан.

6.8-кесте-DBText, DBEdit пен DBMеmо компоненттерінің қасиеттері

Қасиет | Анықтайды
Name DataSource DataField | Компонент аты. Компонент қасиеттеріне қатынау үшін қолданылады. Мәліметтер қайнар көзі Компоненті Көрсету немесе түзетуге компонент қолданылатын Мәліметтер базасының өрісі

DBEdit компоненттерінің қолдану үлгісі ретінде "Архитектурные памятники Санкт-Петербурга" мәліметтер базасымен жұмыс жасайтын бағдарламасын қарастырайық.

Қосымша формасының түрі 6.9 суретінде.

6.9-сурет-Архитектурные памятники Санкт-Петербурга қосымшасының формасы

Форма келесідей жасалынады. Біріншіден бос формаға Tаblе мен Datasource компоненттерін қосып, олардың қасиеттері үшін мәндерін кестедегі ретіне сәйкес белгілеу керек. (6.10 кесте)

6.9-кесте-Tаblе мен Datasource компоненттердің қасиеттер мәндері

Қасиет | Мәні | Комментарий
Tablel . DatabaseName | Peterburg | Мәліметтер базасының лақапаты (BDE Administrator утилитасымен жасалады)
Tablel . TableName | monuments . db | Мәліметтер базасының кестесі (Database Desktop утилитасымен жасалады)
Tablel. Active | True |
DataSource1 . Dataset | Tablel |

Tаblе мен Datasource компоненттерін реттегенен кейін формаға DBEditтің үш және овмето компонентін қосу керек. DBEdit Компоненттері Name, Architect пен Photo өрістерін қарау мен түзетуге арналса, овмето компоненті Note өрісін қарау мен түзетуге арналған. Мәліметтер базасының өрістерін қараутүзету компоненттерінің қасиеттер мәндері 6.11 кестеде көрсетілген.

6.10-кесте-DBEdit1 -DBEdit3 пен DBMemo1 компоненттердің қасиеттер мәндері

Қасиет | Компонент
DBEdit1 | DBEdit2 | DBEdit3 | DBMemo1
DataSource | DataSource1 | DataSource1 | DataSource1 | DataSource1
DataFieid | Monument | Architect | Photo | Note

Tаblе1 компонентінің Active қасиетіне True мәні берілгендіктен, DataFieid қасиетіне мән берілгеннен кейін, DBEdit компонент өрісінде Мәліметтер базасының кестесіндегі сәйкес өрстің алғашқы жазудың құрамы пайда болады. Егер кестеде мәліметтер болмаса, өріс толтырылмаған болып қалады. Егер Tаblе1 компонентінің Active қасиетінің мәні Falseқа тең болса, онда DBEdit компонент өрісінде оның аты, Name қасиетінің мәні пайда болады.

Мәліметтер базасының өрістерін қараутүзету компоненттерінен басқа формаға бейнелерді қарауға қолданылатын image компонентін және түсіндірме мәтінін шығару үшін төрт Label компонентін қосуға болады. Image1, Label4 пен DBEdit3 компоненттерінің Visible қасиетіне False мәнін беру керек.

Енді бағдарламаны компилирлап қосса, экранда мәліметтер файлының алғашқы жазуынан тұратын өрістері бар форма пайда болады.

Мәліметтер файлының өзге де жазуларын қарау үшін қосымша формасына Data Controls қосымша бетінінде белгісі орналасқан DBNavigator компонентін қосу керек (6.10 сурет). DBNavigator Компоненті (6.11 сурет) батырмалар жиынтығынан тұрады. Оларды басқанда, бағдарламаның ағымдағы жазуы келесі, алдындағы, бірінші немесе соңғысына ауысады және файлға жаңа жазуды қосу не барын жою іске асады.

6.10-сурет-Data Controls қосымша бетінінде DBNavigator компонентінің белгісі орналасқан

6.11-сурет-DBNavigator компоненті

6.11 кестеде DBNavigator компонентінің сәйкес батырмасына басу нәтижесінде орындалатын әрекеттер сипаттамасы бар.

DBNavigator компонентінің қасиеттері 6.14. кестесінде жазылған.

6.11-кесте-DBNavigator компонентінің қасиеттері

| Батырма | Белгіленуі | Әрекет
| Біріншіге | nbFirst | Ағымдағы жазудың нұсқағышы мәліметтер файлының бірінші жазуына өтеді
| Алдыңғыға | nbPrior | Ағымдағы жазудың нұсқағышы мәліметтер файлының алдындағы жазуына өтеді
| Келесіге | nbNext | Ағымдағы жазудың нұсқағышы мәліметтер файлының келесі жазуына өтеді
| Соңғыға | nbLast | Ағымдағы жазудың нұсқағышы мәліметтер файлының соңғы жазуына өтеді
| Қосу | nblnsert | Мәліметтер файлына жаңа жазу қосылады.
| Өшіру | nbDelete | Мәліметтер файлының ағымдағы жазуы өшіріледі
| Өзгерту | nbEdit | Ағымдағы жазуды түзету режимін қояды
| Сақтау | nbPost | Ағымдағы жазуға енгізілген өзгертулер мәліметтер файлына жазылады
| Тоқтату | Cancel | Ағымдағы жазуға енгізілген өзгертулерді жояды
| Жаңарту | nbRefresh | Енгізілген өзгертулерді мәліметтер файлына жазады

visibieButtons қасиетіне назар аударсақ. Ол DBNavigator компонентінің кейбір батырмаларын жасырып, файлға сәйкес операцияларын жүргізуге шектеу қоюға мүмкіндік береді. Мысалы VisibieButtons.nbDelete қасиетіне False сәнін берріп, nbDelete баиырмасын жасыру арқылы жазуларды өшіруге тиым салуға болады.

6.12 - суретте DBNavigator компонентін қосқаннан кейінгі Архитектурные памятники Санкт-Петербурга қосымшасының формасының түрі берілген. DBNavigator1 компонентінің DataSource қасиетіне Table1 мәнін беру керек.

6.13-сурет-Архитектурные памятники Санкт-Петербурга қосымшасы формасының соңғы түрі

Негізінде, формаға DBNavigator компонентін қосқаннан кейін мәоіметтер базасын басқарудың қарапайым бағдарламасы дайын. Бұл бағдарлама жазуларды қарау, түзету, қосу және жоюды қамтамасыз етеді.

Енді imagei өрісінде ескерткіш суреті пайда болу үшін не істеу керектігін қарастырайық. Жасалатын қосымша архитектуралық ескерткіштердің суреттері (фотографиялары) кесте сияқты сол каталогтың файлдарында орналасуын болжайды. Мәліметтер базасына ақпаратты қосқанда қолданушы Photo өрісіне фотография файлының атын енгізеді. Ал қараған кезде image1 өрісінде автоматты түрде фотография пайда болады.

6.1 листингында Архитектурные памятники Санкт-Петербурга бағдарламасының модуль мәтіні берілген.

6.1 листингі. "Санкт-Петербургтегі сәулеттік ескерткіштер" Мәліметтер базасы

unit peter_;

interface

uses

Windows, Messages, SysUtils,

Classes, Graphics, Controls, Forms,

Dialogs, ExtCtrls, StdCtrls,

DBCtrls, Mask, Db, DBTables, jpeg; // JPG-иллюстрациясын шығару үшін;

type

TForml = class(TForm)

Tablel: TTable; . //деректер қоры— кесте

DataSourcel: TDataSource; // источник данных для полей

// редактирования-просмотра

Label1: TLabel;

Label2: TLabel;

Label3: TLabel;

DBEditl: TDBEdit;

DBEdit2: TDBEdit;

DBMemo1: TDBMemo;

Image1: ТImage;

DBEdit3: TDBEdit;

DBNavigatorl: TDBNavigator;

Label4: TLabel;

procedure TablelAfterScroll(DataSet: TDataSet);

procedure DBEdit3KeyPress(Sender: TObject; var Key: Char);

procedure DBNavigatorlClick(Sender: TObject; Button: TNavigateBtn)

procedure

private

{ Private declarations }

public

{ Public declarations }

end;

var

Forml: TForml;

BmpPath: string; // Иллюстрация файлына жол.

// Data каталогінің бағдарламасының каталог ішінде орналасқан.

implementation

($R *.DFM}

// Imagel жолына суретті шығарады

procedure ShowFoto(foto: string);

begin

try

Forml.Imagel.Picture.LoadFromFile(BmpPath+foto);

Forml.Imagel.Visible:=True;

except

on EFOpenError do

begin

MessageDlg('Иллюстрация файлы '+foto+' табылған жоқ.',

mtlnformation, [mbOk], 0) ;

end;

end;

end;

// келесі жазбаға көшу (келесі, алдағы,

// бірінші не соңғы)

procedure TForm1.TablelAfterScroll(DataSet: TDataSet);

begin.

if form1.DBEdit3.Visible then

begin

form1.DBEditS.Visible := False;

form1.Label4.Visible:=False;

end;

if Forml.DBEditS.Text <> "

then ShowFoto(Form1.DBEditS.Text)

else form1.Imagel.Visible:=False;

end;

// Фото жолындағы батырманы басу

procedure TForml.DBEdit3KeyPress(Sender: TObject; var Key: Char);

begin

if (key = #13) then

if Forml.DBEdit3.Text <>''

then ShowFoto(Forml.DBEdit3.Text) // иллюстрацияны көрсету

else forml,Imagel.Visible:=False;

end;

// Навигатор компонентіне басыңыз

procedure TForml.DBNavigatorlClick(Sender: TObject; Button:

TNavigateBtn);

begin

case Button of

nblnsert: begin

Imagel.Visible:=False;// иллюстрация қорытындысының облысын жабу

DBEdit3.Visible:=True; // Фото жолын көрсету

Label4.Visible:=True; // Фото таңбасын көрсету

end;

nbEdit: begin // жазбаны өзгерту

DBEdit3.Visible:=True; // Фото жолын көрсету

Label4.Visible:=True; // Фото таңбасын көрсету

end;

end;

end;

// кестені ашар адында

procedure TForml.TablelBeforeOpen(DataSet: TDataSet);

begin

BmpPath:=ExtractFilePath(ParamStr(0))+'data\';

end;

end.

end.

Мәліметтер базасын қарағанда фотографияларды шығару (showFoto) процедурасын шақыруды Table1 компоненті үшін оқиғаны өңдеуді AfterScrool жасайтын, TForm1.Table1AfterScroll процедурасы орындайды. AfterScrool оқиғасы DBNavigator компонентінің сәйкес батырмасынан шерткенде, басқа (келесі, алдындағы, бірінші, соңғы) жазуға өткен сайын болады. TForml.Table1AfterScroll процедурасы Form1.DBEdit3.Text (photo) өрісінің құрамын талдайды және егер файлға сілтемесі болып, ол бос болмаса бейнені шығарады.

Мәліметтер базасын қарағанда бейненің файл атының өрісі (DBEdits) мен оның тақырыбы (Label4) формада көрсетілмейді. Егер қолданушы DBNavigator компонентінің батырмасынан шертсе, онда onclick оқиғасының өңделуі нәтижесінде TForm1.DBNavigatorlciick процедурасы шақырылады. Ол қолданушыға бейне файлының атын өзгертетіндей, Добавить немесе Редактировать батырмаларын басқанда DBEdits өрісін қолжетімді етеді.

TForm1.DBEdit3KeyPress процедурасы DBEdits компоненті үшін OnKeyPress оқиғасын өңдейді. егер қолданушы Edits (photo) өрісіне бейне файлының атын енгізіп <Enter> батырмасын басса (оның коды 13ке тең), онда TForm1.DBEdit3KeyPress процедурасы бейнені ShowFoto процедурасын шақыру арқылы шығарады.

Кесте режимі

"Архитектурные памятники Санкт-Петербурга" Мәліметтер базасымен жұмыс істейтін бағдарлама ақпаратты форма түрінде шығарады, қолданушы уақыттың бір мезетінде тек бір ғана жазуды көре алады. Мәліметтер базасымен жұмыс істеудің мұндай режимі әрдайым қолайлы бола бермейді. Егер бір мезетте бірнеше жазуды көру керек болса, рнда қарауды кесте режимінде қамтамасыз ету керек.

Мәліметтер базасын кесте режимінде қарауды қамтамасыз ететін қосымшаны жасау процессін «Мектеп» мәліметтер базасымен жұмыс бағдарламасының үлгісі негізінде қарастырайық.

«Мектеп» мәліметтер базасы (лақапаты мектеп) School.db файлында орналасқан кесте түрінде болсын. school кестесінің жазулары Name (Есім), Fam (Фамилия), class (Сынып), Adr (Мекенжайы) мен N (Жеке нөмірі) өрістерінен тұрады. Name, Fam, class мен Adr символдық типтің (А типті) өрістері, ал N автоөсуі бар сандық типтің өрісі

Ескерту

Мектеп лақапатын BDE Administrator көмегімен, ал кестені (school.db файлы) Database Desktop көмегімен жасау керек.

Біріншіден, жасалатын қосымша формасына, мәліметтер файлын қатынауды қамтамасыз ететін, Table мен DataSource компоненттерін қосып, олардың қасиеттеріне мін беру керек (6.14 кесте).

6.12-кесте-Table мен DataSource компоненттері қасиетерінің мәндері

Қасиет | Мәні
Tablel . DatabaseName Tablel . TableName Tablel. Active DataSourcel . Dataset | Мектеп school . db True Tablel

Кесте режимінде мәліметтерді қарау мен түзетуді қамтамасыз ету үшін қосымша формасына Data Controls қосымша бетінде белгісі орналасқан DBGrid компонентін қосу керек (6.13 сурет). DBGrid компонентін қосқаннан кейін қосымша формасының түрін 6.14. суретінен қарауға болады.

6.14-сурет-DBGrid компонентінің белгісі

6.15-сурет-DBGrid компонентін қосқаннан кейін қосымша формасы

DBGrid компоненті мәліметтер базасын кесте түрінде ұсынылуын қамтамасыз етеді. DBGrid компонентінің қасиеттері кесте түрі мен бағдарламаның жұмыс істеуі кезінде жасалынатын әрекеттерді анықтайды. 6.15 кестеде DBGrid компонентінің кейбір қасиеттері тізілген.

6.13-кесте-DBGrid компонентінің қасиеттері

Қасиет | Анықтайды
Name | Компонент аты
DataSource | Кестеде көрсетілетін мәліметтің қайнар көзі
Columns | Кестеде көрсетілетін ақпаратты
Options . dgTitles | Бағана тақырыптарының жолын шығаруға рұқсат береді.
Options . dgIndicator | Индикатор бағанасын шығаруға рұқсат береді. Мәліметтер базасымен жұмыс жасағанда ағымдағы жазу Индикатор бағанасында үшбұрышпен белгіленеді, жаңа жазу жұлдызшамен, түзетілетін арнайы белгімен.
Options . dgColumnResize | Бағдарламаның жұмыс істеуі кезінде бағаналар енін өзгертуге рұқсат береді.
Options . dgColLines | Кесте бағаналарын бөлетін сызықтарды шығаруға рұқсат береді.
Options . dgRowLines | Кесте жолдарын бөлетін сызықтарды шығаруға рұқсат береді.

Бағдарламаның жұмыс істеуі кезінде кестеде қай ақпарат көрсетілетінін анқтау үшін, басынан кесте үшін мәліметтердің қайнар көзін анықтау (DataSource қасиетіне мән беру) керек, сосын Columns нақыталайтын қасиет мәндерін беру керек. DataSource қасиетінің мәні Object Inspector терезесінде қарапайым беріледі. Columns қасиетінің мәні Object Inspector терезесінде осы қасиетті таңдап, үш нүктелі батырманы шерту керек. Нәтижесінде бағаналар редакторының терезесі ашылады (6.15 сурет).

6.16-сурет-Бағаналар редакторы

DBGrid компонентіне мәліметтер файлы жазуының өріс құрамын қарауды қамтамасыз ететін бағана қосу үшін құралдар панелінде, терезенің жоғарғы бөлігінде орналасқан Add New батырмасын басу керек. одан кейін Object Inspector қолданып таңдалған элементті ерекшелеп, осы бағана қасиеттерінің мәндерін беру керек (6.16 кесте). DBGrid компонентінің columns қасиеті TCoiumn типті компоненттер массивінен тұрады. Әр бағанаға массив элементі сәйкес келеді. column компонент қасиеттерінің мәндерін белгілегенде программист DBGrid компонентінің бағана түрін беріп, кесте түрін анықтайды.

6.14-кесте-Сolumn компонентінің қасиеттері

Қасиет | Анықтайды
FieldName | Құрамы бағанада көрсетілетін жазу өрісі
Width | Бағананың пиксельдағы ені
Font | Бағана ұяшығында мәтінді шығаруға қолданылатын шрифт
Color | Бағана фонының түсі
Alignment | Бағана ұяшығында мәтінді түзелеу әдісі. Мәтін сол жақтан (taLeftJustify), ортасынан (taCenter) немесе оң жақтан (taRight Justify) түзетілуі мүмкін
Title. Caption | Бағана тақырыбы. Жазу өрісінің аты
Title .Alignment | Бағана тақырыбын түзелеу әдісі. Тақырып сол жақтан (taLeftJustify), ортасынан (taCenter) немесе оң жақтан (taRight Justify) түзетілуі мүмкін
Title. Color | Бағана тақырыбы фонының түсі
Title. Font | Бағана тақырыбының шрифті

Қарапайым жағдайда әр бағана үшін, жазу өрісінің атын анықтайтын, құрамы бағанада болатын, FieldName қасиетінің мәнін және Бағана тақырыбын анықтайтын Title.Caption қасиетінің мәнін берген жеткілікті. 6.17 кестеде DBGridl компонентінің columns қасиетінің мәндері берілген.

6.15-кесте-DBGridl компонент қасиеттерінің мәндері

Компонент | FieldName | Title . Caption
DBGrid1. Columns [0] DBGrid1. Columns [1] | Fam Name | Фамилия Есімі
DBGrid1. Columns [2] DBGrid1 . Columns [ 3 ] | Class Adr | Сынып Мекенжайы,телефон

Соңғы қажет болатыны формаға DBNavigator компонентін қайнаркөзкестемен жұмыс істеуге реттеп (DataSource қасиетіне Table1 мәнін беру керек), қосу.

Қосымша формасысың соңғы үлгісі 6.16 - суретінде бейнеленген

6.17-сурет-DBGrid1 компоненті орныққаннан кейінгі қосымша формасысың түрі

Осыдан кейін бағдарламаны компилирлап іске қосуға болады. Бағдарлама іске қосылғаннан кейін терезеде ақпарат пайда болады немесе егер мәліметтер базасы бос болса жаңа ақпаратты енгізуге болар еді. Қайнаркөзкестесінің Active қасиетінің мәні Trueға тең болу керек.

Кесте түрінде берілген мәліметтер базасымен жұмыс көп жағымен Microsoft Excel электронды кестесімен жұмыс жасағанға ұқсайды. Курсордың орнын ауыстыру (жоғарығғ төмен, оңға, солға) және мәтін беттерін ауыстыру (<Page Up> пен <Page Down>) батырмаларын қолданып, жолдан жолға көшуге немесе мәліметтер базасынығ жазуларын қарауға болады. <Ins> батырмасын басып, жазуды қосуға, <Del> басып оны жоюға болады. Жазу өрістеріне өзгеріс енгізу үшін Курсордың орнын ауыстыру батырмаларын қолданып, <F2> батырмасын баму керек.

Мәліметтер базасынан ақпаратты таңдау

Мәліметтер базасымен жұмыс жасағанда қолданушыға барлық ақпарат емес, тек таңдаулы мәлімет қажет. Қажет ақпаратты жазуларды кезекпен қарау арқылы табуға болады. Алайда іздеудің мұндай түрі қолайсыз және тиімсіз.

Мәліметтер базасын басқару жүйелерінің көбісі қажет ақпаратты сұрату жасау арқылы табуға мүмкіндік береді. Қолданушы белгілі ереже бойынша, қажет ақпарат қай критерийге жауап беру керектігін анқтап, сұратуды қалыптастырады, ал жүйе бұл сұратуға сәйкес келетін жазуды шығарады.

Мәліметтер базасынан қандайда бір критерийге сай жазуларды таңдауға Query компоненті арналған (6.17 сурет).

6.18-сурет-Query компонентінің белгісі

Query компоненті Table компонентіне ұқсас, бірақ оған қарағанда ол барлық Мәліметтер базасы емес, тек сұрату кртериіне жауап беретін оның бір бөлігі болып табылады. 6.18 - кестеде Query компонентінің кейбір қасиеттері аталған.

6.16-кесте-Query компонентінің қасиеттері

Қасиет | Анықтайды
Name SQL Active | Компонент аты. Сұрату нәтижесі мен компонентті байланыстыру үшін Datasource компоненті қолданатын, жазуларды қарауды қамтамасыз ететін, мысалы DBGrid SQL тілінде жазылған, мәліметтер базасына (кестеге) сұрату Қасиетке True мәні берілгенде сұратуды іске қосады

Бағдарламаны жасау кезінде, сұрату нәтижесінде мәліметтер базасынан қай ақпарат ерекшеленетінін белгілеу үшін SQL қасиетінде мәліметтерді таңдауға SQL тілінде жазылған сұратуы болу керек.

Жалпы түрде мәліметтер кестесінен таңдауға сұрату келесідей:

SELECT Список-Полей FROM Кесте WHERE (Критерий) ORDER BY СписокПолей

мұнда:

SELECT — Тізімде аттары көрсетілген өріс құрамы мен жазуларды кестеден таңдау командасы;

FROM — таңдауды жасау керек кесте атауын анқытайтын команда параметрі;

WHERE — таңдау критериін белгілейтін параметр. Қарапайым жағдайда критерий — өріс құрамын тексерудің инструкциясы;

ORDER BY – сұрату критериіне жауап беретін жазулардың реттелуін анықтайтын параметр.

Мысалы, сұрату

SELECT Fam, Name FROM ':Школа:school.db' WHERE

(Class = '10a') ORDER BY Name, Fam

«Мектеп» мәліметтер базасынан (School.db кестесінен) таңдауды қамтамасыз етеді. Оның class өрісінде 10а мәтіні орналасқан, яғни 10-а сыныбының оқугылар тізімін алфавит бойынша құрастырады.

Басқа мысал. Сұрату

SELECT Fam, Name FROM ":Школа:school.db" WHERE

(Fam > 'K') and (Fam < 'Л') ORDER BY Name, Fam

Фамилиялары К әрпінен басталатын оқушылар туралы ақпаратты таңадауды қамтамасыз етеді.

Форманы жасау кезінде немесе бағдарламаман жұмыс жасағанда сұрату SQL қасиетіне жазылуы мүмкін.

SQL қасиетіне сұратуды жазу үшін жолдар тізімінің редакторы қолданылады (6.18 сурет). Object Inspector терезесі SQL қасиеті жолындағы үш нүктелі батырманы басқанда ашылады.

6.19-сурет-«Мектеп» мәліметтер базасына сұрату жасау үлгісі

SQL қасиеті жолдар тізімінен тұрады. Сондықтан, сұратуды жасау үшін Add әдісін қолдана отырып, SQL тізіміне жолдар (SQL-инструкциялар) қосу керек.

Төменде, нақты адам бойынша ақпаратты іздеуге (таңдау критериі Fam өрісінің құрамы айнымалы fam мәнімен сайкес келу керек) сұратуды қалыптасыратын, код фрагменті берілген.

with forml.Queryl do begin

Close; // алдыңғы сұраныстың орындалунәтижесі бар файлды жабу

SQL.Clear; // алдыңғы сұраныс тестісін өшіру

// SQL қасиетіне жаңа сұрау жазамыз

SQL.Add('SELECT Fam, Name, Class1);

SQL.Add('FROM ": Мектеп:school.db"');

SQL.Add('WHERE');

SQL.Add('(Fam = '" + fam + '")');

SQL.Add('ORDER BY Name, Fam');

Open; // сұраудың орындалуын іске асыру

end;

Келесі бағдарламаның мәтіні 6.2 листингінде, ал диалогтық терезесі 6.19 суретінде көрсетілген. Бағдарлама оқушылардың барлық тізімін де, оның бөлігін де шығара алады. Мысалы, сұрату арқылы нақты оқушы бойынша ақпарат шығарылады.

Сұрату нәтижесі мен мәліметтер базасын қарау үшін DBGrid1 компоненті қолданылады. Ол DataSourcel компоненті арқылы Table1 (мәліметтер базасын қарағанда) немесе Query (сұрату нәтижесін қарағанда) компоненттерімен өзара әрекеттеседі.

6.20-сурет-«Мектеп» мәліметтер базасы қосымшасының формасы

6.2. Листингі. «Мектеп» мәліметтер базасы

unit school2_;

interface

uses

Windows, Messages, SysUtils, Classes,

Graphics, Controls, Forms,

Dialogs,Grids, DBGrids, Db,

DBTables, ExtCtrls, DBCtrls, StdCtrls;

Type

TForm1 = class(TForm)

Table1: TTable; // кесте (барлық деректер қоры)

Query1: TQuery; // сұрау (таңдау критерийлерін қанағаттандыратын ДҚ-ның сұраулары)

DataSource1: TDataSource; // деректер көзі - кесте немесе сұрау

DBGrid1: TDBGrid; // ДҚ немесе сұраудың орындасу нәтижесін көрсететін кесте

DBNavigator1: TDBNavigator;

DBText1: TDBText;

Button1: TButton; // Сұрау батырмасы

Button2: TButton; // Барлық сұраулар батырмасы

procedure Button1Click(Sender: TObject);

procedure Button2Click(Sender: TObject);

procedure FormActivate(Sender: TObject);

private

{ Private declarations }

Public

{ Public declarations }

end;

var

Form1: TForm1;

implementation

{$R *.DFM}

// Сұраныс батырмасын шертіңіз

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);

var

fam: string[30];

begin

fam:=InputBox(ДҚ-нан мәліметтерді іріктеу',

'Тегіңізді еңгізіп OK батырмасын шертіңіз.', '');

if fam <> '' // қолданушы тегін еңгізді

then

begin

with form1.Query1 do begin

Close; // алдыңғы сұраныстың орындалунәтижесі бар файлды жабу

SQL.Clear; // алдыңғы сұраныс тестісін өшіру

// SQL қасиетіне жаңа сұрау жазамыз

SQL.Add('SELECT Fam, Name, Class');

SQL.Add('FROM ": мектеп:school.db"');

SQL.Add('WHERE');

SQL.Add('(Fam = "'+ fam + '")');

SQL.Add('ORDER BY Name, Fam');

Open; // сұраудың орындалуын іске асыру

end;

{ *** сұраудың критерийлерін өзгертудің басқа нұсқалары

Begin

Query1.Close;

Query1.SQL[3]:='(Fam="'+ fam + '")';

Query1.Open;

DataSource1.DataSet:=Query1;

end;

}

if Query1.RecordCount <> 0 then

DataSource1.DataSet:=Query1 // сұраудың орындалу нәтижесін көрсету

else begin

ShowMessage(Сұрауды қанағаттандыратын критерий жоқ, ДҚ-да жазу жоқ.');

DataSource1.DataSet:=Table1;

end;

end;

end;

// Барлық жазбалар батырмасына шерту

procedure TForm1.Button2Click(Sender: TObject);

begin

DataSource1.DataSet:=Table1; // деректер көзі – кесте

end;

// формнын активизациясы

procedure TForm1.FormActivate(Sender: TObject);

begin

DataSource1.DataSet := Table1;

Table1.Active := True;

end;

end.

TForm1.Button1Click Процедурасы Запрос батырмасын шерткенде іске қосылады. Ол қолданушыдан жолды (фамилиялар) қабылдап, SQL қасиетіне жолдар қосу арқылы сұрату мәтінін қалыптастырады. Сосын Open әдісін шақыру арқылы сұрату жүзеге асырылады.

SQL қасиетінің өзгерісі алдында сұрату close әдісі арқылы жабылуы керек.

Все записи батырмасын шерткенде іске қосылатын TForm1.Button2Click процедурасы DataSourcel компоненті үшін қайнаркөз ретінде Table1 компонентін белгілеп, барлық мәліметтер базасын қарау режиміне өтуді қамтамасыз етеді.

Егер қосымшаны жасау кезінде сұрату SQL қасиетіне жазылса, онда бағдарлама жұмыс жасап жатқанда сұрату критериін мәтіннің сәйкес жолын алмстыру арқылы өзгертугі болады.

Мысалы, сұрату үшін

SELECT DISTINCT Fam, Name, Class FROM ":Школа:school.db" WHERE

(Class= '10а') ORDER BY Name, Fam

критерийді алмастыру инструкциясы клесідей болуы мүмкін:

forml.Query1.SQL[3]:='(Fam="' + fam+ '")'

Ескеретіні, SQL қасиеті сандары нөлден бастап нумерацияланатын TStrings типінің құрылымы болып табылады.

Динамикалық жасалатын лақап аттар. Мәліметтер базасына қатынау үшін қолданылатын лақапаттар бағдарламаның мәліметтердің жүйеде орналасуынан тәуелсіз етіп, оларды компьютердің түрлі дискілерінде, сонымен қатар жүйелінде орналастыруға мүмкіндік береді. Сонда да қарапайым мәліметтер базасы үшін мәліметтер базасының, бағдарлама орналасқан каталогынан бөлек, подкаталогта орналастыруы танымал. Осылайша бағдарлама мәліметтердің қайда орналасқанын біледі. Бұл жағдайда BDE Administrator көмегімен лақапатты жасау міндетін бағдарламаға жүктеуге болады. Осы жағдайда лақапат бағдарламаның іске қосылуында автоматты жасалып, өшірілгенде жойылады.

Айтылғанды біз, «Мектеп» мәліметтер базасы мәліметке қатынау үшін динамикалық жасалатын лақапатты қолдану мысалы негінде 6.3 листингінен көре аламыз.

6.3 листингі. «Мектеп» мәліметтер базасы (МБ лақапаты динамикалық жасалады)

unit school3_;

interface

uses

Windows, Messages, SysUtils, Classes, Graphics, Controls, Forms,

Dialogs, Grids, DBGrids, Db, DBTables, ExtCtrls, DBCtrls, StdCtrls;

Type

TForm1 = class(TForm)

Table1: TTable; // кесте (барлық деректер қоры)

Query1: TQuery; // сұрау (таңдау критерийлерін қанағаттандыратын ДҚ-ның сұраулары)

DataSource1: TDataSource; // деректер көзі - кесте немесе сұрау

DBGrid1: TDBGrid; // ДҚ немесе сұраудың орындасу нәтижесін көрсететін кесте

DBNavigator1: TDBNavigator;

DBText1: TDBText;

Button1: TButton; // Сұрау батырмасы

Button2: TButton; // Барлық сұраулар батырмасы

procedure Button1Click(Sender: TObject);

procedure Button2Click(Sender: TObject);

procedure FormActivate(Sender: TObject);

private

{ Private declarations }

Public

{ Public declarations }

end;

var

Form1: TForm1;

implementation

{$R *.DFM}

// Сұраныс батырмасын шертіңіз

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);

var

fam: string[30];

begin

fam:=InputBox(' ДҚ-нан мәліметтерді іріктеу',

'Тегіңізді еңгізіп OK батырмасын шертіңіз.', '');

if fam <> '' // қолданушы тегін еңгізді

then

begin

with form1.Query1 do begin

Close; // алдыңғы сұраныстың орындалунәтижесі бар файлды жабу

SQL.Clear; // алдыңғы сұраныс тестісін өшіру

// SQL қасиетіне жаңа сұрау жазамыз

SQL.Add('SELECT Fam, Name, Class');

SQL.Add('FROM ": Мектеп:school.db"');

SQL.Add('WHERE');

SQL.Add('(Fam = "'+ fam + '")');

SQL.Add('ORDER BY Name, Fam');

Open; // сұраулың орындалуын іске асыру

end;

if Query1.RecordCount <> 0 then

DataSource1.DataSet:=Query1 // сұраудың орындалу нәтижесін көрсету

else begin

ShowMessage(' Сұрауды қанағаттандыратын критерий жоқ, ДҚ-да жазу жоқ.');

DataSource1.DataSet:=Table1;

end;

end;

end;

// Барлық жазбалар батырмасына шерту

procedure TForm1.Button2Click(Sender: TObject);

begin

DataSource1.DataSet:=Table1; // деректер көзі– кесте

end;

// форманың активизациясы

procedure TForm1.FormActivate(Sender: TObject);

begin

with Session do

begin

ConfigMode := cmSession;

Try

// деректер қорына уақытша ат беру

AddStandardAlias( 'Мектеп',

ExtractFilePath(ParamStr(0))+'DATA\',

'PARADOX');

Table1.Active:=True; // деректер қорын ашайық

Finally

ConfigMode := cmAll;

end;

end;

end;

end.

Қарастырылатын нұсқада мәліметтер базасы, бағдарлама файлы орналасқан, DATA подкаталогында орналасқан. TForm1.FormActivate процедурасы лақапатты жасайды. Нақты лақапатты жасауды AddstandardAlias процедурасы орындайды. Оған параметр негізінде лақап ат пен сәйкес келетін каталог аты беріледі. Осылайша бағдарламаның жасалуы кезінде оның қай каталог пен подкаталогта орналасатынын білуге болмайды. Каталог аты ParamStr(0) мен ExtractFilePatch функцияларына жүгіну арқылы анықталады. Алғашқысының мәні бағдарламаның орындалып жатқан файлының толық аты, екіншісі осы файлға жол. AddstandardAlias процедурасына каталогтың толық аты беріледі.

Мәліметтер базасын басқару бағдарламасының басқа компьютерге тасымалдануы

Өте жиі жасалған Мәліметтер базасын басқару бағдарламасын басқа компьютерге тасымалдау керек болады, мысалы өз достарына мен таныстарға көрсету үшін. Қарапайым бағдарламаны тасымалдау үшін орындалатын файлды (ЕХЕ-файл) көшіру ғана жеткілікті болса, Мәліметтер базасын басқару бағдарламасы үшін BDE тасымалдауын орындау керек.

Еске салатыны, BDE қолданбалы бағдарламаның мәліметтер базасымен жұмыс жасауын қамтамасыз ететін бағдарламалар, кітапханалар мен драйверлердің жиынтығы. BDE тасымалдауын қолмен жасау мүмкін емес.

Сондықтан, Borland барлық қажетті файлдардың, BDE компоненттерінің көшірілуін жасайтын орнатылатын бағдарламаның жасау қажеттілігін көрсетеді. Оны жүзеге асыру құралы ретінде InstallShield Express утилитасын қолдану ұсынылады. Ол Delphiдің барлық жиынтығына кіреді. Бұл утилита бұған арнайы бейімделген.

BDEні қолмен орнатуға тырысуға болады. Төменде Paradox мәліметтер базасымен жұмыс жасауға қажетті файлдар тізілген (олардың аттары тәжірибелі жолмен анықталған):

BLW32.DLL

IDAPI32.DLL

IDBAT32.DLL

IDPDX32.DLL

IDR20009.DLL

USA.BLL

CHARSET.BLL

Бұл файлдарды қолданушы компьютеріне орнатып, Windows реестрінде келесі параметрлер мен бөлімдердің барын тексеру керек:

HKEY_LOCAL_MACHINE\Software\Borland\Database engine бөлімі — DLLPATH параметрі BDEнің DLL-файлдарына жолды құрау керек ;

HKEY_LOCAL_MACHINE\Software\Borland\BLW32 бөлімі — BLAPIPATH параметрі BDEнің BLL -файлдарына жолды құрау керек.

Сабаққа дайындалуға арналған әдістемелік нұсқаулар

Әдебиеттер:

1 Покушалова, Л.В. Метод case - study как современная технология профессионально-ориентированного обучения студентов [Текст] / Л.В. Покушалова // Молодой ученый. —2011. —No5. Т.2. —С. 155-157.

2 Романов П.В. Стратегия кейс-стади в исследовании социальныхслужб//Социс,2005, No4, с 101-109.6.

3 Фливберг, Б. Кейс-стади в контексте качественно-количественнойпроблематики: Ст. из Дании] / Б. Фливберг // Социологические исследования. -2004. -No 9. -С. 15 –

4 Гагарина, Л.Г. Разработка и эксплуатация автоматизированных систем: учеб. пособие/ Л.Г. Гагарина, Д.В. Киселев, Е.Л. Федотова; ред. Л.Г. Гагарина. - М.: Форум: ИНФРА-М, 2011. - 384с. 2. Пирогов, В.Ю. Информационные системы и базы данных: организация и проектирование: учеб. пособие для вузов/ В.Ю. Пирогов. - СПб. : БХВ-Петербург, 2009. - 528 с. 3.

5 Фуфаев, Д.Э. Разработка и эксплуатация автоматизированных информационных систем : учеб. Для студ. сред. проф. образования/ Д.Э. Фуфаев, Э.В. Фуфаев. - М.: Академия, 2010. - 304 с.б)

6 Федорова, Г.Н. Информационные системы : учебник/ Г.Н. Федорова. - 2-еизд., испр. - М.: Академия, 2011. - 208 с.

Қосымша:

7 Ларман К. Применение UML и шаблонов проектирования. 2-е издание.: Пер. с англ. – М.: Издательский дом “Вильямс”, 2002. – 624 с.: ил.

8 Калянов Г.Н. CASE-технологии: Консалтинг в автоматизации бизнес-процессов. 2-е изд. перераб. и доп. - М.-Горячая линия – Телеком, 2000.-320 с.

9 Вендров А.М. Проектирование программного обеспечения экономических информационных систем. Учебник. М.: Финансы и статистика, 2000.

10 Александров, Д.В. Инструментальные средства информационного менеджмента. CASE-технологии и распределенные информационные системы : учебное пособие / .В.Александров. -М. : Финансы и статистика, 2011. -225 с. -ISBN 978-5-279-03475-8;

11 http://www.bookwebmaster.narod.ru/uml.html

12 http://wm-help.net/books-online/book/57663/57663-53.html

Зертханалық жұмысы 12

Visual Basic тілі

Visual Basic бағдарламалық кодты тапсырыстарды өңдеу жүйесі (Order Entry) үшін туындатамыз, оның моделі алдыңғы жаттығуларда әзірленген. Бағдарламалық кодты туындату үшін төменде сипатталған қадамдарды орындау қажет.

Жұмыс мақсаты:

1.Пайдалану диаграммасын құруға үйрену (прецеденттер).

Өз бетінше дайындалуға арналған тапсырма:

1.Кеңсе тауарлары тапсырысы бойынша қосымша жобасын жасау мысалында бағдарламалық жүйеге қойылатын талаптар Спецификациясын әзірлеу және технологиясын зерделеу ( файл ппо

(кп).doc қараңыз);

2.Ratoinal Rose-де прецедент Диаграммасын жасау процесін зерделеу;

3.Жобаланатын бағдарламалық жүйеге қойылатын талаптар Спецификациясын дайындау (жүйенің функционалдығы, оның шекаралары және ықтимал пайдаланушылар);

4.Жобаланатын бағдарламалық жүйеге «Көру» құжатын дайындау.

Жұмыс мазмұны:

1.№1 жаттығуды ДК орындау;

2.Жобаланатын бағдарламалық жүйені нұсқа бойынша пайдаланудың нұсқалар диаграммасын жасау.

##

## Есеп мазмұны:

1.Жұмыстың атауы және мақсаты;

2.Жеке тапсырма;

3.Жобаланатын жүйенің функционалдық тәртібіне қойылатын жалпы талаптар;

4.Жобаланатын бағдарламалық жүйеге қойылатын талаптар Спецификациясы;

5.Әзірленген прецеденттер Диаграммасы.

##

## Әдістемелік нұсқаулар

Visual Basic тілін белгілеу:

1.Басты Компоненттер диаграммасын ашыңыз;

2.OrderClient атауымен компонент жасаңыз;

3.OrderServer атауымен компонент жасаңыз;

4.OrderClient компонент спецификациясын ашаңыз;

5.Visual Basic тілі ретінде таңдаңыз;

6.Apply батырмасын тышқанмен шертіңіз;

7.OrderClient компонент стеоретипін Standard EXE ретінде белгілеңіз;

8.OrderServer компоненті үшін 4-7 тт. үшін қайталаңыз;

9.Алдыңғы жаттығуларда әрбір класс үшін бір-бір компоненттен жасалды. Visual Basic-те. Бұл міндетті талап болып табылмайды, сондықтан артық компоненттерді жоямыз. Жүйенің Компоненттер диаграммасын ашыңыз;

10.Диаграммада барлық компоненттерді таңдаңыз;

11.Диаграммада барлық компоненттерді жойып, Ctrl+D басыңыз;

12.Басты Компоненттер диаграммасын ашыңыз;

13.Boundaries, Entities және Control пакеттерін таңдаңыз;

14.Пакеттер мен онда болатын барлық компоненттерді жойып, Ctrl+D басыңыз;

15.Браузерде OrderDetail класын OrderClient;

16.OrderOptions класы үшін 15 т. қайталаңыз;

17.Браузере Order класын OrderServer компонентіне “тартып әкеліңіз”;

Келесі кластар үшін 17 т. қайталаңыз:

• OrderOptions;

• OrderItem;

• Order;

• TransactionMgr;

• OrderMgr.

Роль атауларын бекіту

1. Add Order Class диаграммасын ашыңыз;

2. OrderDetail және OrderOptions арасында ассоциация үшін қасиеттерін ашыңыз;

3. Role A Name theOrderDetail;

4. Role B Name үшін theOrderOptions мәнін бекітіңіз;

5. ОК тышқанмен шертіп, қасиеттер терезесін жабыңыз;

6. Барлық ассоциациялар үшін, the әрбір рольдің атауы ретінде класс атауымен көрсетіп барлық ассоциациялар үшін 2-5 тт. қайталаңыз.

Visual Basic бағдарламалық кодты туындату

1. Менюде Tool>Visual Basic>Update Code таңдаңыз;

2. Code Generation Wizard бағдарлама-шеберінің көмегімен осы екі компонентте барлық кластар үшін бағдарламалық кодты туындатыңыз.

Бақылау сұрақтары:

1. Объектіге бағытталған программалау? Объект, қасиеттер, оқиғаларға не жатады?

2. ОБП негізгі принциптері? Сипаттамасы

3. UML –дің концептуалды моделі қандай бөліктерді қамтиды?

4. UML – тілінің сөздігі қандай блоктарынан мазмұндалады?

5. UML-де қандай түрлі мәндері бар?

6. UML тілінде қандай типті қатынасы анықталған?

7. Ескерту деген не? Компонент деген не? Пакеттер деген не?

8. Класстар деген не? Интерфейстер?

9. Case құралдарының жіктелуі? Модель дегеніміз не? Нотация дегеніміз не?

10. RationalRose –тің тағайындалуы

11. Rational Rose құралы интерфейіс элементтері, сипаттамасы

12. Браузер қандай көрсетілімдерді қолдайды

13. Байланыс түрлері, сипаттамасы

14. Атрибут, операция ұғымдары? Атрибуттардың көріну кванторлар түрлері

15. Қолдану варианта диаграмманың тағайындалуы, элементтері, элем.сипатталуы.

16. Актер, Прецедент-тің сипаттамасы

17. Логикалық көрсетілімде қандай диаграммалар құрастырылуы мүмкін?

18. Класстар арасындағы қатынас түрлері, сипаттамасы

19. Класстар диаграммасы үшін қандай нотациялар қолданылады?

20. Кооперациялар диаграммасының тағайындалуы, іске қосу тәсілдері,элементтері, элем.сипатталуы

21. Тізімдік диаграмма тағайындалуы, объектінің өмірлік сызығы, орындау фрагменті, іске қосу (активация) дегенміз не? Белгіленуі

22. Тізімдік диаграммада хабарламаның түрлері

23. Қалып күй диаграмманың тағайындалу, іске қосылуы, элементтері, элем.сипатталуы

24. Қызмет диаграмманың тағайындалу, іске қосылуы, элементтері, элем.сипатталуы

25. Бизнес процесстерді модельдеудің қызмет диаграммасы, тағайындалуы, элементтері

26. Компоненттер диаграммасы, тағайындалуы, элементтері, элем.сипатталуы

27. Компоненттер диаграммасының арнайы құралдар тақтасындағы батырмалардың тағайындалуы

28. Компоненттер диаграммасының компоненттерінің графикалық көрсетілімі мен олардың сипаттамасы

29. Кеңейту диаграммасының іске қосылуы, тағайындалуы, элементтері

30. Кеңейту диаграммасының арнайы құралдар тақтасындағы батырмалардың тағайындалуы

31. Түп дегеніміз не?

32. Процессор дегеніміз не?

33. Құрал дегеніміз не? Құралға тиісті қасиеттері?

34. Жоспарлау процедурасының спецификациясы қандай бөлімде анықталады?

35. Жоспарлау процедурасының спецификациясының қандай нұсқа түрлері бар?

36. Жобалық құжаттамының қалыптастырылуы қалай іске асырылады?