Тақырып 13

# Тақырып 13. Тышқан

Мақсаты: Тышқан құрылғысының жұмыс принципін қарастыру.

План:

1. Тышқан жұмысының принципі.

2. Тышқан типтері (Bus, Serial, PS/2, USB).

3. Тышқаннан берілгендерді жіберу форматтары.

2. «Тышқан» құрылғысы (Bus, Serial, PS/2, USB).

Енгізу құрылғысы "тышқан" (mouse) жүйеге ақпаратты өзінің орнын ауыстыру және батырмаларды басу-босату арқылы жібереді. Еркін айналатын массивті резиналы шаригі бар қарапайым контрукция болады, жіберетін айналу екі координаттық дисктің фотоэлектрліктермен көрсеткіштермен - екі жұп ашық (жарықдиод-фотодиод), оптикалық каналға тіліктермен айналған диск кіреді. Компьютерде интерфейспен тышқандардың негізгі үш түрін ажыратуға болады: Bus Mouse, Serial Mouse, PS/2- Mouse. USB интерфейсімен тышқандар да пайда болды.

Bus Mouse (шиналық тышқан) - бірінші тышқандарға қолданылған нұсқа. Көрсеткіштер және батырмалардан тұрады; олардың сигналдарын өңдеу мамандандырылған плата адаптерінде шығарылады. Мультипортті карталар (COM-, LPT- және GAME-порттар), осыларда орнатылған Bus Mouse адаптері сирек кездеседі. 9-проводты кабельде, разъемі арнайы (кесте.3.2.1) бір жағынан PS/2-Mouse разъемін еске түсіреді.

Кесте. 3.2.2. Bus Mouse разъемі

Контакт | Сигналдар | Контакт | Сигналдар
1 | Vcc | 6 | Lb - сол жақ батырма
2 | Xa – көрсеткіші X | 7 | Mb – ортаңғы батырма
3 | Xb – көрсеткіші X | 8 | Rb – оң жақ батырма
4 | Xa – көрсеткіші Y | 9 | GND
5 | Xb – көрсеткіші Y | - | -

Serial Mouse – тышқан жүйелі интерфейспен, 25 немесе 9-штырьк арқылы іске қосылатын COM-портты разъем (кесте.3.2.2). Құрылған микроконтроллер болады, олар координаттық көрсеткіштердің және батырмалардың сигналдарын өңдейді. Әрбір оқиға RS-232C интерфейсімен екілік жүйеде кодталады, ал қоректену интерфейстен шығарылады. Тышқан жүйелі интерфейспен - Serial Mouse – кез кедген түзу портқа іске қосыла алады. Порт разъемдары мен тышқанның келісуіне арналған DB-9S-DB-25P немесе DR25S-DB-9P өткізгіш қолдану мүмкін. Тышқан үшін үзіліс қажет, COM1 - IRQ4 порт үшін, COM2 – IRQ3 үшін. IRQ номерінің порт нөміріне қатты байланысы, драейверлерді қасиеттермен ескертілінген. Әрбір оқиға – тышқанның орын ауыстыруы немес батырмаларды басу-босату RS-232C интерфейспен екілік кодта кодталады; асинхронды жіберу қолданылады: екіполярлы қоректену интерфейс басқарушы жолдарын қамтамасыз етеді (кесте.3.2.3).

Сигнал | Контакт | -
- | DB-9 | DB-25
Data | 2 | 3
GND | 5 | 7
+V (қоректену) | 4,7 | 4,20
-V (қоректену) | 3 | 9

Кесте 3.2.3. Serial Mouse разъемі

Serial Mouse түрлері

Serial Mouse – екі түрі: MS-Mouse және РС-Mouse (Mouse Systems Mouse)- сәйкес драейверлерді талап етеді, көптеген тышқандар MS/PC ауысытырып қосқыштарға ие. Tышқан «бөтен» драейвермен қабылданбайды, немесе жасырын жоқ болады. Бұл 1200 бит/c бірдей жылдамдық жанында түрлері әртүрлі форматтары қолданады, берілген бір битте және Microsoft-Mouse бақылауы жоқ болуында 7 бит қолданады, ал PC-Mouse - 8 бит. Әрбір өзгертуі жағдайында тышқан пакетті жібереді: орын ауыстырады, батырмаларды басуда немесе босатуында. Пакет, MS-Mouse тапсырылған, үш байттан тұрады (кесте.3.2.4). РС - Mouse 5 байтты тапсырады (кесте.3.2.5). Осында LB (Left Buttom), MB (Middle Buttom) және RВ (Right Buttom) сол, орта және оң жағдайды білдіреді, X[7:0] және Y[7:0] тышқан орын ауыстыруындағы биттер алдындағы жіберулер координаталарымен Х және Ү. Дұрыс мағыналарға сәйкес орын ауыстырғандағы координата Х-оңға, Ү-төмен MS-Mouse үшін, және РС - Mouse үшін. Осыдан экрандағы орын ауыстыратын меңзердің тышқан драйверәне сәйкес еместігін түсінуге болады.

Тышқаннан берілгендерді жіберу форматтары

Кесте. 3.2.4. MS-Mouse пакет форматы.

Биттер | D6 | D5 | D4 | D3 | D2 | D1 | D0
1-й байт | 1 | LB | RB | Y7 | Y6 | Y7 | Y6
2-й байт | 0 | X5 | X4 | X3 | X2 | X1 | X0
3-й байт | 0 | Y5 | Y4 | Y3 | Y2 | Y1 | Y0

Кесте. 3.2.5. РС-Mouse (Mouse Systems Mouse) пакет форматы

Биттер | D7 | D6 | D5 | D4 | D3 | D2 | D1 | D0
1-й байт | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | LB | MB | RB
2-й байт | X7 | X6 | X5 | X4 | X3 | X2 | X1 | X0
3-й байт | Y7 | Y6 | Y5 | Y4 | Y3 | Y2 | Y1 | Y0
4-й байт | 2-ші байтпен сәйкес
5-й байт | 3-ші байтпен сәйкес

PS/2-Mouse - тышқан, PS/2 компьютерімен пайда болды. Оның интерфейсі 6-штырьк DIN мини-разъем аналогті пернетақтада. PS/2-Mouse адаптері және разъемі қазіргі жүйелік платада brand – namе орнатылады. Мұндай тышқан контроллері және пернетақта контроллеріне кіре алады немесе енгізу/шығару кеңістігінде қосымша адрестер ие болв алады. PS/2-Mullse үшін IRQI2 үзуіліс қолданылады.

Serial Mouse және PS/2-Mouse интерфейстерімен кейде жаңылыстарды көрінеді. Екеуі де жүйелі, бірақ сигналдар деңгейінде принципті ерекшеліктер болады, синхронизация тәсілінде, жиілікке және посылкалардың форматында:

· PS/2 интерфейсі бірполярлы сигнал ТТЛ деңгейін қолданады, тышқан қоректенуі - бірполярлы күші +5В, GND шинасы салыстырмалы. Serial Mouse қолданылатын RS-232C интерфейсі, екіполярлы сигналды қолданады (2-кесте) деігеймен жүмыс істеуі 3В және -3В, қоректену екіполярлы талап етеді.

· Синхронды интерфейс PS/2- Mouse екі жеке сигналдық жолдарды қолданады. Бірі – берілгендерді жіберу үшін, басқасы - синхронизация сигналдары үшін. Serial Mouse бір жолмен берілгендерді жіберудің асинхрондық тәсілін қолданады.

Литература: 5, бет. 12-45; 6, бет. 15- 58

Бақылау сұрақтар

1. Тышқан кострукциясы?

2. Тышқандардың қандай типтерін білесіздер?

3. Тышқан әрекет принципінің жүйелілігін түсіндіріңіздер?

4. Берілгендерді жіберу пакеттері қандай форматтарға ие?

5. COM мен PS/2-тышқанның айырмашылығы неде?