Тақырып 10

# Тақырып 10. Оптикалық жинақтағыштар.

Мақсат: Әйгілі CD және DVD дисктердің технологияларын қарастыру.

Жоспар:

1. CD оптикалық дисктердің технологиясы

2. DVD дисктері.

1. CD оптикалық дисктердің технологиясы

CD – ROM

Барлық оптикалық дисководтердің (СD-RОМ-нан DVD-ге дейін) негізгі жұмысы - дисктердің әр түрлі учаскілері әр түрлі шағылысу қабілеттілігіне ие болады. Дәл осылай екілік ақпаратты сақтауына арналған шарттар жасалады, осылай компьютер жұмыс істей алады. Лазер көмегімен ақпаратты оқу жүзеге асырылады, дисктің бір учаскесі нөлді, ал басқалары бірлікті қабылдайды.

Сығымдалған дәл осылай аталатын алюминийлік дисктер СD-RОМ – ең ескі технология, қымбат бағалы зауыттық жабдықтауды қолдануды қажет етеді. Дисктердің баспасы арнайы матрица көмегімен жүзеге асады. Жұмыс беті алюминийден дайындалған. Бәріне белгілі дисктер сондай әдіспен жасалынған (Read Onlу Меmоrу сөздерінен - тек қана оқылатын жад), тек қана оқытуды рұқсат етеді және қандай болмасын жазуды өндіруге рұқсат етпейді. Осы технологиямен музыкалық компакт-дискілерді және бағдарламалық жабдықтаулы дистрибутивтық дисктерді жасайды, ойындар мен мультимедиалық анықтамалар жасайды. Олар 650 Мбайт-қа дейін деректер және және 74 минутты музыканы жазуды қамтамасыз етеді. Әсіресе күрделі процесс матрицаны даярлау болып келеді.

CD-R - технологиясы оптикалық дискке бір рет жазу.

CD-R құрылымы бойыншf, СD-RОМ сияқты, белсенді қайтарушы және қорғаушы қабаттардан тұратын, негізінде жүйелі түрде (субстрат) – тесігі бар пластикалық дөңгелек шлэйфте айналдырамалы жетекті бекітуге арналған. CD-R - дискке өзіне меншікті ақпараттарды жазып қоюға болады, бірақ тек қана бір-ақ рет. Қайта жазуға бомайды.

Технологияның барлық құпиясы белсенді (немесе тіркеуші) қабатта болады. Ол бояғыш заттан тұрады, лазер әрекетінен өз қайтарушы мінездеме қабілетін өзгерте алады. Оның бетінде лазер сәулесі нүктені «күйдіріп алады», қалған қабаттарға әсер етпейді. Дәл осы нүктелер ақпаратты кодтайды. Осы қабаттың өзгеруі қайта айналмайды (тегерішті дұрыс сақтау жағдайында), осыған орай ақпарат көптеген жылдары сақталады. Бірақ, басқа жағынан, бұл қайтымсыз өзгертулер ақпаратты қайта жазуға кедергі болады, яғни жазылған ақпаратты өшіруге немесе өзгертуге болмайды. Белсенді қабатты дайындауда еш алғашқы заттардың бірі – цианин. Кейін Мitsai компаниясымен фталоцианин қаланды, ол цианинның туындысы болып келеді, бірақ жазудан кейін күн әсеріне кемірек сезгіш емес, ақпаратты артық мезгілде сақтауына жағдай жасайды. СD-R дискінің белсенді қабатының үстінде жарықты қайтару қабаты орналасады. Бұл қабат - жұқарған күміс пластинасы. Бұрында мұндай мақсатта өнеркәсіпті алтын қолданылды, бірақ ол көп кешікпей күміспен ығыстырылған болатын, ол тек қана арзан емес, сонымен қатар күн сәулесін қайтаруда үлкен коэффициентке ие (бірақ, «алтын» дисктер кейде қолданылады, мысалы, дәрігерлік архивтерді сақтауына арналған).

Қорғау қабаты, үстіндегі жарық сәулесін, СD-R дискті механикалық қорғау үшін және оған этикетка жапсыру үшін қолданылады.

CD-RW (RW ағылшын тілінен - Rewritable – қайта жазу)- қайта жазу, фазалық күйін өзгерту технологиясы.

Қайта жазыллушы компакт-дисктер бүгінгі уақытта ең пайдалы жинақтағыштардың бірі, тіпті шапшаң ақпараттарды сақтауына арналған. Қайта жазу технологиясы дисктің жұмысшы бетінде фазалық жағдайының өзгеру негізінде лазер көмегімен жасалынады. Заттың аморфты күй-жағдайда болатын учаскелерінде болады, ол тәсіл жақсы сорып алатынына ие болады, ал кристаллдық формалар бар жерде, лазер сәулесі ол арқылы бөгетсіз өтіп, содан соң қайтарушы қабаттан шағылыстырылады. Затты аморфты күй-жағдайға ауыстыру үшін, оны лазермен қатты қыздырады, ал содан соң тез арада суытады. Жиынында ол кристаллды торға айналуға үлгермейді. Ал дискті жаңадан кристаллды торға айналдыру үшін, оны қайта қыздырып, бірақ аздаған температурада, содан соң баяу суытады. Кристаллды тор қалпына келіп, сезгіш қабаты мөлдір болып тұрады. Қайтадан жазып алу жағдайында ақпарат қайта жазылушысымен сәйкесінше фазалық күй-жағдай қайта өзгереді. CD-RW дисктері 1000 рет қайтадан жазып алуға есептелген. Сырттай бұл дисктер алюминийлі дисктерге ұқсас және CD-RW дисктері деп аталады, яғни қайта жазу компакт-дисктері. Өкінішке орай CD-RW дисктері барлық CD-RОМ келтірулерде оқытылмайды, ал тек MultiRead спецификациясы бар жерлерде.

2. DVD дисктер.

Цифрлік универсалды DVD дисктер (DIGITAL VERSATILE DISC) перспективті форматымен архивтеу және үлкен көлемді ақпартты жазуға мүмкіндік береді. Ол жазу сапасының және VIDEO-CD сыйымдылықтарының, аудио-компакті дисктердің және тіпті үй бейнемагнитофон кассеталарының шек қоюларын жеңу үшін арнайы жасалған;

DVD-VIDEO және DVD-RОМ ең көп таралған (себебі стандарттары бекітілген) дисктер болып есептеледі. DVD-VIDEO дискі цифрлік дыбысты толық филімдерді сақтай алады, және бейнесімен, сәйкес ойнатқышта көруге мүмкіндік етеді, теледидарға қосылғанда, дәл осылай DVD келтірумен компьютерде. DVD форматта бейнефилімдерді лайықты қарау үшін МРЕG-2-декодер немесе қуатты процессор, программалық ойнатқышта жұмыс істеуге мүмкіндік беретін (МРЕG-2 бағдарламалық) керек. DVD видеокомпакті-дискінде бірнеше каналды дыбысты жазуға мүмкіндік береді (сол, оң, орталықты, көлемді екі каналды дыбыстау және сабвуфер). Бұдан басқа арнайы стандартты стерео-канал болады. DVD бейне-дисктерінде ойнату үшін 1х стандартты жылдамдықтарға шығарылады, DVD тегерішіне 1385 Кбайт/с құрастырады. Бұл жерде СD-RОМ дискісіне арналған 1х шатыстырып алмау. Қазіргі заманғы DVD-RОМ келтірулері ақпаратпен жұмысқа істеуіне 12х жылдамдығы қолданылады, 16,6 Мбайт/с жылдамдыққа дейін ақпараттарды жіберуге мүмкіндік береді.

DVD-RОМ дисктері тек қана ақпаратты тұрады, сондықтан оларды компьютерде қолдануға болады. Файлдық құрылым физикалық деңгейде екеулерінде бірдей, бірақ дәстүрлі СD-RОМ дисктерінен айырмашылығы бар. DVD дисктері әртүрлі сыйымдылықта болады. Біз білетіндей, классикалық CD-ROM дисетері 700 Мбайт ақпаратты немесе 80 минуты музыканы құрайды. Ал DVD дискінің сыйымдылығы олардың контрукциясынан тәуелді болады.

CD және DVD дисктері ақпаратты микро тереңді сериялары арқылы сақтайды, диск орталығынан бастап қалыптастырушы шиыршықты жолдар жасайды. Бірақ бұл микро тереңді DVD дисктері кішкентайлау, демек, бір-біріне көбірек тығыз тиіп тұрады. Сонымен қатар, DVD тректер (жолдар) анағұрлым жақын орналасады, CD-RОМ дискісіне қарағанда жеті рет көбірек ақпарат орналастыруға рұқсат етеді. DVD дисіден ақпаратты оқу үшін толқын ұзындығынан аз дәл фокустанған лазер қолданылады, кәдімгі СD-RОМ келтуруші диодтарды шағылыстырады (635-650 нанометр 780-ді CD-ге қарсы).

Әрбір DVD дискі бір жақта екі қабаты бола алады, бірінін үстінен бірі ақпарат сақтайды. Бірінші қабаты жартылай мөлдір, және лазер оны проблемаларсыз оқиды. Екінші қабаттағы ақпаратты оқу үшін лазерді перефокусироваттау керек, сәуле бірінші қабаттан өтіп тек екінші қабатта түсуі қажет. Сайып келгенде, диск сыйымдылығы екі есе көбейеді, ал келтіру контрукциясы қиындатыла өседі. Және DVD дискіде ақпаратты екі жағынан жазуға болады (ал жақтардың әр қайсысы екі деңгейден тұрады). Ал енді классикалық бірқабатты және біржақты дисктерден төрт есе артық сыйымдылығы болады.

Әдебиет: 5, бет. 12-45; 6, бет. 15- 58

Бақылау сұрақтары

1. Барлық оптикалық дисководтердің жұмыс істеу негізі неде?

2. СD-RОМ дисктері қалай құрылған?

3. CD-R технологиясының құпиясы неде?

4. CD-RW қайта жазу технологиясының негізі неде?

5. DVD мен CD технологиясынан айырмашылығы?

6. DVD дисктердің сыйымдылығы қандай?