Тақырып 6

# Тақырып 6. Принтер және сканерлер

Мақсат: Принтерлер мен сканерлердің негізгі типтерін, олардың жұмыс жасау принциптерін қарастыру.

Жоспар:

1. Принтерлердің негізгі типтері.

2. Сканерлер.

1. Принтерлердің негізгі типтері.

Бүгінгі күні түрлі түсті баспа үшін алты технологияны кеңінен қолданылады. Олар екпінділерді («инелік») матрицалық принтерлерде (dot matrix), сиябүріккіш принтерлерде сұйық сиялармен (liquid ink - jet), принтерлерде термоауыстырумен балауыз мастиканың (thermal wax transfer), принтерлерде термосублимациямен бояғыш зат (dye sublimation), сиябүріккіш принтерлерде бояғыш зат фазаларды өзгертумен (phase-change ink-jet) және түрлі түсті лазерлік принтерлерде (colour laser).

Принтерлердің графикалық ақпартты шығару қабілеті бар, жалпы айтсақ (монитордан жоғары) растрлық құрылғылар болып табылады. Бірақта олар басқа алғашқы түстермен жұмыс істейді және сәйкесінше түстік бейнелеу – субтрактивті (subtraction - шегеру) басқа үлгісін қолданады.

Сонымен, түрлі түсті принтерлерге арналған алғашқы түстер жасыл-көкшіл келеді (Cyan), ашық-қызыл (Magenta) және сары (Yellow). Бұл алғашқы түстер ішінен екеуін араластыру бұл жағдайда қызыл, жасыл немесе көкшіл түс береді. Барлық үш алғашқы түстердің араласуы субтрактивті үлгі қара түсті береді. Кейбір принтерлерде нағыз қара түс алуына арналған бөлек қара бояғыш зат (blacк) қолданылады.

Сиябүріккіш принтерлердің технологиясы.

Баспаның сиябүріккіш технологиясы бүгінгі күні көп таралғанның түрлі түсті құрылғылар болып табылады. Сиябүріккіш сиялық принтерлер үздіксіз құрылғылар (continuous drop, continuous jet) және дискреттікті әрекеттің (drop-on-demand) деп бөледі. Соңғысы тағы да екі категорияға бөлінеді: сияның қыздыруымен («мостшікті» технология bubble-jet немесе thermal ink-jet) және әрекетке негізделген пьеза - күшті әсер (piezo).

Қарапайым жағдайда құрылғы әрекет принципі continuous jet технологиясымен негізі салынған, басушы басының соплодан жиі шығарылған сияның ағысы, қағазға бағытталады (бейне түсіруі үшін), немесе арнайы қабылдағышқа, мұнда сиялар жалпы резервуарға қайтадан тигізеді. Жұмысшы камераға сиялар микронасостардан түседі, ал элементпен, олардың қозғалысы туралы беретінмен, пьезодатчик. Бүгінгі күні жоғарыда көрсетілген баспа құрылғысының әрекет принципі кішкене принтерлерді қолданады. Түрлі түсті принтерлердің өндірісімен, берілген технологияны қолданатын, фирмалар бірі, мысалы, Iris Graphics фирмасы.

Bubble-jet әдісінің орындалуы басушы басының әрбір соплосында кішкентай қыздырғыш элемент орналастырылған (мысалы, жұқа пленкалы резистор). Жұқа пленкалы резистор арқылы ток өткізу соңғы бірнеше микросекундта 500 градус шамасындағы температураға дейін қыздырылады және бөлінетін жылуды оны қоршаған сияларға береді. Жылдам қыздырудан сиялық булы мостшік құрылады, сұйық сия тамшысын канал шығатын тесігі арқылы итеріп шығаруға талаптанады. Сондықтан ток өшірілгеннен кейін жұқа пленкалы резистор жылдам суиды, булы мостшік мөлшері азайып, сияның жаңа порциясын канал кіріс тесігі арқылы «сорады», «атып шығатын» тамшының орнына ие болады. Canon және Hewlett - Packard фирмасының түрлі түсті принтерлері осы технологияны қолданады.

Соплоны басқаруға арналған екінші әдіс пьезоэлектрлік элементпен қосылған диафрагма әрекетіне негізделеді. Белгілі, кері пьезоэффекті сияқты электр өрісі әсері астында пьезокристалла түр өзгертуінде болады. Пьезоэлемент мөлшерлерінің өзгертуі, орналасқанды канал шығатын тесіктері бір бүйірден және байлаулыны диафрагмамен, қарайттардың жаңа порция кіріс тесігі арқылы тамшы алып тастауына және тасуға ертіп әкеледі. Орынды көріп қаламыз ұқсас құрылғылар Epson компанияларымен, Brother, Data - products және Tektronix. босатылады, не Epson фирмасымен көп қабатты пьезоэлектрлік кішкене бас жаңа үлгісі ұсынылған, жояды «сателлиттер»- кішкентай тамшының, негізгі тамшыны бірге жүрушілер. Монохромдық бейнелеулердің артынан негізінде мына оқиғада анықтық жоғарылайды.

Сиябүріккіш принтерлерде басушы басының соплосында, сия шашылатын, матрица принтерлердің инелік «екпіндімен» сәйкес келеді. Әрбір соплпо мөлшері ине диаметріне азырақ (адам шашынын жұқа), сопло саны көп болуы мүмкін, алынатын бейне бұл жағдайда теориялық түрде айқын болуы керек. Өкінішке, бұл әрқашан дәл осылай емес, және көбінесе бұлқолданылатын қағаз сапасынан тәуелді болады. Сиялар (керек емес жерге) кебу, ағу және араласыу қасиеттеріне ие. Мынау жарықтық төмендеуіне әкеледі, сонымен қатар бейне түсінің өзгертуіне әкеледі.

Лазерлік принтерлердің технологиясы

Лазерлік принтерлерде бейнелер құру үшін көшіру машиналарда сияқты электрографикалық принцип қолданылады. Лазерлік принтердің ең маңызды бөліктері фото өткізу барабанын (немесе лентаны ), жартылай өткізгіштік лазер және призиондық оптикалық - механикалы жүйені, сәуле орналасушы есептеуге болады. Лазер тонердің әрбір түсіне (CMYK) арналған жүйелі лазер фотоны жарық сезгіш лентада электрондық бейнелеуді қалыптастырады. Яғни принтер, монохромдық режимде 8 бет/мин жылдамдықпен жұмыс істейтесе, ал түрлі түсті режимде 2 бет/мин қамтамасыздандырады. Жарық сезгіш лентада толығымен құрылғанда, берілген қағаз былай қызады, барабандағы тонер қағазға тартылды. Кейін балқу температурасына дейін тонердің кішкентай бөлшектерінің қызу шотының артынан бейнеге нықталып бекінеді. Бейненің соңғы бекітуін арнайы кішкене валиктер жүзеге асырады, қағазға балқытылған тонермен қысады.

4.3.1. схема. Лазерлік принтер құрылғысы.

1. Лазер генераторы

2. Айналатын айна

3. Лазерлік сәуле

4. Қағазға беретін валиктер

5. Тонерге беретін валиктер

6. Фото өткізгіш цилиндр

7. Бейнені бекіту түйіні

2. Сканер

Сканерлердің негізгі типтері. Құрылғы және жұмыс принципі.

Сканерлер компьютер көздері болып келеді, аналогтық бейнелерді (суреттер, фотографиялар, машинкаға басылған мәтін және т.б.) қайта құратын немесе әртүрлі бағдарламалық құралдардың қолданып өңдеу және қайсыбір электрондық форматты жүйелі сақтауға арналған.

Сканерлер тасымалдаушының жүктеу тәсіліне байланыстыбірнеше типтерге бөлінеді. Қазіргі уақытта ең көп таралған планшеттік сканерлер болып табылады: сканерленетін құжат жалпақ шыны планшетке бейнені төмен қаратып орналастырудан бастайды (ол әдетте үстіңгі жағынан арнайы қақпақпен жабылады), астында жарық көздері бар жанды каретка орналасқан, оптикалық жүйе және жарық сезгіш элементтердің сызығышы да орналасқан. Каретка сканерлеу барысында осьты бойлай қозғалады, планшет қабырғасы бойымен паралельді ұзындықта қозғалады және бейнелеу және планшет тасымалдаушында орналасқан бейненің әрбір жолын оқиды.

Кейбір бірнеше сканерлер басқаша жасалған: оларда жарық көзі, оптикалық жүйе және жарық сезгіш элементтердің сызығышы сканерлеу барысында жансыз болып қалады, ал тасымалдауда валиктер мен роликтер жүйесінің көмегімен сканерлеуші түйін арқылы созылады. Қазіргі уақытта осындай құрылғылар, сканерлеу тасмалдаушы үшін негізінде көбінесе үлкен A3 форматы қолданылады

Сканерлердің мінездемелері

Дюймға пиксельдермен (pixels per inch, ppi) өлшеу қабілеті, және мөлшері немен үлкен, соғұрлым шығатын бейненің бөлшектерін көрсетуге болады.

Сканерлеу барысында өндірілетін реңктердің саны түрлі-түсті каналда битпен өлшенетін шеберлікпен анықталады. Түрлі түсті сканерлерде үшін үш түрлі-түсті каналдар сумарлық мөлшер жиі көрсетіледі. Мысалы, жазу «24 бит», әрбір үш түрлі-түсті каналдардың - қызыл, көк және жасылға - түске 8 бит шеберлік құрайтынын білдіреді; барынша көп реңктердің саны 16,7 млн құруы мүмкін.

Планшеттік сканерлерге арналған барынша көп түпнұсқалардың сканерлеу мөлшері планшет мөлшерімен анықталады; көбінесе типтік мағынасы -216 х 297 мм.

Әдебиет: 1, бет. 312-345; 5, бет. 215- 258

Бақылау сұрақтар

1. Қандай баспа технологияларын сіздер білесіздер ме?

2. Матрицалық принтерлердің әрекет принципі неде?

3. Принтерлер бейненің қандай моделін қолданады ?

4. Түрлі түсті принтерлерде түстер алғашқы болады?

5. Сиябүріккіш баспада технология қалай жұмыс істейді?

6. Соплоны басқару әдісінің негізі неде?

7. Лазерлік принтерлерде бейнені түсіру принципі қандай?

8. Лазерлік принтерлердегі маңызды бөліктерін ата.

9. Сканерлермен тасмалдаушысынан ақпаратты оқудың жалпы принципін түсіндіріңіздер.

10. Сканерлер қандай типтерге бөлінеді?

11. Сканерлердің негізгі мінездемелерін атаңыздар.

12. Сканердің шеберлігі нені анықтайды?