Тақырыбы 5 Flash технологиясында программалау.

Мақсаты: Flash технологиясында программалаумен таныстыру.

Дәріс сұрақтары:

1. Қарапайым қозғалысты программалау.

2. Экрандық батырмалар арқылы қозғалысты басқару.

3. Клавиатурадағы бағыттауыш клавиштарды пайдаланып қозғалысты басқару. Айнымалылар. Енгізу-шығару өрістерін құру. Мысалдар.

1. Macromedia Flash МХ бағдарламасы келесі командалар арқылы іске қосылады: Пуск – Все программы – Macromedia - Macromedia Flash МХ (Сурет 5.1 қараңыз).

Сурет 5.1 Macromedia Flash МХ бағдарламасын іске қосу

Бағдарлама іске қосылғаннан кейін, келесі терезе ашылады (Сурет 5.2 қараңыз):

Сурет 5.2 Macromedia Flash МХ бағдарламасы

Macromedia Flash МХ бағдарламасының интерфейсі (Сурет 5.3 қараңыз):

сызғыш;

· құрал-саймандар панелі;

· модификатор панелі;

· түрлі-түсті палитрасы;

· шрифт ті баптау;

· жұмыс өрісі.

Сурет 5.3 Macromedia Flash МХ бағдарламасының интерфейсі

2. Help (Справка)  Lessons (Уроки)  Buttons (Кнопки) командаларын таңдаңыз (Сурет 5.4 қараңыз). Батырмалар фильмнің жинақтылығын көрсетеді. Мысалы, Next (Келесі) батырмасын жасауға болады.

Сурет 5.4 Батырмаға арналған бастапқы терезе

Батырма – бұл уақытша диаграммасы бар символ типі.

1. Батырмаға көрсетіп, тышқанның оң батырмасын шертіңіз. Содан кейін контексті менюден Edit (Правка) командасын таңдаңыз.
Барлық баптау әрекеттері Edit Symbols (Правка символов) терезесінде орындалады.

2. Батырма суретінде тышқанның оң батырмасын шертіңіз. Содан кейін контексті менюден Properties (Свойства) командасын таңдаңыз.

3. Instance Properties терезесінде Actions (Процедуры) вкладкасына көшіп, + белгісі бар батырманы басыңыз.

4. Батырма суретінде тышқанның оң батырмасын шертіңіз. Содан кейін онбесінші кадрға көшу әрекетін қарауға болады (Сурет 5.5 қараңыз).

Сурет 5.5 Дайын батырманың көрінісі

Құрал Selection (Выделение) фрагменттердің өлшемін өзгерту үшін, сызықтар мен фигураларды жылжыту, айналдыру сияқты амалдарды қолданамыз.

Ол үшін келесі модификаторлар қолданылады:

- ерекшеленген аймақтың өлшемі өзгертіледі (Scale) модификаторы арқылы

- модификатор "Поворот" (Rotate)

- "модификатор сглаживания" (Smooth) құралы қиысқан сызықтарды алуға мүмкіндік береді

- модификатор Straighten Smooth модификаторына қарағанда керісінше түзу сызықтарды алуға мүмкіндік береді

- модификатор Snap of Objects объектілердің шектерін өзгертеді

Құрал Subselectuion (Частичное выделение) объект шектерінің формаларын орын алмастыру, сегменттеу амалдарын орындайды.

- Құрал Лассо (Lasso) объектілерді ерекшелеу үшін қолданылады.

- Модификатор «Полигон» (polygon) тіктөртбұрышты аймақты ерекшелеу үшін қолданылады.

-- Құрал «Перо» (Pen Tool ) қисық сызықтар мен доғаларды салады.

-- Құрал «Карандаш» (Pencil). Берілген құрал арқылы сызықтар мен формаларды салуға болады. Оған сызықтың түсін мен қалыңдығын орнатуға болады.

Сызықтар салынғаннан кейін Flash оларды түзетіп, шектерін түрлендіреді. Түзету мен түрлендіру салу режиміне байланысты. Flash сызықтарды сегменттейді (жеке бөліктерге бөледі). Сызықтарды салу режимдері (Drawing mode):

•Straighten (Түзету)

•Smooth (Түрлендіру)

• Ink (Сия)

Сызықтар горизонталды не вертикалды болу үшін Shift батырмасын басып тұрып суретті салу керек.

- олар арқылы жұмыс аймағында сызықтар, овалдар, тіктөртбұрыштар, дөңгелектенген тіктөртбұрыштар объектілерін салуға болады. Қарапайым формаларды құру үшін Line (Линия), Oval (Овал), және құрал-саймандық Rectangle (Прямоугольник) құралдарды пайдаланамыз.

Құрал-саймандық құралдар «Овал» және «Прямоугольник» салынатын форманың түспен толтырып салады. Дұрыс геометриялық дөңгелекті салу үшін Shift батырмасын басып суретті саламыз.

Құрал «Прямоугольник» тіктөртбұрыштардың ұшін не тік не дөңгелектеп шығарады. Дөңгелектенген бұрыштарды шығару үшін Round Rectangle Radius («радиус округления углов») опциясын таңдап, бұрыш радиусының мәнін өзгертеміз.

Line құралы үшін: бұрышы 45 тең сызықты салу үшін Shift батырмасын басып суретті саламыз.

Құрал «кисть» (Brush) штрихтарды шығарады.

Бұл құрал арнайы эффектілерді салу үшін қолданылады. «Кисть» (Brush) құралының режимдері. • Paint Normal («Обычное раскрашивание»);

• Paint Behind («Закрашивание позади объекта»);

• Paint Fills («Закрашивание заливок объекта»);

• Paint Selection («Закрашивание выделенной заливки»);

• Paint Inside («Закрашивание внутри контура»)

Paint Normal бір деңгейде бояйды. Paint Behind сценаның бос орында бояйды.

Paint Fills құйғышты бояйды. Paint Selection ерекшеленген аймақты бояйды. Paint Inside штрих бар жерді тек қана бояйды. Shift батырмасы тек горизонталды не вертикалды штрихтарды салу үшін қолайлы.

«Кисть» құралында бояудың өлшемі, нысаны, түсі бар. Оларды Brush (Кисть) құралының опция панелінде таңдауға болады.

«Ведро» құралы (Paint Bucket Tool). «Ведро» құралы сызықтармен не түстермен шектелген аймақты бояйды. Бұл құрал бос аймақты толтырады және/немесе түстерді өзгертеді.

Форманың сызықтарының араларын бөлу жерінде кескіннің өлшемінің келесі опциялары бар:

• Don't Close Gaps – егер кесілген жерлерді жабу керек жағдайда. Бұл опция күрделі суреттер үшін өте қолайлы.

• Close – егер Flash автоматты түрді кесілген жерді толық бояу керек болса.

«Ведро» құралының Transform Fill опциясы арқылы редактрлеу үшін градиент не заливка өзгертіледі (ол үшін Windows менюінде Panels||fill таңдап, Transform Fill опциясын таңдаңыз).

Егер осы маркерлердің біреуін таңдап заливканың өлшемі мен бағытын өзгертуге болады.

Мысалы, заливканы айналдыру, оның өлшемдерін өзгерту.

- Lock Fill опциясы («Блокировка Заливки»). Бұл опция градиентті масштабтайды.

Текстті құру және редактрлеу

Тексттік өрісті Flash-фильміне қосу үшін келесі әрекеттерді орындау қажет:

1. Tools панеліндегі Text Tool құралын қосу керек

2. Жұмыс аймақтың қажет жеріне тышқанмен шертіп, пайда болған текстік өріске «Менің тұңғыш программам!» текстін теріңіз.

Текстік блоктың атрибуттарын өзгерту үшін келесі амалдарды орындаңыз:

1. Text құралын қосыңыз

2. Қажет фрагментті ерекшелеңіз

3. Text менюінде текстке сәйкес қасиеттерді белгілеңіз.

3. Уақыт шкаласы (timeline) (Сурет 5.6) - Macromedia Flash - те жұмыс істейтін негізгі құралдар орналасады. Мұнда қабаттар жайлы ақпарат, қандай кадрлар негізгі, ал қандай кадрларды Flash алмастыратыны жайлы білуге болады. Уақытшы шкала көмегімен қандай кадрлар іс - әрекетті немесе белгі болып табылады. Ол негізгі кадрларды немесе бүкіл анимацияны орын ауыстыра алады.

Сурет 5.6 Уақыт шкаласы (timeline)

Негізгі мүмкіншіліктері:

1. Маркер – терезеде орналасқан ағымдағы кадрды көрсетеді. Егер кадрдың кез келгеніне курсормен басса, онда маркер автоматты түрде соған орын ауыстырады.

2. Қабаттар – сол жақта қабаттар тізімі беріледі. Оның астында қабаттарды қосатын немесе жоятын батырмалар орналасады. Әрбір қабатты көрінбейтіндей қылып, оны өзгертуге болмайтындай істеуге болады.

3. Кадрлар шкалы – жай немесе негізгі кадрларды қосуға және жоюға болатын аумақ. Егер қандай да бір кадрде контекстік менюді шақыртса (тышқанның оң жағын басып), онда әрекеттер тізімі шығады. Шкалада негізгі кадр туралы ақпарат (мұндай кадрлар қара дөңгелекшелермен белгіленеді), әрекеттер жайлы («а» әріпі дөңгелекшенің үстінде орналасады) және белгі (қызыл жалауша, одан кейін белгі аты) жазылады. Түс те кадрдың типі туралы айтады. Мысалы, қоңыр түс – бұл кадрлар негізгі кадрды қайталайды, көк немесе жасылдау түсте кадрларды Flash өзгерткен. Және де соңғы ақ немесе «бос» аумақ ол кадрларда ештеңе жоқ екендігін білдіреді.

4. Көлеңкені басқару батырмалары – алдыңғы кадрларды көрсетеді, ал бұл алдыңғы және келесі кадрлардың арасындағы айырмашылықты көрсете алады. Маркердің екі жағынан мұндай көрсетудің тереңдігін көрсетуге болады.

Қабаттар(layers)

Macromedia Flash - те қабаттар маңызды рол атқарады. Себебі бір уақыт мезетінде әлбір анимацияға қандай да бір басқа қабат қажет. Анимацияның объектісіне фигура(shape) немесе символ (symbol) жатады.

Кадрлар

Анимация кадрлардың тізбектеліп келуінен тұрады. Кадр қолмен және Flash көмегімен де жасалынады. Бұл бір қабатты кадрлар үшін. Flash сценариясы бірнеше қабаттардан құралады, сонда қорытынды «көпқабатты» кадрлар ол Flash көмегімен де, «қолмен» де жасалынған қабаттар. Компьютерлік анимацияда кілтті кадрлар (keyframes) түсінігі бар. Яғни бұл кадрларды Flash – ке өзгертуге болмайды. Біз кілтті кадрды береміз, ал аралық кадрды Flash анимация жасау процесінде орналастырады. Аралық кадрлардың екі типі бар. Біріншісі, геометриясын өзгерткен кадрлар (shape tweening), ал екіншісі символдардың өзгеруінен құралғандар (motion tweening). Сонымен кадрлар бос болуы мүмкін, яғни ештеңе құрамайды.

Кадрлармен жасалынатын жай операциялар

- Бос кілтті кадрды қою - Insert->Blank keyframe, F7;

- Алдыңғы кадрды қайталайтын кілтті кадр - Insert->Keyframe, F6;

- Кілтті кадрды жою - Insert->Clear keyframe, Shift-F6;

- Кәдімді кадрды қою - Insert->Frame, F5;

- Кадрды жою - Insert->Remove Frames, Shift-F5.

Жалпы алғанда анимация кадрлық және аралық кадрларды жасау жолымен. Кадрлық анимация тек қана кілтті кадрлардан тұрады. Сөздер өзіңіз кадрдың құрамы мен уақыт ұзындығын анықтайсыз. Уақытша шкалада кадрлық анимация былай көрсетіледі (Сурет 5.7).

Сурет 5.7 Кадрлық анимация

Бұл анимацияның мынандай мүмкіншіліктері бар:

- Кадрлық анимацияда анимацияға бақылау жүргізіледі, бұл тәжірибелі аниматорға үлкен көмек;

- Тәуелсіз суреттерді алмастыра алатын жалғыз әдіс, мысалы, слайд шоу;

- Әрбір кадрды «қолмен» жасауға мүмкіндік береді.

Бірақ та кемшіліктері бар. Олар:

- Кадрлық анимацияны модифицирлеуге қиын. Әсіресе, егер бұл дискретті сурет емес, ал байланысқан анимация болса.

- Мұндай анимация түрінде сақталған анимацияның көлемі өте үлкен, себебі әрбір кадр туралы мәлімет сақталады.

Енді аралық кадрға келсек. Flash автоматы түрде кілтті кадрлардың арасына аралық кадрларды орналастырады. Яғни сіз бір объектіні салып жатырсыз да, басқа кадрда өзгертулер жасап жатырсыз. Ол бұл жұмысты атқарады, ал сіз жатықты анимацияны аласыз.

Анимацияның жылдамдығы пен жатықтылығы кадрлардың санына байланысты. Фильмнің жылдамдығын мында өзгертуге болады: Modify->Movie…, Ctrl+M – параметрдің өзі Frame Rate бір секунд ішіндегі кадрлардың санын көрсетеді. Сапалы анимацияның жылдамдың 25 - 30 кадр секундінен аз болмау керек. Жатықтылық пен ұзындық анимацияға (фрагментке) берілген кадрлардың санымен анықталады. Мысалы, егер сіздің фильміңіздің жылдамдығы – 30 кадр/секундіне болса және сізге ұшақты 2,5 секун ішінде бір жақтан екінші жаққа жүргізу үшін 75 кадр қажет.

Flash – те аралық суретті құрудың екі жолы бар - motion tweening (символдарды модификациялау негізінде анимацияны құру) и shape tweening (форманы өзгерту негізінде анимацияны құру). Бұл әдістер қатты бір бірінен ажыратылады. Бірінші әдіс жиі қолданылады, өйткені анимацияны осы әдіс көмегімен жасайды. Екінші әдіс форманы жатықты қылу үшін.

Әдебиеті:

1 Халықова Г.З. Кеңесбаев С.М., Мафухаева Р.М. Macromedia Flash МХ технологиясы.

Оқу құралы. - Алматы: КИҚПИ, 200 6. – 253б

2 Этан Уотролл, Норберт Гербес. Flash MX. Санкт-Петербург, 2003.

Бақылау сұрақтары:

1 Flash технологиясында программалау дегеніміз не?

2 Айнымалыларды енгізу және шығару қалай жүзеге асырылады?