Тақырыбы 7 Тармақталу және қайталану командалары.

Мақсаты: Тармақталу және қайталану командаларымен таныстыру.

Дәріс сұрақтары:

1. Тармақталу және қайталану командаларына мысалдар.

2. Flash технологиясында тест құру.

1. Ақпараттанудағы үлкен прогресс жеткілікті түрдегі арзан мультимедиялық дербес компьютерлердің кең таралуына әкеліп соқтырды. Бұларда мәтін ғана емес, және де графикамен (иллюстрациялармен) және өте жоғары сапалы дыбыс пен видеомен жұмыс істей алады. Сонымен бірге ақпарат тасудың әртүрлі тәсілдері пайда болды, яғни дискетаны flash ауыстыруда, ал оның көлемі 64 Mb-тан жоғары.

Кез-келген күрделі жүйелерді құру кезіндегідей электрондық оқулықты әзірлеу кезінде де зияткердің таланты мен шеберлігі жетістікке жетудің шешушісі болып табылады. Сонымен қатар, электрондық оқулықтардың қалған кейіптері, дәлірек айтсақ, оқулықтың жасалуы мүмкін құрылымдық элементтері бар.

Тест. Сырттай, бұл электрондық оқулықтың қарапайым кейіпі. Негізгі қиындық сұрақтарды таңдау және келтіру, және де сұрақтарға байланысты жауаптарды интерпретациялау. Жақсы тест нақты бір пән саласында қатысушының білімін, не үйренгенін және білгенінің объективті суретін алуға көмектеседі. Дұрыс қойылған диагноздың емделуге бір қадам болып табылса, сол сияқты обьективті тестілеудің результаттары білім шыңдарына оптималды жол табуға рұқсат береді.

Энциклопедия. Бұл электронды оқулықтың базалық кейіпі. Құрамдық дәрежеде энциклопедия термині электронды оқулықта стандартты құрылымға қарағанда жинақталған ақпарат толық және тіпті артық болуы керек. Оған назар аударған кез келген адамды қанағаттандыру керек қой. Ақпараттың адекваттық кейіпте бейнелену керектігі табиғи. Электронды энциклопедиялар үшін келетін қызметтер сипаттамалары: сілтемелер, закладкалар, анимациялар мен дыбыс жазбаларын қайталау мүмкіндігі, кілтті сөз арқылы іздеу және т.б.

Тапсырма. Ойымша, бұл электронды оқулықтың өте маңызды кейпі. Тапсырма электрондық оқулықта нақтырақ оқыту функиясын атқарады. Тапсырма термині адасуға енгізбеуі керек. Тапсырма гуманитарлық пәндер бойыншада болуы мүмкін. Электронды тапсырмада негізгісі – дозалық көмек. Қатысушы сол және тек қана сол оқу ақпаратты алады, яғни нақты тапсырманы шешуге қажетті. Негізгі мәселе – бүкіл теоретикалық материалды қамтитын тапсырмаларды таңдау. Тапсырма таңдау кезінде қарама-қарсы ықшамдалған мәселені шешуге тура келеді. Бір жақтан, әр тапсырма дозалық көмек арқылы нақты теоретикалық материалды ашуы немесе кепіл беруі керек және электрондық оқулық әр қатысушының жағдайына есептелген болуы керек. Басқа жақтан алғанда, тапсырмалар көлемі оқушыны қорқытпау керек және оның сондай маңызды өз күшіне деген сенімінен айыпмау керек. Жақсы электрондық тапсырманың құралуы тек қана өте жоғары квалификациялы методисттердің ғана қолынан келеді.

Креативті орта. Қазіргі заманғы электрондық оқулықтар қатысушының шығармашылық жұмысын объетілермен зерттеудің және өзара әсер етуші объектілер жүйесінің моделімен қамту керек. Оқытушы құрған жоба бойынша жақсырақ жалғыз ғана шығармашылық жұмыс қатысушының үйрену кешенінің құрылуы мен қатайуына алып келеді. Бағдарламашының көзқарасы бойынша креативті орта электрондық оқулықтың ең жұмысы көп бөлігі. Креативті ортаның интерфейсінің мәселесін шешу ең қиыны. Бұл жерде талант, білім, шеберлік қажет. Креативті орта интерфейсін зерттеу оқытушы мен оқушының алдынан кездойсоқ шығатын қосымша тосқауыл болмауы керек қой. Креативті орта қатысушының жобаға коллективтік жұмыс ұйымдастыруға рұқсат береді.

Авторлық орта. Электрондық оқулық оқыту үрдісіне бейім болу керек. Яғни, нақты мектеп, класс, оқушының ерекшеліктерін ескеруге жәрдемдеседі. Пассивті түрде бұл оқытушыға қажет траекторияны қоюға, анықталып, таңдалған оқыту стратегиясына рұқсат беретін оқыту материалдарының артықтығы арқылы қамтылады. Бірақта тәжірибе бойынша, шығармашылықты белсенді оқытушылар электрондық оқулықтың оқыту материалдарын құруға өздері құлықты. Ол үшін қатысынша авторлық орта қажет. Мұндай орта, мысалы, электрондық энциклопедияға қосымша материалдар қосуды қамтамассыз етеді, тапсырманы толтыруға жәрдемдеседі, таратылатын материалдар және пән бойынша методикалық кітапша дайындайды. Шындығында, бұл сияқты құрал электрондық оқулықтың өзі құрылуы осының көмегі арқылы болады. Бірақ мұндай құрал принцип бойынша методистке және пән оқытушыға (тек қана информатика оқытушысына емес) берілу керек.

Бейвербальді орта. Салт бойынша электрондық оқулықтар өз табиғаты бойынша вербальді. Олар теорияны мәтіндік немесе графикалық кейіпте шығарады. Бұл дегеніміз полиграфиялық баспалардан қалған, өз табиғаты вербальді. Ойымша, ақпаратты беру вербальді әдістері нақты бір уақыттан кейін оқушының қиналуына әкеліп соғады. Өйткені, ол алғашында білім жүйесінің сөзбе кодировкасын, ақпаратты еске сақтауды, білімді баяндауды кодталған кейіпте, білімді кодын ашуды және оны мәселелерді шешуге қолдануды үйреніп, алғашында оқыту, содан кейін және реалдіні игеріп алуы керек. Сол уақытта өте көп күш және уақыт білімді баяндаудың сөзбешесін игеруге және үйренуге кетеді. Қазіргі заманғы компьютерлік технологиялар бұл жұмысты қатысушыға оңайландыруға рұқсат береді. Сол сияқты электрондық оқулықта да «мен сияқты істе» әдістемелік түрін орындауға мүмкіндік береді. Сол уақытта көп сөзді түсіндірмені объектіні зерттеуге кететін нақты істер алмастырады. Астын сызуға тұратыны, ол иллюстрациялардың видео және кино фрагменттері кейпінде, дәлірек оқытушы мен оқушының біріккен ісінде сөз болып жатрыр. Осы сияқты бейвербальді орта енді ғана шығып жатыр, бірақ олардың болашағы зор. Ондай орта электрондық оқулықты тірі оқытушының кесінмен әшекейленеді.

Санымызға келтірген сәулеттік кейіптер бөлек электрондық оқулықтар түрінде немесе бір сәулеттік ансамбль ішіне топталуын шынға айналдыру мүмкін. Бәрі электрондық оқулық «сәулетшісінің» ойына байланысты. Сәулетші тарих білімі және электрондық оқулықтар мүмкіндіктерімен таныс болуы керек. Электрондық оқлықтың жақсы шығуы қоршаған ландшафтқа қалай «жазысқанына» байланысты.

Технология. Ең қайсар, ешқашанда сатып алынбайтын сәулеттік ойлар физикалық орындалмайтындықтан немесе масштабты түрде материалдық шығындар тілегендіктен өліп кетуі мүмкін. Бағдарламаудың қазіргі заманғы, және де мектепте және үйде пайдаланылатын қазіргі заманғы дербес компьютерлер жоғары өнімділігі жоғарыда баяндалған барлық сәулеттік кейіптерді шынға айналдыруға рұқсат береді. Осы сәтте ойға сыйымды мерзімде және шын қаржылай көмек болған жағдайда.

Мысал ретінде "КУДИЦ" оқыту орталығында және "КУДИЦ" маркасымен бірге шығарылған және "CORIS&MEDIA" электрондық баспасында жасалған электрондық оқулық-анықтама "СТЕРЕОМЕТРИЯ"-ны айтуға болады.

Электрондық оқулық-анықтама "СТЕРЕОМЕТРИЯ" жоғарыда баяндалған сәулеттік кейіптерді қосатын сәулеттік ансамбль болып табылады.

Олардан көбісі ("ЗАЧЕТ" тестілік жүйесі, энциклопедия + тапсырмалық "УЧЕБНИК", креативтік орта "СТЕРЕОКОНСТРУКТОР", авторлық орта "РАБОЧАЯ ТЕТРАДЬ") CD-ROM-дағы бағдарламалық кешен түрінде жасалған. Бейвербальді орта "ВИДЕОКОНСПЕКТ" интернет арқылы беріледі. Маңыздысы, бұл ансамбль бір сәулеттік оймен байланысқан электрондық оқулық-анықтамалар кешеніне жатады. Стереометрия жобасы методистер, программистер мен дизайнерлер ұжымымен жасалған.

2. Біз оқулықтың сыртқы құрылымы, қолданушы оның элементтерін көре алатын мүмкіншіліктерін қарастырамыз. Оқулықтың құндылығы ең басты, оның тематикалық мазмұнына байланысты. Егер бұл оқулық бойынша оқушы болашақта емтихан немесе сынақ тапсыратын болса, онда электрондық оқулықтың мазмұнын үш түрге бөлуге болады:

- мәтін, сурет, кесте, графиктер т.б. бойынша баяндау;

- схемо-курс – қысқартылған графикалық-мәтінді көрсететін оқулықтың құрамы. Ол оқу материалдарының, идеяларының құрылымын түсінуге көмектеседі;

- өзін-өзі тексерудің мәтіндік жүйесі – тыңдаушыға арнайы интерактивті жүйеде көрсетілген, сұрақ және жауап түріндегі оқу материалының құрамы. Өзін-өзі тексерудің мәтіндік жүйесі алғашында салыстырмалықтың бір бөлігін көрсеткендіктен, үйренушілер үшін ойындар оқулықтың ең қызықты бөлігі болуы мүмкін;

Енді оқулықтың құрлымдық элементтерімен танысайық. Оқулықтың келесідей элементтері болу керек:

- мұқаба;

- титулды экран;

- мазмұны;

- аннотация;

- оқу материалының толық мазмұндалуы (сұлба, кесте, иллюстрациялар, графикті кіргізу арқылы);

- оқу материалының қысқаша баяндалуы (схемо-курс түрінде);

- мүмкіндік болса қосымша оқулықты пайдалану;

- өзін-өзі тексеру білімінің жүйесі;

- мәтіндік бөлікті іздеу функциясы;

- авторлар тізімі;

- терминдер сөздігі;

- оқулықтың басқару элементтерінің жұмысы бойынша анықтамалық жүйесі;

- оқулықпен жұмысты басқару жүйесі.

Оқулықта болуы мүмкін:

- бетбелгі функциясы;

- блокнот функциясы.

Оқулықтың барлық материалдары және оның программалық қамтамасы автоқосумен қамтылған бір лазерлік дискте сақталуы қажет. Қолданушының қатты дискісінде өзі ғана құратын ақпараттар және мәліметтер болуы мүмкін. Құрал ақпараты мен программалардың тасымалдау инсталяциясы қолданылмауы керек (лазерлік дисктен қолданушының қатты дискіне)

Әдебиеті:

1 Халықова Г.З. Кеңесбаев С.М., Мафухаева Р.М. Macromedia Flash МХ технологиясы.

Оқу құралы. - Алматы: КИҚПИ, 200 6. – 253б

2 Этан Уотролл, Норберт Гербес. Flash MX. Санкт-Петербург, 2003.

Бақылау сұрақтары:

1 Жолда жүру ережесін бейнелейтін қосымша құрыңыз.

2 Білімді бағалайтын тест программасын құрыңыз.

3 Студенттердің зерттеу тақырыбы мультимедиалық оқыту программасын құру