Drape бағдарламасымен танысу

Уақыт талабына сай болу үшін, ақпараттық түсiнiктермен танысуды төменгі сыныптардан бастау керек. Бұл мақсатпен бағдарламалаудың бастапқы аспекттермен танысу үшiн, өте ыңғайлы арнайы программалау тiлдерi жасалады. Олар өте көп және де олардың мазмұны мен жасалу құрылымы әртүрлi. Бұл дипломдық жұмыста қарастыратынымыз – Drape программалау тiлi.

Drape-тегi программалар визуалды негiзiнде құрылады, ал бұл өте маңызды, өйткенi осы жастағы оқушылар көрiнекi түрде берiлген ойын элементтерi бар материалды жақсы ұғады.

Drape программалау тiлi 1997 жылы 29 қарашада Марк Овермарспен жазылған. Оның қуалаған мақсаты - төменгі сыныптағы оқушыға келешекте қажеттi болатын программалаудың негiзгi элементтеріне үйрету. Drape программасы әртүрлi функцияларды орындай алатын, көптеген командалар жиынынан тұрады, мысалы:

- қарапайым геометриялық фигураларды салу;

-бояу түстерiн орнату;

- процедураларды шақырту және т.б.

Ыңғайлы жұмыс iстеу үшiн, әр команда белгi-сурет түрiнде бейнеленген. Drape-тегi программа – бұндай суреттердiң тiзбегi. Мысалы, квадратты салу үшiн келесi командалар тiзбегiн пайдаланамыз:

Мұндағы бiрiншi команда (бағыттауыш) сызықты салады, екiншi (жоғарыға бағыттауыш) курсорды 900 бұрады, содан кейiн барлығы қайталанады да программаны нәтижесiнде квадрат салынады.

Келесi программа қатар тұрған үш көк дөңгелектi салады:

Бiрiншi команда (көк квадрат) дөнгелектердi көк түске бояйды, содан кейiн дөнгелек салынады, үшiншi команда курсорды она жылжытады, төртiншi команда қайтадан дөнгелектi салады және т.т.с.

Drape бағдарламасын i ске қосу

Drape iске қосқан кезде, экранда бізге жұмыс істеу үшін қажетті терезе пайда болады. Drape терезесiнiң өлшемi 800х600, оны өзгертуге болмайды (сурет1).

сурет 1. Drape бағдарламасын iске қосу.

Жоғарғы жақтағы батырмалар (1), программаларды әртүрлi тәсiлдермен қосу, сақтау және басқару үшiн қолданылады. Оның астындағы (2) облыс, үш бөлiкке бөлiнген. Олардың iшiнде әртүрлi командалар орналасқан. Оның оң жағындағы ақ облыста (3) сiз құрған программа бейнеленедi (қадамдап салыну жолы). Көрініп тұрғандай, әр программа максимум алты процедурадан жазылу мүмкiн. Процедуралар (4) түстi ромбтармен белгiленедi, олардың оң жағындағы сұр түсті облыста әр түрлi командалар орналасады. Ағымды процедура қара сызықпен шектеледi, және программаны қосқан кезде оның орындалуы осы процедурадан басталады. Процедуралардың сол жағында қоржын (5) орналасқан, оған процедурада керек емес командаларды алып тастауға болады.

Барлық әрекеттердi тышқан көмегiмен жасауға болады. Қажетті команданы таңдап алу үшін, оны тышқан батырмасымен іліп алып, қажетті процедураға апарып қою керек. Команданың көшірмесін <Ctrl> клавишасы арқылы алуға болады. Программа ақ облыста ортадан бастап орындалады. Программа орындалу жолы курсормен көрсетіледі. Курсор дегеніміз ақ облыстағы ұшбұрыш.

### Программаны іске қосу батырмалары.

Программаны құрған кезде, оның нәтижесін көруге болады. Бұл жерде бір ереже бар, оны ұстансаңыз көп кішігірім қателерден ақтанып, уақытты үнемдейсіз. Программаны іске қосудың алдында, қай процедура ағымды болып тұрғанын тексерген жөн., содан кейін қажетті процедураны орындаңыз. Бұнын бірнеше тәсілдері бар:

ü Программаны орындау үшін, яғни нәтижені көру үшін, батырманы басу керек. Бұл кезде программа қадамдап жәйменен орындалады. Программаны іске қосқан кезде, орындалып жатқан процедура үстінен кішкентай қызыл ұшбұрыш пайда болады, ол программа орындалу қадамдарын көрсетіп отырады.

ü Егер программаның одан да баяу орындалу үшін, пауза батырмасын басып, келесі батырманы қолдансаңыз, онда программаның орындалуын қадам бойынша көруге болады, ал бұл өте ыңғайлы, е гер программа алдын ала сіз ойлаған әрекеттерді орындамаса.

ü Ал егер программа өте баяу орындалып жатса, онда оның орындалу процесін батырма арқылы жылдамдатуға болады.

батырмасы программа орындалуын тоқтатады. Drape бағдарламасынан шығу үшін батырманы басу керек.

Drape ортасында командаларды топтастыру.

Ал енді программаларды жазуға қажетті әртүрлі командалардың тағайындалуына тоқтайық. Drape–тегі негізгі идеясы – барлық программаның орындалуы курсормен басқарылады, яғни ол программа орындалу жолын көрсетеді. Барлық командалар курсорға қатысты орындалатынын балаларға жеткізу өте маңызды.

1. Негізгі командалар.

Негізгі командалар келесіге бөлінеді:

1.1. Курсорды басқару командалары - бұл командалар курсордың бағытымен сызықтарды салады.

- курсорды бір қадамға оңға жылжытады;

- бір қадамға сызықты салады.

Егер командалардағы стрелкалар кері бағытта, яғни , болса, онда сызықтар курсордың бағытына кері салынады.

Сурет 2. Сызықтарды салу.

- бұл программа екі қадамға сызық салып, содан кейін бір қадамға көрінбейтін сызық салып, қайтадан екі қадамды сызықты салады.

Сызықтардың енін келесі командалар арқылы өзгертуге болады :

- жіңішке сызық (1 pixel), (3 pixels), толық сызық (7 pixels).

Келесі программа толық сызықтармен квадрат салады (сурет 3).

Сурет 3. Квадрат салу.

- бұл команда курсорды аймақтың ортасына апарып қояды.

Курсор арқашанда оңға бағытталған. Бірақ курсорды бұруға мүмкіндік беретін командалары бар, олардың көмегімен курсорды бұру бұрышын өзгертуге болады:

- 90 градус қа бұру (сағат көрсеткішіне кері).

- 45 граду қа бұру (сағат көрсеткішіне кері).

- 6 градусқа бұру (сағат көрсеткішіне кері). Және керісінше

- 90 градусқа (сағаттың бағыты бойынша).

-45 градусқа (сағаттың бағыты бойынша).

6 градусқа (сағаттың бағыты бойынша).

Курсорды бұру мысалын, біз квадрат салған мысалда қарастырдық. Курсорды басқару бұл командалары өте маңызды, сондықтан оларға назар аудару керек. Өйткені кез келген сапалы программада курсорды басқарып, оның экранда орналасуын белгілеу қажет болады. Курсорды басқару командаларды меңгергеннен кейін, басқа да командаларды қарастыруға болады. Мысалы, түстерді орнату командаларына.

1. 2. Түсті орнату командалары.

Drape-пен алғашқы танысу этапында сіздерге алдын ала түстін алты варианты ғана ұсынылады:

- ағымды түсті қызылға өзгерту, - ағымды түсті жасылға өзгерту,

- ағымды түсті көкке өзгерту, . - ағымды түсті сарыға өзгерту,

- ағымды түсті аққа өзгерту, - ағымды түсті қараға өзгерту,

Квадрат салу программасына түстерді орнаты командаларын кірістіріп біз жаңа программаны аламыз, бұл программа сызықтары әртүрлі квадрат салады (сурет4).

сурет 4. Сызықтары әртүрлі түсті квадрат салу.

1. 3. Стандартты командалар

Drape бағдарламасының стандартты командалар жиынтығына стандартты геометриялық фигураларды салатын командалар жатады, олар келесі:

- боялған квадрат салу, | - боялған тік төртбұрыш салу,
- боялған жіңішке тік төртбұрыш салу, | - боялған дөнгелек салу,
- боялған үшбұрыш салу, | -боялған жатық үшбұрыш салу,
- курсордан төменгі облысты түспен бояу, | - экранды тазарту.

Келесі программа көк квадраттың ішінде сары дөңгелек, ал дөңгелектің ішінде қызыл үшбұрыш салады (сурет5).

сурет 5. Әртүрлі геометриялық фигураларды салу.

Егер экранды тазарту қажет болса, онда сәйкес команданы пайдаланамыз.

- бұл программа экранды тазартып, аймақты жасыл түске бояйды.

Келесі программа квадрат салып, қара түске бояйды (сурет6).

сурет 6. Боялған квадрат салу.

1.4. Фигуралардың өлшемін өзгерту командалары

Қарапайым геометриялық фигураларды салу, түстерді орнату командаларымен қоса, фигуралардың өлшемін өзгертетін командалары да бар. Оларды келесі тұрған команданың орындалу өлшемдерін үлкейтуге немесе керісінше кішірейтуге қолданамыз.

Drape бағдарламасында келесі командалар бар:

-Өлшемді 2 есе үлкейту, -өлшемді үлкейту,

- өлшемді сәл ғана үлкейту, және керісінше

-Өлшемді екі есе кішірейту, -өлшемді кішірейту,

- өлшемді сәл ғана кішірейту

Келесі программа бірінің ішіне бірі салынған бес квадрат салады, олардың ауданы тізбектеп кеміп отырады (сурет7.)

сурет 7. Бірінің ішіне бірі салынған бес квадрат салу.

Ал келесі программамыз кішкене спираль салады (сурет.8):

Сурет 8.Кішкентай спиральды салатын программа

1.5. Қайталау командалары

Бірнеше рет орындалатын командалар жиынтығы кездесетін, программаларды құру үшін қажетті командаларды қарастыруға да жеттік. Олар қайталау командалары деп аталады. Мысалы бізге ұзындығы бес қадам болатын сызық салу қажет дейік. Бұл жағдайда сызық салатын команданы бес рет қайталауға болады. Ал бұл ыңғайсыз болады, өйткені жұмыс аймағы мен процедуралар өрісінде көп орын алады, және де уақыт көп кетеді. Екінші тиімді тәсілі, қайталау командаларды пайладану болып табылады, олар келесі:

- келесі команданы 2 рет қайталау, - келесі команданы 3 рет қайталау,

- келесі команданы 4 рет қайталау, - келесі команданы 5 рет қайталау,

- команданы 10 рет қайталау, - команданы 100 рет қайталау..

Бұл командаларды сызықтарды салу есебіне қолдансақ, келесіні аламыз: , яғни бір қадамды сызықты салу бес рет қайталанады.

Қайталану командалары бір бірімен жазылу мүмкін: , бұл программа ұзындығы 50 қадам болатын сызық салады.

Қайталану командалары тек келесі тұрған командаға ғана әсер етеді, бірақ кейбір командалар тізбегін қайталау қажеттілігі туады. Бұндай жағдайларда блок командаларды пайдалануға болады: блок ты бастау, және блок ты аяқтау.

Блокқа алынған командалар бір командаға бірігеді. Бізге таныс квадратты салу программасын командасы келесідей болу мүмкін: .

Әрине квадрат салудың екінші варианты біріншіден аса қысқа емес, бірақ бұл басы ғана емес пе. Мысалы спираль салған кезде, бұл командалар аса қажет болады (сурет 9).

сурет 9. Күрделі спираль салу.

Бір программадағы блоктардың саны шектеусіз, және де бірінің ішіне бірі кірістірілген блоктарды пайдалануға болады.

Мысалы, келесі программада бірінің ішіне бірі кірістірілген блоктарды пайдаланып, үш квадрат саламыз (сурет10.)

сурет 10. Квадраттарды салу

1. 6. Кездейсоқ позициялар командасы және «тышқан соңынан жүгіретін» командалары.

Бұған дейін қарастырғанымыздың бір заңдылығы бар – барлық программалар ортадан бастан орындалады және қатаң курсордың бағытымен жылжыйды. Ал егер бізге курсордың жылжу жолын есептемей-ақ бір суретті салу керек болса, онда не істейміз? Бұндай жағдайлар үшін Марк Овермарс Drape бағдарламасына кездейсоқ позициялар командалары мен «тышқан соңынан жүгіретін» командаларын енгізген. Кездейсоқ позициялар командасы ешқандай заңдылыққа бағынбай, курсорды аймақтың кез келген жеріне апарады, ал «тышқан соңынан жүгіретін» командалары курсорды тышқанның соңынан жүгіртеді:

- кездейсоқ позицияға жылжыту,

- кездейсоқ позицияға дейін сызық салу,

- тышқанның соңынан жылжыңыз,

- тышқанның ағымды позициясына дейін сызық салу.

Келесі программалар жоғарыда қарастырылған командалардың тағайындалуын көрінекі бейнелейді. Мысалы, реттелмеген жүз дөңгелек салатын программасы 11 суретте көрсетілген:

Сурет 11. Реттелмеген жүз дөңгелектерді салу.

Ал келесі программада курсор тышқан соңынан еріп, 1000 дөңгелек салады, сондықтан суреттер неғұрлым реттелген болып шығады (сурет 12):

Сурет 12. Реттелген дөңгелектерлі салу.

1.7. Шарт қою командалар

Кез келген бағдарламалау тілінің маңызды бөлігі – шатты командалар. Drape бағдарламасында да шартты қою командалары бар. Олардың пішіні сегізқырлы батырмалар түрінде бейнеленген, және де басқа командалардан ерекшеленеді. Drape бағдарламасында шарт қоюдың үш командасы бар, олар тышқанның батырмаларының күйіне байланысты:

Тышқанның сол жақ батырмасы басулы тұрса ғана, келесі әрекетті орында,

Тышқанның оң жақ батырмасы басулы тұрса ғана, келесі әрекетті орында,

Тышқанның батырмалары басылмаған жағдайда ғана, келесі әрекетті орында.

Келесі программада тышқанның сол жақ батырмасы басулы тұрса ғана, тышқанның соңынан еріп, сызықтарды салады, әйтпесе жай ғана тышқанның соңынан ереді (сурет13):

сурет 13. Сызықтың «ізін» салу

Және де Drape бағдарламасында курсордың астындағы түсті тексеретін командалары бар, егер ол түс тең болса, онда келесі команда орындалады, әйтпесе келесіге көшу орындалады..

- Егер курсор астындағы түс қызыл болса ғана, келесі әрекетті орындау,

- Егер курсор астындағы түс көк болса ғана, келесі әрекетті орындау.…

Келесі программада қызыл түсті 10 дөңгелек салынады, содан кейін, егер қайтадан қызыл дөңгелекке түссе, оны көк түске бояйды (сурет 14).

сурет 14. Конфетти салу.

«Продвинутые» командаларды қарастырудың алдында, тағы да бір командамен танысып кетейік. Бұл команда программаны тоқтатуға арналған:

- Программаны тоқтату.

Мысалы, төмендегі программа тышқанның сол жақ батырмасы басулы тұрса ғана, дөңгелектерді салады, және де тышқанның оң жақ батырмасын басқанша дейін орындалады (сурет15).

сурет 15. Тышқанның оң жақ батырмасын басқанша дейін,

дөңгелектерді салу.

2. П роцедур алар және «продвинутые» команд алар ы

«Процедурамыздың белгісіне тең, программаның соңындағы ромб, нені білдіреді?» - деген сұрақ туындайды. Осы кездге дейін біз тек қана бірінші процедураны пайдаландық, ал бұл бағдарламада олар алтау, олардың барығын пайладануға болады.

2.1. Процедураларды сұрату

Бұл жерде жаңа ұғымды енгізу қажет – процедураларды сұрату.мысалы сізге процедураның бір өрісі жеткіліксіз, сонда сілтеулер немесе сұратулар пайдаланады. Олар өте ыңғайлы шақырылады. (2)-ші аймақтағы сәйкес процедураның белгісін ағымды процедура өрісіне апарып қойсақ, жеткілікті. Программаның орындалу барысында, басты болып белгіленген процедура қатаң алгоритм бойынша орындалады, және егер алгоритм жолында басқа процедураға сұрату тұрса, онда сұратылған процедура орындалып, содан кейін көрсеткіш қайтадан басты процедураға көшеді. Барлығы 6 процедура бар. Олар әртүрлі түспен боялады:

Бірінші процедураны шақырту.

Екінші процедураны шақырту.

Үшінші процедураны шақырту.

Төртінші процедураны шақырту.

Бесінші процедураны шақырту.

Алтыншы процедураны шақырту.

Екі-ақ процедураны қолданып, программа жазайық (сурет16):

сурет 16. Жабысқан квадраттарды салу

Бұл программа қызыл түсті еске сақтап, квадрат салады, содан кейін көк түсті сақтап, қайтадан квадрат салады.

Енді негізгі ақпаратты меңгерген соң, «продвинутые» командаларға көшейік.

2.2. «Продвинутые» команд алар ы

Егер бұл программалардан кұрделі программаларды жазғыңыз келсе, онда Drape-тің жаңа мүмкіндіктерін пайдалануға болады. Оларды пайдалану үшін (1)-ші облыстағы батырмаға шерту керек. Терезенің түрі кішкене өзгереді. (2)-ші облыстың бірінші бөлігінде бізге таныс, бірақ пішіні басқа командалары пайда болады (сурет17):

Сурет 17. «Продвинутые» команд алар ы

Бұл командаларды пайдалану жолы жоғарыда қарастырылған командаларды пайдалануға ұқсайды, бірақ кейбір командаларды процедураларға қарай апара жатқан кезде сұраныс терезесі пайда болады. Бұл терезелерде таңдалған команданың параметрлерді енгізу керек (сурет 18).

сурет 18. Параметрлерді баптау

«Продвинутые» командаларының кейбіреулерін қарастырайық.

- Түсті орнату. Бұнда түстердің палитрасы кең, сізге тек қана түсті таңдау ғана қалады.

- Сызықтың енін орнату. Пиксельдердің санын көрсетін, сызықтардың енін өз қалауыңызша өзгертесіз.

- Бұрыштың өлшемін орнату. Бұл команда сіздің қалауыңызша бұрыштың өлшемін өзгертеді.

- Өлшемді өзгерту. Аналогиялық түрде орындалады.

- Жаңа позицияға жылжу. Команда орындалып болған соң, курсордың координаталары қандай болу керектігін бересіз. Санау жұмыс аймақтың ортасынан басталады, яғни (0,0) нүктесінен.

- Жаңа позицияға дейін сызық салу. Алдындағы командаға ұқсайды, тек сызық салынады.

- Бұл команда, шыққан терезеде жазылатын мәтінді экранға шығарады.

- Дыбыстық эффект кірістіру

- Келесі тұрған команданы белгіленген рет орындау.

- Кейбір уақыт аралығында ұйықтатып қою. Шыққан терезеде программа орындалмау қажет уақытты миллисекундаларда көрсетесіз.

- Курсор астындағы түс таңдалған түспен бірдей болса, келесі қадам жасау.

- Ағымды процедурадан шығу.

Кейбір кезде, программаның орындалу барысында ағымды ортаны (ағымды орта деп, дәл сол сәттегі жұмыс аймағы аталады) келесі программаларда пайдалану үшін, оны есте сақтап қалу қажеттілігі туады. Екі жағдайда да сақтау керек не ашылу керек ортаның атын енгізу қажет.

- ағымдағы ортаны сақтау.

- Ортаны ашу.

Drape бағдарламасында алдын ала жазылған программаларды қолдану мүмкіндігі бар. Мысалы, спираль салудың программасын жаздыңыз, ал енді келесі программада 10 спираль салу керек дейік, бұл жағдайда алдын ала жазылған программаны қолдану ыңғайлы болады. Ол үшін келесі командамыз бар: -Программаны шақырту.

Соңғы этапқа көшейік.

Біз (1)-ші панельдегі барлық командаларды қарастырған жоқпыз. Drape бағдарламасында программаларды құру, сақтау және іске қосу батырмалары бар. Drape бағдарламасындағы барлық файлдардың кеңейтуі .DRP болады.

- ағымды программаны жойып, жаңа программа құру.

- Программаны ашу. Файлдың атын кәдімгі тәсілмен көрсету керек. Тышқан батырмасын шертіп, ұсынылған тізімнен қажетті программаның атын таңдап алыңыз.

- Программаны сақтау.