# Дәріс №9

# Оқу үрдісін ұйымдастыру формалары. Оқыту әдістері.

# Информатиканы қосымша оқытудың мақсаттары мен негізгі түрлері

Мектептегі барлық пәндер бойынша оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастырудың негізгі түрі сабақ болып қалыптасады. Мектептегі сабақ сынып–сабақ жүйесінің негізін қалайды. Оның мынадай негізгі сипаттамалары бар

· оқу топтарының құрамы

· әр сыныптағы оқыту мазмұнын қатаң анықтау

· оқу сабақтарының нақты белгіленген кестесі

· оқушылар жұмыстарының жекелей және бірлескен түрлерін ұштастыру

· мұғалімнің жетекші ролі

· қушылар білімін жүйелі тексеру және бағалау.

Информатика негіздерін оқыту дидактиканың қалыптасқан бай тәжірбиелерін пайдаланады, әрі мазмұнын өзінің ерекшеліктерімен толықтыра түседі

Дидактикада сабақ типтерін жүйелеуде әртүрлі айырым белгілері пайдаланылады. Сабақтың ең басты белгісі – оның дидактикалық мақсаты. Ал, дидактикалық мақсат – оқытушының алға қойған жоспарын көрсетеді. Соған сәйкес дидактикада сабақтың мынадай түрлері бар:

· жаңа сабақ (тың хабарлар айту, түсіндіру сабағы)

· оқушылардың шеберліктерін және дағдыларын дамыту, бекіту сабғы (жаттығу сабағы)

· оқушылардың білімін, шеберлігін және дағдыларын тексеру сабағы

Көптеген жағдайларда мұғалім осы аталған дидактикалық мақсаттардың біреуін ғана басшылыққа алып қоймайды, олардың бірнешеуіне немесе барлығына тұтастай сүйенеді. Сол себепті тәжірбие жүзінде аралас сабақ түрі кеңінен қолданылады. Аралас сабақтың құрамы әртүрлі болып келеді және олардың бірқатар артықшылықтары бар.Сабақтың түрлерін араластыра қолдану жаңа білімді сапалы, әрі жылдам қабылдауды, кері байланысты және педагогикалық процесті басқаруды, бағаларды көбейтуді, оқытуды жекеше ұйымдастыруды қамтамасыз етеді

Дегенмен, информатикадан өтілетін сабақтардың өзіндік дидактикалық ерекшеліктері бар. Егер информатика курсы орта мектепке міндетті пән ретінде енгізілгеннен бері қалыптасқан тәжірбиелерге тоқталатын болсақ, М.П. Лапчик информатика курсы бойынша өтілетін сабақтарды ЭЕМ-ді қолдану мөлшеріне қарай үш түрге бөледі: демонстрация, фронтальды лабораториялық жұмыс және практикум.Осы уақытқа дейінгі қалыптасқан тәжірбиелер информатикадан оқу сабақтарын дидактикалық функциясы бойынша топтауға мүмкіндік беред

## Информатика курсы бойынша оқу сабақтарын топтау(дидактикалық функциясы бойынша)

Оқу сабағының түрі | Сабаққа тән дидактикалық функциялары
Сабақ | Оқу бағдарламасында білім көлемін беру, негізгі іскерліктерді қалыптастыру: оқулықпен, анықтамалық әдебиеттермен және т.б. жұмыс істеу, бақылау жүргізу, қорытынды жасау, есептер шығару.
Лекция (теориялық оқыту) | Қандай да бір проблема бойынша ұғымды беру; тақырып немесе тарау бойынша білімді қорытындылап, жүйелеу, лекция жазу, жоғарғы оқу орындарындағы оқу түріне дайындау іскерлігін қалыптастыру.
Семинар (теориялық оқыту) | Өтілген тақырып, бөлім бойынша білімді жалпылап, жүйелеу; қосымша әдебиеттермен жұмыс імтеу іскерлігін жетілдіру, әртүрлі әдебиеттермен мақалалардағы баяндалған материалдарды салыстыра білу, өзінің көзқарасын айта білу және негіздей білу іскерлігі. Реферат, тезис, баяндамалар жоспарларын және хабарламалар жазу; оқылғанды конспектілеу, көшірме жасау және оны өзінің білімін дәлелдеу үшін пайдалану.
Конференция (теориялық оқыту) | Өтілген материалдар бойынша білімді тереңдетіп, кеңейту; қосымша ақпарат көздеріменжұмыс істей білу іскерлігін дамыту. Оқыған материалы жөнінде баяндама немесе хабарлама жасау; қосымша әдебиеттермен өз бетімен жұмыс істеуге тәрбиелеу.
Әңгімелесу (теориялық оқыту) | Негізгі оқу материалынан нені меңгергенін анықтау; біліміндегі олқылықтарды ашу және түзетулер енгізу, пән бойынша өз бетімен жұмыс істеуге тәрбиелеу.
Кеңес (теориялық оқыту) | Білімі мен іскерліктеріндегі олқылықтарды жою, меңгерілген білімін нақтылау; оқу процесінде пайда болған сұрақтарға жауап беру; оқу іс–әрекетінің әртүрін меңгеруге көмек көрсету.
Фронтальдық лабораториялық жұмыс | Оқушылардың программалық қамтамасыз етуімен жұмыс істей білу іскерлігін қалыптастыру (жаңа материалды меңгеру, бекіту, меңгерілген материалды тексеру), жеңіл есептерді орындау, өз бетімен эксперимент нәтижелерін тіркеп, оның қорытындысын тұжырымдау.
Практикум | Күрделі прграммалармен және ПҚ-дің қосымшаларымен жұмыс істей білу іскерлігін қалыптастыру, өз бетімен зерттеу жүргізе білу іскерлігін қалыптастыру.

Сабақты ұйымдастару және өткізу түрін төмендегідей құрылымда беруге болады:

· ұйымдастыру

· қайталау

· жаңа материалды өту

· бекіту

· бақылау

· оқушылардың алған біліміндегі кемшіліктерін толтыру

Информатикадан өтілетін сабақтың қарапайым құрылымын былай сипаттауға болады:

### Сыныптағы жұмыс мазмұны

1. Ұйымдастыру бөлігі: амандасу, оқушыларды түгендеу, сабақ тақырыбын, жоспарын хабарлау, дәптерге алғашқы жазуларды түсіру-1-3 минут

2. Өтілген материалды ауызша сұрақ-жауап түрінде қайталау және тақтаға жазу (әңгіме)–4-9 мину

3. Жаңа материалды өту (лекция немесе әңгіме)–10-25 минут

4. Компьютерде өтілген материалды бекіту. Қойылған есепті шешудің негізгі алгоритмімен танысу. Мұғалім әр оқушыға жеке көмек көрсетеді–26-42 минут

5. Үйге тапсырма және оны түсіндіру–43-44 минут

6. Сабақты қорытындылау–45 минут

Педагогикалық оқу іс–әрекетінде сабақты ұйымдастыру мен өткізудің қандай түрі пайдаланылса да, ол оқушылардың дайындық деңгейіне өтілетін материалдың күрделілігі мен жаңалығына, сондай–ақ, оқушылардың жас ерекшелігіне байланысты. Ал, оқыту түрін таңдау аса маңызды мәселе болып табылады, дегенмен сабақтың мақсаты оқытушының таңдаған әдісіне байланысты өз деңгейіне жетеді. Осындай әдістердің кейбіреулерін атап көрсетуге болады:

1. түсіндірмелі–иллюстрациялы;

2. программаланған

3. модельдік

4. эвристикалық;

5. проблемалық

Информатика курсында аталған әдістерді қалай пайдалануға болады?

# Енді аталған әдістерді пайдалануды мысалмен түсіндірелік

# Түсіндірмелі–иллюстрациялы әдісті оқушыларға талқыланатын тақырып белгілі болған жағдайда, сабақты өтілген материалды бекіту сабағы ретінде жоспарлағанда пайдалануға болады. “Графикалық операторлар” тақырыбын бекітуге төмендегідей сабақ түрін ұсынуға болады: сабақтың алғашқы үштен бір бөлігінде тақырып бойынша барлық операторларды қайталау, қалған уақытта графикалық операторларды пайдаланып, компьютерде қарапайым прогрммма жазу.

# Оқушыларға аралық нәтиже белгісіз болған жағдайда программалап оқыту әдісін пайдалану ұсынылады. Мысалы, оқушылар графикалық операторлармен таныс, программаның орындалу нәтижесінде қандай сурет алынатынын біледі, бірақ суретті салу–әр оқушыға жеке тапсырма.

# Егер аралық нәтиже белгілі болса, бірақ оны алу жолы белгісіз болса, ол оқытудың эвристикалық әдісі болып табылады.

# Бастапқы шарттан бастап, соңғы нәтижеге дейін белгісіз болса, ол дидактиканың проблемалық әдісі болып табылады. Мысалы, үйретуші программа құру проблемалық оқыту болып табылады.

# Модельдік оқыту бойынша алғашқы шарттар белгісіз, бірақ қалғандары белгілі. Бұл жағдайды оқытушы сабақты оқушылармен бірге отырып, шартты таңдап, модель құруға болатындай етіпұйымдастырады. Одан кейін соңғы нәтижеге дейін қажетті шартпен салыстырылыпотырады. Егер алынған нәтижедегі айырмашылық үлкен болатын болса, онда алғашқы шартқа өзгеріс енгізіліп модель нақтыланып, алгоритм қайталанылады.

# Информатика және дәстүрлі оқыту әдістері.

# Оқытудың сөздік әдісі. Классикалық педагогика өз уақытында сөзбен білім берудің жеткіліксіз екенін мойындаған болатын. Сондай-ақ, Я. Коменский ақпаратты кітаптан, дәрістен алудың жеткіліксіз екенін, заттарды өз бетімен танып, бақылау арқылы ақпаратты алудың маңызды екенін атап көрсеткен.

# Көрнекілік әдісі. Информатика курсындағы көрнекілік әдісі - окушының, жолдасының немесе мұғалімнің жұмысын бақылау, одан кейін компьютерлік ортаның жұмысының өзгерісін бақылау. Енді олардың ішіндегі негізгілерін карастырайық

# Иллюстрация Информатика курсында ақпараттың таңбалық табиғатын толық бейнелепк көрсетуге мүмкіндік бар. Бәрінен бұрын, көзге көрінбейтін нәрселерді бейнелегеннің пайдасы зор. Мысалы, тақтада сандық немесе мәтіндік мәндермен жазылған тік төртбұрышты көрсету (ЭЕМ-нің барлық зердесінің үлгісін, зерденің ұяшықтарын көрсету). ЭЕМ- мен алғаш танысу ретінде қағазға бейнеленген клавиатураны көрсету, ол өзі де көрініп тұр, бірақ пернелердің кызметі сөзбен түсінідіріледі. Бұл жерде сөзбен жалғастырылады

# Демонстрация. Мұғалім компьютердегі орындалатын іс-әрекеттің үлгісін демонстрациялай алады. Оқушылар өзінің жұмысының нәтижесін мұғалімге немесе жолдастарына демонстрациялап бере алады. Алгоритмнің атқарылу процесі атқарылу кестесінің көмегімен демонстрацияланады

# Компьютерлік демонстрацияның маңызды ерекшелігі–көрнекі бейнелерді қозғалмалы күйінде басқару. Оқушы демонстрациялауды өзінің дербес қарқынымен орындайды және қайталауына мүмкіндігі бар

# Практикалық (іс-әрекеттік) әдістер. Қарастырылып отырған жағдайда практика оқушының іс-әрекетіне қатысты теориямен емес, сөзбен және бақылаумен салыстырылады. Информатика білімнің үш түрлі көзін үйлесімді түрде біріктіреді: сөз, бақылау және іс-әрекет. Мысалы, нұсқауларды оқып (сөз), мұғалімнің іс-әрекеті мен ЭЕМ-нің жұмысын бақылай отырып (бақылау), оқушылар компьютермен практикалық іс-әрекетті орындай бастайды. Мұнда әдістер бірін-бірі толықтырады

#

# Информатикадағы теория және практика

# Информатикадағы теория және практика ұғымы жалпы ғылыми категориямен толық үндеседі. Информатика тілінде дәріс компьютерлік әлемнің жұмысын, қасиеттерін түсіндіру немесе болжау құралы, ал практика–дәрістерге арналған гипотезалар көзін тексеру құралы. Мысалы, дәріс сабағында мәліметтер қорын басқару жүйесіне қатысты теория: іздеуге сұранысты құру ережесі және т.б. Практикада оқушылар компьютермен меңгерген командаларды тексереді. Семинар сабағында алгоритмнің нақты орындалуын түсіндіру, лабораториялық сабақта алгоритмді тексереді. ЭЕМ-сыз алгоритмнің дұрыстығын дәлілдеу таза теориялық әдіспен жүргізіледі. Бірақ, бұл тәсіл аса күрделі емес алгоритмдермен шектеледі.

# Алгоритмді құру немесе түрлендіру–бұл оқушының жұмыс істеуіне, нұсқауына негізделген териялық іс-әрекет. Практиканың негізгі түрі ешқандай ережесіз компьютерлік ортаны зерттеу болып табылады.

Жұмыстың комбинацияланған әдісі программаны жүргізу болып табылады. Бұл жерде қатенің себептерін практикалық талдау мен оны практикалық тексеру өзара үйлесім табады.

Жаңа материалды тиімді түсіндіру әдістері

Оқытудың бір құрамы болып мұғалімнің оқушының пәнге деген қызығушылығын арттыру қабілеті болады. Егер оқушыға сабақта қызықсыз болса, онда ол материалды түсінбей оны есте сақтай алмайды.

Мнемоника – бұл есте сақтау қасиеті, ассоциация заңына негізделген, есте сақтауды жеңілдететін тәсілдер мен ереже жиынтығы.

Жаңа материалды түсіндіру деп, материалды түсіндіру ғана емес, сонымен қатар, оқушыларды ақпараттық түсінудің барлық формаларын (визуалды, аудиалды және аудио-визуалды ) пайдалануды және оқушының ақпаратпен белсенді жұмыс істеуін айтамыз.

Ақпаратты түсіндірудің теориялық негіздері

1. Жаңа түсінікті енгізгенде қиын сөздері аз болуы керек. Яғни, таныс емес қиын сөздері түсінуге уақыт азаяды.

2. Информатиканы тиімді оқытудың бір түрі – оқушыларды жаңа материалды түсінуге алдын –ала дайындау.

3. Оқушылар материалды тиімді ұғыну үшін материал дұрыс құрылған болуы керек. Ұйымдастырылған материалды жеңіл есет сақтауға болады.

4. Ақпаратты ұғыну кезінде оқушылардың қызығушылығын арттыратын тәсілдері мен әдістерін қолдану керек. Бұндай тәсілдердің бірі «Эффект напряженной потребности». Яғни, аз уақыт ішінде оқушылардың ақпаратты алу қажеттілігін туғызу.

5. Жаңа терминдер тақтаға немесе плакатқа жазылуы керек.

Материалды тиімді ұғынудың мнемоникалық жүйелері

1. Орналасу әдісі. Мысалы, кейбір элементтерді есте сақтау үшін, оларды сәйкес көмекші тізіміне ұқсастырады. Олардың ролін географикалық бейнелеулер атқарады.

2. Ілгіш сөздер жүйесі. Оқушы кейбір сөздерді есте сақтайды, оларды ілгіш ретінде пайдаланады.

3. Ұйымдастыру схемалары.

Сабақтың тиімділігі, оның құрылымдық компоненттерін дұрыс анықтауына тәуелді.

1. Түрткі- мақсатты компонент. Мұғалім оқушылармен бірге сабақтың мақсатын қояды.

2. Мазмұнды компонент. Сабақтың мақсаттарына сай болу, ғылымилық, түсініктілік, логикалық және тізбектік. Практикалық дамуы. Тәрбиелік потенциал. Дамытушылық мүмкініктері.

3. Операциялық - әрекеттік компонент. Оқыту әдістері (оқу әдістері, сабақтың мақсаттарына, оқу материалдық сипаттамасы мен мазмұнына, сабақтың материалды қамтуына және т.б. сай болу.)

Информатиканы қосымша оқытудың мақсаттары мен негізгі түрлері

Мектепте компьютерлік пайда болу оқулықтарының сабақтан тыс жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Информатикадан жүргізілетін қосымша сабақтар оқушының жеке қабілетін дамытуға арналған. Бұл өзінің алдына келесі міндеттерді қолданады:

1. Информатиканы тереңдетіп оқытуға деген қызығушылығын туғызып дамыту;

2. Ғылыми зерттеу сипатындағы дағдыны қалыптастыру;

3. Информатика мен компьютерді қолдану саласында мектеп оқушыларын еңбекке, мамандық дайындығына қамтамасыз ету;

4. Оқушылардың бос уақыты мен демалысын ұйымдастыру.

Сабақтан тыс жұмыстар, үйірме, факультатив, экскурсия, олимпиада, түрінде болуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл жұмыстардың ерекше түрі болуы мүмкін:

· компьютерлік клубтар;

· жаз бағдарламалаушылардың күнделікті және сырттай мектептері;

· мектептен тыс арқылы жұмыстары.

Сабақтан тыс жұмыс мақсаттары, мазмұны мен тәсілдері бойынша оқу үрдісінің сабақтан тыс уақыттағы жалғасы бола отырып, онымен үйлеседі және үнемі еріктілік сипатта бола бермейді.

Оны жоспарлау мен ұйымдастырудағы анықтаушы рөл педагогтың үлесіне тиеді. Оған пән мұғалімдері дарынды оқушылармен бағдарламалық материал бойынша білімдерін көтеру мен тереңдету үшін, сонымен бірге артта қалушылармен білімдерін толықтыру үшін жүргізетін жұмыс мысал бола алады.

Оқудан тыс жұмыс – бұл негізінен оқушылар ұжымдарына мұғалімдер мен сынып жетекшілерінің бағдар беруімен оқушылардың өзін-өзі басқаруды, белсенділігі негізінде жүргізілетін сыныптан тыс шаралар.

Сыныптан тыс жұмыс әр түрлі әрекет түрлерінің жиынтығы, оқушыларға оң ықпал етудің кең мүмкіндіктеріне ие және сабақтағы жұмыспен өзара байланыста жүзеге асатын мұғалімнің оқу-тәрбие жұмысының жеке дара аясы болып табылады. Осыған байланысты сыныптан тыс іс-шаралардың кейбір түрлерін қарастырайық.

Факультатив

Факультативтік сабақта барынша өз бетінше оқушының танымдық іс әрекеті өзі басқару және оқушылардың саны аз болуы керек. Компьютердегі практикалық жұмыс істеу уақыты барлық уақыттың 75 % құру керек. Факультатив сабақтардың тақырыптық үлгісі екі бағыттан тұрады:

1. компьютер – құрал ретінде

2. компьютер және программалық қамтылу – оқу объектісі ретінде.

Факультативтік сабақтардың басты мақсаты білімді тереңдету мен кеңейту, оқушылардың пәнге қызығушылықтарын дамыту, олардың қабілеттерін дамыту, оқушылардың бойында қызығушылықты қалыптастыру, олардың шығармашылығы мен ықыластарын дамыту болып табылады. Факультативтік сабақтар өткізудің қазіргі уақыттағы басты түрлері берілген факультативтік курстың түйіндік сұрақтарын мұғалімнің баяндауы (дәрістік тәсілмен), семинарлар, әңгімелесулер (пікірталастар), есептер шығару, оқушылардың рефераттары (теориялық сұрақтар бойынша да, есептер циклын шешу бойынша да) оқушылардың баяндамалары, т.б. болып табылады.

Информатикадан факультативтік сабақтарды өткізудің мүмкін болатын түрлерінің бірі әрбір сабақты екі бөлімге бөлу болып табылады. Бірінші бөлім жаңа материалды оқу мен теориялық және практикалық сипаттағы тапсырмалар бойынша оқушылардың өз бетімен жұмыстарына арналады. Сабақтың бұл бөлімі аяқталған соң оқушыларға теория мен оның қосымшаларын оқу бойынша үй тапсырмасы беріледі. Әрбір сабақтың екінші бөлімі жоғары қиындықты есептерді шешуге және рекше қиын немесе қызықты есептерді шешу жолдарын талқылауға арналады. Факультативтік сабақтарды өткізудің бұл түрі мектептегі оқытудың түрлері мен тәсілдерінен жоғары оқу орындарында оқытудың түрлері мен тәсілдеріне ойдағыдай өтуге септігін тигізеді.

Олимпиада

Ең дарынды оқушыларды анықтау, олардың бойында алға қойған мақсатқа жетудегі табандылықты, өз бетімен жұмыс істеу әдетін қалыптастыру мақсатында олимпиадалар өткізіледі. Информатикадан олимпиадалар сыныптан тыс жұмыстың бүтіндей бір кешенінің (дәрістер, кештер, үйірме жұмыстары, т.б.) қорытынды кезеңі юолғанда көп пайда келтіреді. Олимпиада тек жыл бойғы сыныптан тыс жұмыстың қорытындысы ғана емес, сонымен бірге сыныптан тыс жұмысты кең жолға қоюдың тамаша ындаландырмасы. Олимпиада – оқушыларды білім жағынан өсуге ынталандыратын, олардың бойында информатикаға қызығушылықты, табандылықты тәрбиелейтін жарыс.

Оқушыларды олимпиадаға дайындау информатиканын базалық курсының жалғасы болып табылады. Дайындықтың ең тиімді түрі – сабақты олимпиада түрінде өткізу. Стандартты емес есептерді шешу үшін мәліметтерді ұйымдастыру мен программалаудың қазіргі әдістерін білу керек. Оқушылардың олимпиадағы нәтижесі мұғалімнің жетістіктерінің белгісі.

Олимпиадалар әр түрлі деңгейлерде өткізіледі: мектепішілік, аудандық, қалалық, т.с.с..

Сонымен бірге олимпиадалар информатиканы оқытудың жалпы деңгейіне де жақсы әсер етеді, оқушылардың білім сапаларын анықтауға мүмкіндік береді және жоғары деп саналатын дайындық деңгейін сипаттай отыра қандай да бір дәрежеде мұғалімге бағыт береді. Бірақ олимпиадалар оқушылар үшін жаңа, оларды қызықтыратын ақпараттың елеулі көзі болып табылмайтындығына, сондықтан тереңдетіп дайындаудың негізгі түрі бола алмайтындығына назар аудару керек.

Информатикадан үйірме жұмыстары. Оқушылардың информатиканың өмірімен, олардың болашақ мамандықтарымен тікелей байланысы көрнекі түрде көрсетілетін үйірмелерге қатысуы сабақтарға белсенді қатысудың алғышарттарын анықтайды, ал кейбіреулердің бойында ізденушілік іс-әрекетке ұмтылысты туындатады.

Үйірме – сыныптан тыс жұмыстардың ең тиімді де әсершіл түрлерінің бірі. Үйірме жұмысының негізінде еріктілік принципі жатыр. Әдетте үйірмелік жұмыстар үлгерімі жақсы оқушылар үшін ұйымдастырылады. Бірақ кейде үлгерімі нашар оқушылар да үйірмеге қатысуға тілек білдіреді. Ең бастысы мұндай оқушыларға ерекше көңіл бөліп, олардың бойындағы информатикаға қызығушылықты бекітіп, үйірмедегі жұмыстың олар үшін орындай алмайтындай болмағанын қадағалап отыру керек. Әрине, үйірме мүшелерінің арасында үлгерімі төмен оқушылардың болуы мұғалімнің жұмысын күрделендіреді, бірақ, үйірме жетекшілері беретін тапсырмаларды дарландыру жолымен бұл қиындықтарды жеңілдете алады. Ең бастысы – үйірме сабақтарына барлық тілек білдірушілердің қатысуы салдарынан пайда болатын информатикадан үйірме сабақтарының бұқаралығын сақтап қалу.

Үйірме - сыныптан тыс жұмыстардың ең көп тараған түрінің бірі. ЕТ кабинеттерінің бар болуы үйірме жұмысын ұйымдастырудың негізгі шарттары. Өйткені, үйірме жұмысын ұйымдастырушы компьютерлер болу керек. Үйірмені мектептерде, оқушылар сарайында жоғарғы оқу орындарының кафедраларында ұйымдастыруға болады. Үйірмені компьютермен жұмыс істегендей қызықты ойын ретінде өткізуге болады. Үйірме жұмыстарын балалардың компьютерлік ойындарға деген қызығушылығы негізінде ұйымдастырмау кезегін есте сақтау керек. Информатика мұғалімінің арқасында үйірме программасын дайындау оқушылардың дайындық деңгейіне қарай тапсырмаларды, программалық қамтуды дайындау жатады.

Үйірмені ұйымдастыру кезеңінен бастап оқушыларды қызықтырып, оларға үйірмедегі жұмыс сынып сабақтарын қайталамайтындығын көрсетіп, алдағы жұмыстың мақсаттары мен ашық сипатын айқын тұжырымдау керек. Үйірме сабақтарын әрбір сабаққа бір сағаттан бөліп, аптасына бір рет өткізген жөн.

Үйірмені жұмысын ұйымдастыруға оқушылардың өздерін тартқан дұрыс (оларға оқылатын тақырып бойынша шағын баяндамалар дайындауды, нақты бір тақырып бойынша есептер мен жаттығулар іріктеуді, тарихи сипаттағы анықтамаларды дайындауды, сабаққа бағдарламалық құралдарды дайындауды, т.б. тапсыру). Үйірме сабақтарында мұғалім пікірлер алмасу мен белсенді пікірталас атмосферасын құруы керек. Информатикадан үйірме сабақтарының тақырыптарында осы заманғы мектепте әр қилы. Үйірме жұмыстарының тақырыптарында информатиканың тарихымен, программалық жабдықтың әртүрлі түрлерімен, информатиканың математикалық негіздерімен байланысты мәселелер орын табады.

Экскурсия - бұл қарастырылып отырған сала бойынша оқушының танымын кеңейтіп теориялық біліммен, оның практикалық қолданушының арасындағы байланысты көруге және бақылау жүргізуге мүмкіндік беретін, сондай – ақ, кәсіптік бағдары мен олитехникалық оқытуды қамтитын пәнаралық байланысты жүзеге асыратын оқытуды ұйымдастырудың бір түрі болады. Экскурсия өткізу мұғалімнен өте жақсы дайындықты талап тетеді. Мұғалім алдымен, оның мазмұны мен міндеттерін анықтап, есептеу ортасын дайындап, пайда бола алатын қиындықтарды болжап, олармен күресу жолдарын қарастырады. Экскурсияға дайындық : оқушылар алдын –ала тапсырма алып, олардың әрқайсысы қандай бақылаулар жүргізіп, қандай сұрақтарға өз бетінше жауап беруі, материалды қандай түрде жинақтауы және экскурсия жайлы есепті қай мезгілде дайындау қажетін білу керек. Экскурсияның қорытынды кезеңдері – экскурсия кезінде алған білімдерін тұжырымдайтын қорытындыны, әңгімені қамтиды. Экскурсия материалдарын көрме ұйымдастыруда, арнайы сабақтар өткізуде тарату материал ретінде пайдалануға болады.

Пәндік апталар, онкүндіктер, айлықтар пәнге қызықтыру мен пәнаралық байланыстарды орнату үшін өте маңызды. Оларды бір пән бойынша да бір немесе бір- біріне жақын білімдік сыбайлас пәндер (математика, физика, технология) бойынша да өткізуге болады. Оқушылар жаңа материалды ойындық түрде білу мүмкіндігін ғана емес, сонымен бірге қосымша әдебиет пен интернет компьютерлік желісін пайдаланып зерттеу жұмысын жүргізу, ұсынылатын тақырыптар бойынша жобалық жұмыс орындау мүмкіндігін алады. Ұсынылатын тапсырмалар мен шаралардың барлығы оқушылардың әртүрлі жастағы топтарын қамтиды және оған әркім қатыса алады. Мүмкін тақырыптар : «Информатика және техникалық прогресс», «Информатика және менің мамандығым», «Информатика әскери техникада» және т.б. Таңдалынған тақырып бойынша дайындық бірнеше ай бұрын басталады. Онкүндік (апта, айлық) аясында жоғары оқу орындарының ғалымдарымен, программистермен кездесу, орын алғандарды марапаттау конференциясымен аяқталатын викторниналар, әңгімелесулер, ең үздік информатик сайысы, т.б. өткізіледі.

Информатика кеші- бұл сыныптың немесе үйірменің жыл бойғы жұмысының қорытындыларын жасаудың өзіндік түрі. Оқушылар мұғаліммен бірігіп кештің бағдарламасын, іс-шаралар мен көңіл күй көтерудің түрлерін мұқият ойластырады, кешке арналған материалдардың іріктейді: қалжың есептер, тарихи мағлұматтар, сөзжұмбақтар, викторина сұрақтары; қажет модельдерді, плакаттарды, ұрандарды дайындайды, сыныпты безендіреді. Іс-шараның маңызды тәрбиелік мәні бар: біріншіден, оқушылар өз сыныбының намысы үшін бірге күреседі; екіншіден, бұл жарыс оқушылардың бойында жеңіске жетудегі табандылықты, сабырлықты қалыптастырады.

Информатика пәні бойынша викторина – бұл өзіндік ойын түрі. Викторинаны үйірме сабақтарында немесе жеке сыныптар арасындағы жарыс түрінде өткізген тиімді (сабақтан тыс уақытта). Викторинаға арналған тапсырмалар шағын, тез түсінетіндей, жазуды талап етпейтін, көбінесе ойша шешіле алатындай болуы тиіс. Әдетте сабақтарда шешілетін типтік есептер викторина үшін қызықсыз. Есептерден басқа викторинаға информатика бойынша әр түрлі сұрақтарды қосуға болады. Сонымен бірге викторинаның қалжың есептерді қосады. Викториналарды толығымен қандай да бір тақырыпқа арнауға болады, бірақ аралас викториналар қызықтырақ өтеді.

Сөзжұмбақтар. Практика мұғалім мен оқушылардың әріптестіктері мен шығармашылық бірлестіктері, өз бетімен білім алу мен өзін-өзі бақылау идеяларын жүзеге асыру оқушылардың танымдық белсенділігін оятып, нәтижелі оқытуға жетелейтіндігін көрсетеді. Сыныптан тыс жұмыстың да, сабақта білімді тексерудің де қалыптан тыс түрлерінің бірі – сөзжұмбақтар құрастыру және оларды шешу. Сөзжұмбақтарды пайдалану, оларды құру мен шешу оқушылардың ойлау қабілетін дамытуға септігін тигізеді, өз ойларын нақты, қисынды және қысқа түрде білдіруге үйретеді. Сөзжұмбақтар құру жұмысы оқушыларды жақсы дамытады, себебі, онда көп нәрсені еске түсіру, анықтамалықтарды, оқулықтарды пайдалану, қиял мен зеректілікті таныту керек болады. Жұмысты жеке дара, жұптар, топтар бойынша ұйымдастыруға болады. Егер оны жұмыс тұрғысында ұйымдастырса, онда ол ешкімді енжар қалдырмайды.

Сөзжұмбақтарды ғылыми терминологияны пайдалануды жаттықтыруға арналған тестік тапсырмалар нұсқасы ретнде қолданған тиімді. Оқушыларға «кері» сөзжұмбақтар өте ұнайды. Алдын ала толтырылған сөзжұмбаққа оқушылар сұрақтар ойластырады, өз сұрақтарын қорғау кезінде талдауды, салыстыруды үйренеді. Мұндай тәсіл көп ақпарат алуға мүмкіндік береді, себебі мұғалім оны не ауызша, не бейнефильм кадрларын, көркем суреттердің көшірмелерін, газеттегі үзінділерді тарта отырып толықтырады.

Сайыс – мақсаты оқушылардың ғылымның, өнердің спорттың қандай да бір облысына қызығушылықтарын арттырып, үздіктерін анықтау болып табылатын ұжымаралық немесе жеке дара біріншілік жарыс. Бұл жарыс жеке үлгі түрінде немесе мектеп мейрамының, кештің, үйірме жұмысының құрамдас бөлігі, тақырыптық және есеп берушілік түрінде бола алады. Сайыстарға орай оқушылардың компьютерлік шығармашылығы көрмелерін ұйымдастыруға болады (суреттер, анимациялар, бағдарламалар, т.б.).

Белгілі адамдармен кездесулер өсіп келе жатқан буынды қалыптастырудың маңызды құралы болып табылады. Мұндай кездесулер сыныптық немесе жалпымектептік, жеке дара сипатта немесе сыныптан тыс жұмыстың басқа түрлерінің құрамында бола алады. Кездесулерді «компьютерлік» мамандық өкілдерімен, компьютерлерді пайдаланатын басқа да мамандық өкілдерімен, сәйкес мамандықтарды таңдап алған мектеп түлектерімен ұйымдастыруға болады. Кіріспе сөзде мұғалім оқушыларға қонақтардың өмірі мен қызметі туралы әңгімелеуі, олардың өтіп жатқан шараға қызығушылықтарын оятуы, ал қорытынды сөзде барлық айтылғандарды жалпылап, қатысушыларға алғыс білдіруі керек.

Клубтық іс-әрекет барлық жастағы оқушыларды белсенді шығармашылық іс-әрекетке тартуға, пәндік білім мен білікті дамытуға, мәдени құндылықтарды игеруге бағытталған. Клубтың негізгі қызметі, әдетте, жетекшінің кәсіби, ғылыми немесе жеке бас қызығушылықтарымен байланысты әр түрлі жобалар бойынша жұмысты ұйымдастыруға бағытталады. Мысалы, компьютерлік клуб баспалық немесе электрондық түрдегі сынып (мектеп) газетін шығарумен, интернеттегі мектеп сайтына қызмет көрсетумен, информатика бойынша желілік жобаларға, сайыстар мен олимпиадаларға қатысумен айналыса алады.

Іскерлік ойындар – оқушылардың бойында шешім қабылдаушы адамның ролінде нақты іс -әрекетті мүмкіндігінше толық сезінуді туындату үшін нақты зерттеліп отырған нысанның немесе жағдайға ұқсас нұсқасын пайдаланатын белсенді оқыту тәсілі. Олар құрал-жабдықтық есептерді шешуге бағытталған: нақты іс-әркет тұрғызу, нақты мақсаттарға жету, қатысушылардың іскерлік қарым-қатынастар жүйесін қалыптастыру. Балалармен өтетін іскерлік ойындар әдетте қарапайым сюжетті болады, оларды ұйымдастыру семинары түрінде өткізуге де болады.

Информатика пәні бойынша диспут – бұл сыныптар арасында сұрақтар мен жауаптар алмасатын өзіндік ойын. Диспут барысында алдымен қиын сұрақтар қойылады. Диспуттың материалы туралы сұрақтың маңызы зор. Бұл сұрақ диспуттың мақсаттарына байланысты шешіледі. Осындай мақсаттардың ең маңыздысы – бұл өткен оқу жылдарындағы оқу материалын қайталау. Бұл жағдайда оқушылардың алдына белгілі бір уақыт аралағындағы материалды, анықтамаларды, қасиеттерді, ережелерді білетіндей, есептерді шығарып, осы материал бойынша белгілі бір іс-әрекеттерді орындай алатындай қайталау міндеті қойылады. Әрбір диспутқа қойылатын ең төменгі талап оқушылардың оқулықтағы материалды дәл, жақсы және толық білуі, тұжырымдамаларды білуі мен түсінуі болып табылады. Тек осыдан кейін ғана және осының негізінде оқушылардың оқу материалымен шығармашылық жұмысын ұйымдастырып жүргізуге болады.