Дәріс №7

Информатика курсында пайдаланылатын педагогикалық програмалық құралдарды топтау

Информатиканы оқытудың тиімділігі мен сапасын арттыру жолында педагогикалық программалық құралдарға (ППҚ) үлкен сенім жіктеліп отыр. Компьютердің «интеллектуалды» мүмкіндігінің шексіздігіне сүйене отырып, кейбір мамандар жақын болашақта оқытудың барлық проблемалары сәтті шешімін табады дейді. Ал, іске байсалдылықпен қарайтындар «компьютерлік оқудың дәстүрлі оқудан айырмашылығы, жетістігі бар екені әзірге байқалмайды» дейді. Оның себебі ППҚ сапасының төмендігінен. Отандық педагогика сапалы бағаланатындай тәжірибелер қалыптастырып үлгерген жоқ.

Оқу-методикалық қамтамасыз етудің жаңа түрі - педагогикалық программалық құралдар дегеніміз не? Олардың түрлері қандай және міндеті неде? ППҚ топтауда әртүрлі тәсілдер бар. Суретте пайдаланудың дидактикалық мақсатына сәйкес ППҚ типологиясы берілген. Енді осыған қысқаша сипаттама береміз.

Демонстрациялау программалары оқу құралының кейбір бөліктерін көрнекті етіп көрсету үшін қажет, яғни жаңа түсініктерге иллюстрация беру кейбір құбылыстар мен процестерді көрсету. Демонстрациялау үшін ОЖО экраны, есептеуіш техника кабинетінің демонстрациялау экраны, проектор, интерақтивті тақта да пайдаланылады. Демонстрациялау программалық құралдар қатарына оқу программаларының кең көлемі жатады. Анықтай айтқанда, программалау тілінің жеке элементерін, қозғалыссыз схеманы, суреттерді көрсететін қарапайым программалардан бастап, курстың тақырыптары бойынша қозғалмалы сюжеттерді көрсететін программаларға дейін бар.

Үйрету (оқыту) программалары оқушыға нақты білім беру процесін жүзеге асырады және оны жете қабылдауды да мақсат етеді. Үйрету программасы арқылы оқушы мен ЭЕМ-нің диалог ретіндегі қарым-қатынасы іске асады. Диалог барысында олар ақпарат алысады. ЭЕМ сұранысына жауап береді. Мұндай жағдайда ЭЕМ оқу процесін басқару қызметін атқарады. Кейбір жағдайларда оқушының жауабы немесе басқа да әрекеті машинаның есінде қалып қояды. Бұл оқытудың тарихын құрайды. Оқытушы жекелеген оқушының жетістіктерін қадағалайды немесе жалпы қиындықтарды бағалайды.

«Үйрету программасы» деген атау нақты мағынасында шартты, себебі ППҚ-ның басқа да түрлері оқыту, үйрету қасиетін иеленген. Олардың аталуы басқаша болғанымен (мысалы, жаттықтырушы және бақылау программалары), бәрі де оқыту мақсатын алға қояды.

Жаттықтырушы прогаммалар жаңа түсініктер мен іс-әрекет жасау қабілетін бекітеді және оны шыңдай түседі. Бұл программа алға қойған мақсатқа жұмыс мазмұнының кейбір элементтерін бірнеше қайталап көрсету арқылы жетеді. Жаттықтырушы программаларды өте жоғары деңгейде меңгеру қажет болғанда пайдаланған тиімді.

Бақылау программалары сынақ программаларының арнаулы түрі болып табылады да, оқушылардың алған білім деңгейін бақылау қажет болған жағдайда пайдаланылады.

Бұл программа уақытты көп алмайтын шағын диалог жасалады, олар бақылау мақсатында тапсырмалар немесе сұрақтар береді және алынған жаупты тіркеуге алады. Бақылау уақыты өткен соң, қорытынды баға беріледі немесе текст түрінде «қорытынды» шығарылады. Бақылау прграммасын қолданудың бір түрі – оқу әрекетіне өздік бақылау жасау.

Ойын программаларын (оқыту мақсатында жасалған ойындар) – жеке топқа бөлмеуге де болар еді, өйткені ойын түріндегі программада үйрету де, жаттығу да және бақылау да кездеседі. Олардың маңызды ролі – ойдың ынтасын арттыру. Коллективтік ойын кезінде жеке бастың қызығушылығын ортақ мақсатқа бағындыра білу шеберлігі қалыптасады. Дегенмен, педагогтар мен психологтар компьютерлік ойынмен аса көп шұғылданудан сақтандырады, өйткені ойынның көңіл көтерерлік сипаты оқушылардың ерік-жігеріне кері әсер етуі мүмкін. Оқу мен еңбек тек көңіл-күй әрекетіне бағынбау керек.

Еліктеу модельдері программалары ЭЕМ-нің құбылыстарды модельдей алатын аса үздік қабілетіне негізделеді. Құбылыстың мәнін экранда графикалық түрде көзге көрсете алатые қабілетіде бар. Бұл жерде компьютер оқу процесі мүмкіндігін жаңа бағытта дамытады. Компьютер жасаған модельдерімен тәжірибе жасай отырып, оның кемшілігі мен қасиетін зерттей отырып, оқушылар талдауға түсіп отырған нақты модель туралы, жалпы модельдердің артықшылықтары мен кемістіктері туралы мәлімет алады. Атап өтетін маңызды мәселе, мұедай прграммалық құралдар оқушының жұмысын еркін шығармашылық ізденіс түрінде ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Ақпараттық-анықтамалық жүйелері. Оқу мақсатында бейімделген мұндай жүйелер оқушының (немесе мұғалімнің) талап етуі бойынша қажетті хабарды жедел алуы үшін қажет. Ол экранға немесе қағазға түсіріледі. Мұндай программалық құралдар оқу программаларының қатарынан ерекше орын алады. Олар оқу процесі кезінде тұрақты пайдалануға арнап жасалады. Оқушы анықтамалық жүйені өзіне қажет болған уақытта пайдалана алады (кестелер мен анықтама кітапшалары сияқты). Яғни, бұл жағдайда оқушы мен ЭЕМ-нің өзара әрекетесуі басқа пограммалардағы сияқты үздіксіз емес. Оқушының ЭЕМ-мен еркін қарым-қатынасы ЕТК-дегі оқу сабағының қалыпты күйіне айналуы керек. Информатика курсы оқушы бойынша кез келген уақытында ЭЕМ-ге жүгіну әдетін қалыптастыруға тиіс. Дербес ЭЕМ-ді қажетті барлық қолданбалы прграммалармен қаруландыруға қамқорлық жасалуы тиіс, ал оқушы әр кез ЭЕМ-ге жүгіне алатындай болуы керек