Дәріс №5

Мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқыту. БАСТАУЫШ СЫНЫПТАРДА ИНФОРМАТИКАНЫ ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ.

Мектепке дейінгі тәрбие отбасында және мектепке дейінгі ұйымда жүзеге асырылады. 5(6) жастағы балаларды мектепке барар алдында даярлау міндетті және ол отбасында, мектепке дейінгі ұйымда немесе мектепте жалпы білім беру бағдарламаларының шеңберінде жүзеге асырылады. Ол мемлекеттік білім беру ұйымдарында тегін жасалады.

Орта білім беру Қазақстан Республикасының азаматтарына мемлекеттік оқу орындарында тегін орта білім алуға кепілдік беріледі. Орта білім алу міндетті. Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытудың 2010 жылға дейінгі бағдарламасы негізінде жалпы орта білім үш сатылы: бастауыш (1 – 5 сыныптар), негізгі (6 – 10 сыныптар) және жоғары (11 – 12 сыныптар) жалпы орта білім беретін оқу орнында кезең – кезеңмен алынады.

Жалпы білім беретін орта мектептің мақсаты адамгершілігі, әр жақты дамыған өзінің және қоғамдық мүдделерді ұштастыра білетін, халық мәдениетін жетілдіру ісінде өз ұлты мен жалпы адамзат қазынасын тиімді пайдаланатын адамды тәрбиелейді. ҚР азаматтарына мемлекеттік оқу орындарында тегін орта білім алуға кепілдік беріліп, орта білім алу міндеттеледі. Жалпы орта білім – үздіксіз білім беру жүйесіндегі негізгі деңгей. Жалпы орта білім үш сатылы : бастауыш бастауыш (1 – 5 сыныптар), негізгі (6 – 10 сыныптар) және жоғары (11 – 12 сыныптар). Жалпы білімнің нұсқалығына, білім берудің ауқымды инфрақұрылымын қалыптастыруға, жалпы орта білім беретін ұйымдардың әр алуан түрлері мен үлгілерін дамытуға жалпы білім беретін мектеп, гимназия, лицей және басқаларды құру арқылы қол жеткіземіз.

Қазақстан Республикасының 1999 жылы қабылданған «Білім туралы» Заңында тұңғыш рет гимназия мен лицейге түсінік беріліп, оның мәртебесі, құқықтық негізі айқындалады.

Гимназия – негізгі және қосымша жалпы білім беретін бағдарламаларын іске асыратын, оқушыларды олардың бейімділігі мен қабілетіне сәйкес тереңдетіп, салаға бөліп, саралап оқытуды көздейтін, жалпы орта білім беретін оқу орны.

Лицей – негізгі және қосымша жалпы орта білім беру бағдарламаларын іске асыратын, жоғары сатыдағы оқушыларды кәсіби бағдарлап оқытуды жүзеге асыратын жалпы орта білім беретін оқу орны.

Лицейлердің ең басты ерекшелігі – ақыл – ой (интеллектуалдық) қабілеттері жоғары жастарды топтап оқытып, оларды жоғары оқу орындарында даярлайтын бірыңғай элитарлық мектеп болуында. Лицейге жастарды қабылдау ең алдымен олардың табиғи мүмкіндіктерін, интеллектуалдық ерекшеліктерін айқындау негізінде жүргізіледі, кейін де бала дамуын қадағалай отырып, бірнеше іріктеу сатыларынан өткізеді. Ал оны аяқтаған жастар жоғары оқу орнында білім алу құқығына ие болады. Бұл оқу орындарының басты принципі баланы дәл болашақ мамандығына сәйкес қабілетіне қарай іріктеу және сол мамандықты жоғары деңгейде меңгеруіне көмектесетіндей бірнеше жыл бойы арнайы дайындықтан өткізу болып табылады.

«Мирас» халықаралық мектебінің білім беру қызметінде Қазақстан Республикасының орта білім беру саласындағы ұлттық стандарт пен халықаралық бакалавриат бағдарламасының талаптары орынды үйлесім тапқан. Көптеген пәндер ағылшын тілінде оқытылады.

«Арман» оқыту – тәрбиелеу кешені 1997 жылы ашылды. Оның оқыту – тәрбиелеу тұжырымы негізінде «Оқу дегеніміз – әлемді ашу» тезисі жатыр. Педагогикалық кешеннің мақсаты: өзіндік шығармашылық жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру, өзін – өзі асыра алатын тұлғаны тәрбиелеу.

«Болашақ» арнаулы орта мектебінде оқушылар екінші шетел тілі ретінде 3 - сыныптан бастап (ағылшыннан басқа) қытай және араб тілдерін оқиды. «Болашақ » – оқыту қазақ тілінде жүргізілетін жеке меншік мектептердің бірі. Оқытудың негізгі бағыттары – информатика және экономика. Сонымен бірге мектеп оқушыларға ьарлық пәндер бойынша жоғары деңгейлі жалпы білім беруге бағытталған. Оқу үрдісінде электронды оқулықтар қолданылады. «Болашақ» мектебінің түлектері орта білімі туралы аттестатпен бірге экономикалық білім алғаны туралы сертификат алады.

«Дәулет» мектебінде ұлттық сана – сезімді қалыптастыруға байланысты бірнеше бастамалар бар, олар – «Лингвоелтану» оқулығы бойынша қазақ және ағылшын халықтарының тарихын, мәдениетін, білім беру құндылықтарын, рухани мұраларын зерттеу және олардың ерекшеліктерін мәдениеттанымдық тұрғыдан салыстыру. Оқушылардың ағылшын тілі грамматикасын меңгеруі мен тіл дамытуы компьютерлік бағдарлама бойынша беріліп, тексеріледі.

«Ақ жол» – оқу – әдістемелік орталық. Мақсаты– білім және тәрбие беру үрдісінде балалардың дүниеге өзіндік жеке көзқарасын қалыптастыру, шығармашылық ойлау қабілетін, логикасын, коммуникативтік қасиеттерін дамыту. Қосымша білім беруде театр, хореография, қазіргі би, ырғақты гимнастика, сурет – кескіндеме өнері, бағдарламалау, психология пәндері және дене тәрбиесі қамтылған.

«Келешек» – республикалық физика–математикалық дарынды балаларға арналған мектеп. Негізгі пәндер: физика, математика, информатика, ағылшын және қазақ тілдері. «Стандартты емес олимпиадалық есептерді шешу» және «Бағдарламалау негіздері» арнайы курстары бар.

Орал қаласындағы «Талап» акционерлік қоғам жанындағы бірінші мектеп – гимназия 1995 жылы құрылды. Гимназия жұмыс істейтін ата аналарға ыңғайлы, балаларға барлық жағдай жасалған. Әрбір сыныпта 5-8 оқушыдан білім алады. Бастауыш сынып оқушылары үшін ұзартылған күн топтары ұйымдастырылған.

Кәсіптік бастауыш білім беру

Кәсіптік мектепте оқу мерзімі – 2-3 жыл, кәсіптік лицейде – 3жыл, ерекше күрделі кәсіптер бойынша – 4 жылға дейін болады.

Кәсіптік бастауыш білім, кәсіптік мектептер мен кәсіптік лицейлерде негізгі жалпы білім беру базасында алынып, жалпы орта білім алумен ұштастырылады.

Және ол еңбек қызметінің түрлі бағыттары бойынша білікті еңбек қызметкерлерін (жұмысшы, қызметкерлерді) даярлауға бағытталған.

Кәсіптік орта білім беру

Кәсіптік орта білім колледждерде, училищелерде негізгі, жалпы білім беру базасында конкурстық негізінде алынып, жалпы орта білім алумен ұштастырылады және ол кәсіптік орта білім алып шығатын мамандар даярлауға бағытталған. Колледждерде, училищелерде оқу мерзімі – 3-4 жыл. Ұқсас мамандықтар бойынша жалпы орта және кәсіптік бастауыш білімі бар азаматтардың қысқартылған, жеделдетілген бағдарламалар бойынша кәсіптік орта білім алуына болады.

Кәсіптік орта білім колледждерде, негізгі жалпы орта білім алумен ұштастырылады және ол кәсіптік орта білім алып шығатын мамандар даярлауға бағытталған.

Кәсіптік жоғары білім беру

Жалпы және кәсіби орта мектептерді бітірген жастар университеттерде, институттарда, академияларда және соларға теңестірілген оқу орындарында білім алады.

Жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіптік білім

Республика азаматтарға аспирантураларда, доктурантураларда оқып, ғылым кандиданттары мен докторлары дәрежелерін, доцент пен профессор атақтарын алуға мүмкіндік береді, ғылыми кадрларға деген қажеттігін қанағаттандыруды қамтамасыз етеді.

БАСТАУЫШ СЫНЫПТАРДА ИНФОРМАТИКАНЫ ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ.

Бүгінгі тәжірибе көрсеткендей информатиканы оқытуды бастауыш сыныптардан бастаған жөн. Бастауыш сынып оқушысының алгоритмді ойлау стилі өз жасына сай информатиканы үйренуге өте қолайлы. Олардың психологиялық өзгерістері, іске іштей жоспар құра білуі рефлекс сияқты болып келіп, оқытуға жақсы жағдай туғызады.

Информатика қоғамда балаларды жұмыс істеуге дайындау үшін алдымен логикалық ойлауға, талдай білуге, өзара қарым-қатынасқа үйрету керек, баланың негізгі логикалық ойлауы 5-11 жаста қалыптасады.

Біздің елімізде информатиканы бастауыш сыныптарда оқытылуы жаңадан ұйымдастырылып келеді, әлі де оқытудың мақсаттары, міндеттері толық анықталмаған. Сондықтан да бастауыш сыныптарда информатиканы оқытуды ұйымдастыру мәселесін төмендегідей қарастыруға болады:

- информатиканы бастауыш сыныпта оқытудың мақсаттары;

- информатиканы бастауыш сыныпта оқытудың міндеттері;

- «Информатика» пәнінің з ерттеу объектілері;

Информатиканы орта білім беру жүйесінде оқытудың мақсаттары:

· оқушыларға ақпараттарды беру, өңдеу, сақтау, жеткізу және оны қолдану үрдістері туралы білімдерді меңгерту, басқаша айтқанда, оқушыны ақпараттық біліммен қаруландыру;

· оқушылардың оқу үрдісінде компьютерлік техниканы өзіндік даму мен іске асыру құралы ретінде, сонымен қатар, кәсіптік қызметтерге пайдалану дағдыларын қалыптастыру;

· оқушылардың логикалық- құрлымдық және алгоритмдік-шығармашылық ойлау қабілеттерін дамыту, ынта-ықыластары мен шығармашылық бейімділіктерін қалыптастыру.

Аталған мақсаттардан төмендегі міндеттер анықталады:

· информатиканы бастауыш сыныптарда оқытудың мазмұнын анықтау;

· информатиканы бастауыш сыныптарда оқытудың оқу бағдарламасын жасақтау;

· информатиканы бастауыш сыныптарда оқытудың әдістемелік жүйесін жасақтау.

Бастауыш мектепте компьютерлік технологияны қолдануың қазіргі жағдайы

Бастауыш мектептердегі оқудың сипаттық ерекшелігі болып, оқушылар ең алғашқы күннен бастап меңгеруге кірісетін ақпарат көлемінің күрт өсуі болып саналады. Бұл олардың көпшілігінде ақпаратты саналау мен есте сақтауда едәуір қиындықтар туғызады. Өйкені, бастауыш мектеп оқушыларында адаптация, яғни жағдайға бейімделу барысы мүлдем баяу, ал меңгеретін ақпарат өте тез ұлғаюда. Сондықтан да осы кезеңдегі педагогика ғылымының ең бір басты мәселесі оқыту процесінің тиімділігің арттыру есебінен, материалды меңгерудің жалпы уақытын қысқарту, мектеп пәнінің реестеріне кіретін әрбір ғылым пәнінің моделін балалардың ойлау жүйесінде құрастыру проблемасына алдын алғы әзірліктер жасау” (В.В.Давыдов ). Оқушылардың ақпарат тасқынының салмағын қалыпты көтеру үшін, оларды ақыл-ой әрекетінің: заңдылықты іздеу, ұқсастық бойынша ойлау, объект пен түсінік арасындағы иерархиялық тәелділікті табу, теңеу, жалпыны тауып, жекені ажырату, логикалық тұжырым құру секілді әдіс-тәсілдеріне баулыған жөн. Осы тапсырмаларды шешу үшін бастауыш мектеп тәжірибесінде компьютерлік технология да табыспен қолданылып келеді.

Ақпарат технологиялар мен алгоритмдеу негіздерін ерте жастан оқыту үшін пропедевтикалық кезең (1-6-сыныптарда) ұсынылады. Оның негізгі міндеті-оқушыларды компьютермен алғашқы таныстыру, алгоритмдеу негіздерін қалыптастыратын қарапайым бағдарламалар, қарапайым компьютерлік тренажерды пайдалану үрдісінде ақпараттық мәдениеттің алғашқы элементтерін қалыптастыру.

Оқушының ақпараттық сауаттылығы компьютердің қолданылу сферасын білуден басталады. Олар компьютерді іске қосып, бағдарламалар кітапханасынан керегін алып пайдалана білуге онымен мәтін жазуға, керек ақпаратты іздеп табуға, сурет салуда пайдалануға және т.б. үйренеді. Компьютерлер қызығушылығын арттырып, зейін қойып тыңдаумен қатар, түсінбей қалған сәттерін қайталап көруге, тыңдауға және алған мағлұматтарды нақтылауға мүмкіндік береді.

Бастауыш сыныптағы бала үшін - оқудың негізгі саласы ойын болып табылады. Ойын және ойын жағдайлары баланың жан-жақты ой-өрісінің дамуына да тәрбиесіне де әсер етеді. Сонымен бірге әр түрлі педагогикалық мәселелерді шешуге көмектеседі, бұл өзіне барлық жұмыс түрлерін қосып баланың шығармашылықпен жұмыс істей білуіне ой-өрісінің дамуына ең мүмкіндік туғызады. Оқушылардың компьютермен жұмыс жасауы көңіл-күйлерін көтеріп, қызығушылық қабілеттерін арттырады.

Төменгі сыныпта қаралып талқыланатын мәселелердің бірі, команда және алгоритм ұғымдары негізгі мазмұн-заңдылықтарды тану мен алгоритмдерді зерттеу, құрама (комбинаторлық) тапсырманы шешу, орындаушыларды үйрету. Оқушы үшін арнайы бағдарлама мен оқу кітаптары қарастырылған.

Мектеп жасындағы кішкентайлардың дамуы үшін компьютерді қолданудың бұрыннан белгілі мысалының бірі, Массачусет технологиялық институтында(АҚШ) С.Пейпер жұмысы болып саналады. Оның басшылығымен 1968 жылдан Ж.Пиаженің теориялық концепциясы негізінде балалардың интеллектуальды қабілетін дамыту бойынша, соның ішінде мектеп жасындағы және мектепке дейінгі балалардыда қоса, зерттеу жүргізілді. Осы зерттеулердің бірінің нәтижесі-балалар үшін ЛОГО бағдарламасың арнайы тілін жасап шығаруы болды. Қазір бұл әлемде педагогикалық практикада кеңінен қолданыс тауып, біздің елімізде де барған сайын кең таралып отыр.

Бүгінгі күндері бастауыш сыныптарды компьютерлік технологиямен оқыту жүйелі түрде жүзеге асуда, оқушының ой-өрісін жетілдірумен қатар кейбір жеке пәндерді оқыту информатиканың теориялық негізін алгоритмдерді игеру және бағдарлама жасау құралы ретінде пайдаланылуда. Солардың ішіндегі неғұрлым белгісі мен сынақтан өткенін белгілеп, РФ білім министірлігі ұсынып, төменгі сыныптардағы «Роботландия», «Информатика ойындары мен есептер», «Зимние вечера», «Алгол», «Drape» бағдарламалық - әдіскерлік жүйелері жұмыс істейді. Бұл бағдарламаның көпшілігін тек Ресейде ғана емес, көптеген шет елдерде де, осының ішінде АҚШ–та, Ұлыбританияда, Францияда, Финляндияда, Балтика елдерінде пайдалана алатын болды. Осы ойындардың көпшілігі «Информатикалық мәдениет», «Информатика» курстарында ендірілді. Ал курстың негізгі міндеті – оқушының операциялық ойнау стилін қалыптастыру, өз қызметін жоспарлай алу қабілеті, түрлі информатикалық моделдерді жобалап құру, қазіргі заманға техникалық құралдарды өмірде, тұрмыста, шығармашылықта қолдану.

Оқыту формалары мен әдістері

Кіші сыныптарда пайдаланылатын оқыту формалары мен әдістері оқушының психикалық, физикалық және ойлау қабілеттерін ескеру керек.

Сынып – сабақ жүйесінде келесі формалар мен әдістерін пайдалану тиімді: Ойын, топтық, диалог, эвристикалық, ақпараттық минуттар.

Қазіргі кезде ойын әдістері бірінші топқа шығып отыр. Бұл әдістерде тәжірибелік жұмыстардың барлық түрлері байланысқан (ойын тәртіпке үйретеді, ұжымды біріктіреді, анықталмағандық элементін береді, ал бұл ойлау қабілетін дамытады, тиімді шешімді іздеуге баптайды).

Ойын – іс-әрекет, оның түрткісі өзінде жатады. Оқытуда пайдаланылған ойындар - рольдік, ұйымдастырушылық және іскерлік ойындарға бөлінеді. Барлық ойындар үш негізгі мақсатқа жетеді:

1. тәрбиелік

2. оқыту

3. қызықтыру

Ұйымдастырушылық ойындар екіге бөлінеді. Олар:

1. ұйымдастырушылық- әрекеттік

2. ұйымдастырушылық- оқыту

Іскерлік ойындар қазіргі кезде кеңінен пайдаланылады. Оларды көбінесе экономикада, саясаттануда, экологияда, оқытуда және тарихта пайдаланады.

Рольдік ойындарды әртүрлі белгілері бойынша топтастыруға болады. Ролдік ойындардың белгілері:

1. территориалдық белгі

2. қиындық деңгейі бойынша (ертегі, тарихи этнографиялық ойындар, ақпараттық интеллектуалдық ойындар).

3. мақсатты және уақытты белгілері (мақсатты ойындар, шектелмеген ойындар, нон – стоп ойындары, т.б.).

Ойынға қатысу деңгейлері:

1. пассивті

2. шектелген

3. бос

4. белсенді

Ойынды ұйымдастыру

Ойынды ұйымдастырудың бірінші этапы – теориялық өңдеу. Соңғы этапы – талдау болып табылады.

Эвристикалық әдісте оқушылардың әрекетін ұйымдастырудың 5 негізгі этапын бөлуге болады:

1. Мотивациялық

2. Қойылымды

3. Өзіндік өнімді жасау

4. Демонстрациялық

5. Рефлексивті

Эвристикалық әдістің мақсаты - өзіндік оқыту жобасын жасау болады.