Joomla

3 Joomla

3.1 Joomla. Ќысќаша тарихы. Мџмкіндіктері.

Joomla – PHP жѕне JavaScript тілдерінде жазылып, MySQL деректер базасын саќтауѓа арналѓан ќђраммен басќару жџйесі (CMS). GNU/GPL лицензиясымен таралатын, еркін баѓдарламалыќ ќамтамасыз ету.

Joomla CMS Mambo-ныњ тармаѓы болып табылады. Экономикалыќ политикада келісімге келмегеннен тѕуелсіз жасаушылар дасы командасы Mambo жобасынан ажырады. 2005 жылдыњ 16 ќыркџйегінде Joomla-ныњ алѓашќы версиясы шыќты. Негізінде ол аты љзгертілген Mambo 4.5.2.3 болып табылады жѕне тапќан кемшіліктер мен ќателерді дђрыстауды ќамтыды. Ќазіргі кезде актуалды версия 1.7 болып табылады. 1.0 версиясы ескірілген болып табылады, оныњ тіркелген ќолдауы 1 маусымныњ 2009 жылынан бастап тоќтатылды. 1.6 версияны ќолдау 2011 жылдыњ 19 тамызынан бастап тоќтатылды.

Веб-сайтты ќђру џшін Joomla љзіне ѕр тџрлі ќђралдарды ќосады. Жџйеніњ негізгі ерекшелігі – бастапќы баптауда ќђралдардыњ минималды жиынтыѓы, олар керек кезінде ѓана толыќтырылады. Бђл жаѓдай административті панельдегі керек емес элементтермен џйіп тастауды тљмендетеді жѕне серверге жџктемені тљмендетеді жѕне хостингтегі орынды экономдайды. Joomla фронталды жѕне административті бљліктіњ интерфейсін ѕр тџрлі тілде кљрсете алады.

5.1-сурет. Joomla-ныњ интерфейсі.

Joomla-ныњ негізігі мџмкіндіктері:

· Ќосымша кењейтулердіњ арќасында функционалдылыќты ђлѓайтуѓа болады (компоненттер, модульдер жѕне плагиндер) (5.2 сурет);

· Ќолданушылардыњ жѕне администраторлардыњ кљпдењгейлі аутентификациясы џшін ќорѓаныс модулі бар (жеке аутентификация алгоритмі ќолданылады);

· Шаблондар жџйесі сайттыњ сыртќы тџрін оњай љзгерте алады немесе жеке љз шаблонды ќђруѓа болады (мысалы, Artisteer баѓдарламасы кљмегімен). Желіде дайын шаблондардыњ кењ тањдауы бар. Компоненттерді, модульдерді, плагиндерді, шаблондарды љз ќолмен жасап, оларды ќђрылымданѓан каталогќа орналасьыруѓа болады жѕне кењейтілуді ќалауынша редактерлеуге болады;

· Ѕрдайым жањартулар шыѓарылады.

5.2-сурет. Кењейтілу менеджерініњ беті.

5.2 Joomla-ны орнату

Joomla-ны орнатуѓа арналѓан сервер.

“Хостинг немесе локальді веб-сервер? “ деген сђраќ жиі туындайды. Joomla-ны орнату џшін бізге веб-сервер ќажет болады. Сіздер хостингті «хостинг –провайдері» - нен ала аласыз (Unix/Lunix басќаруымен жђмыс істейтін виртуалды веб-сервер) немесе Windows басќаруымен жђмыс істейтін веб-серверді жѕне оѓан ќажетті баѓдарламалыќ ќамтамасыз етуді орнату.

Локальді серверді орнату џшін келесі баѓдарламалыќ жабдыќтар ќажет:

· Apache веб-сервері ( www.apache.org) - Joomla-ны іске ќосуѓа арналѓан;

· PHP интерпритаторы ( www.php.net) - Joomla-ныњ кодын орындайды (Joomla PHP тілінде жазылѓан);

· Деректер базасыныњ сервері MySQL ( www.mysql.com) – сайттыњ деректерін саќтауѓа арналѓан.

Денвер - дистрибутивтер жиыны (Apache, PHP, MySQL, Perl ж.т.б) жѕне сайтты Интернетке шыѓусыз локальді Windows-машинасында жасауѓа арналѓан ќабыќша.

Денверді орнатып, іске ќосќаннан кейін, Joomla1.5.zip пакетін керек бумаѓа ашу керек. Осыдан кейін http://localhost/denwer ссылкасынан љту ќажет. Проверка MySQL жѕне MyAdmin батырмасына басу. Жања деректер базасыныњ атын ойластырып, «Создать» батырмасын шерту керек (5.3 сурет).

5.3 сурет. Деректер базасын ќђру.

Адрестік жолда ќђрѓан web-сайттыњ атын енгізіп, пайда болѓан терезедегі ќадамдарѓа назар аудару.

1 ќадам: тілді тањдау

Choose Language (Тілді тањдањыз) —жџктеудіњ жеті ќадамыныњ бірінші ќадамы (5.4 сурет).

5.4-сурет. Тіл тањдау.

2 ќадам: жџктеу алдындаѓы тексеріс

Prelnstallation Check (Предустановочная проверка) беті (5.5 сурет) сіздіњ серверіњіздіњ оратсы инсталляцияѓа сѕйке келетіндігін тексереді.

Егер тест нѕтижелері жасыл тџсті болса, бђл жаќсы белгі. Сіздіњ конфигурацияњызѓа байланысты айырмашылыќтар бола алады. Joomla инсталляторы веб-сервердіњ конфигурациялыќ орнатуларына (біздіњ жаѓдайымызда - Apache), РНР жѕне операциялыќ жџйеге назар аударады. Егер сіз Windows –та жђмыс жасасањыз экран 5.5 суреттегідей болуѓа тиісті. Next батырмасына басыњыз.

5.5-сурет. Жџктеу алдындаѓы тексеріс.

3 ќадам: лицензия

Ѕрбір баѓдарламалыќ ќамтамасыз етудіњ бљлігі арнайы шарттармен лицензияланады. Joomla GNU/GPL версии 2.0. лицензиясын ќолданады. 5.6 суретте License (Лицензия) беті кљрсетілген. Лицензияны оќып болѓаннан кейін Next батырмасын басу.

5.6-сурет. Лицензия беті.

4 ќадам: деректер базасыныњ конфигурациясы

Тљртінші ќадамда — Database Configuration (Конфигурация базы данных) — сіздіњ дерек базањыздыњ параметрлері сђратылады (5.7 суретте кљрсетілген). Сізге root деген атпен MySQL ќолданушысына ќатынас болады. Root ол MySQL-діњ администраторы болып табылады жѕне ол MySQL жџйесінде бѕрін еркін жасай алады. Парольсіз жџктеу ќауіпсіздікке џлкен ќауіп туѓызады.

5.7-сурет. деректер базасыныњ конфигурация беті.

Windows-тыњ ХАМРР Lite инсталляциясы џшін келесі параметрлерді теру:

• Host Name (Имя хоста): localhost

• User Name (Имя пользователя): root

• Password (Пароль): бос етіп ќалдыруѓа болады, біраќ ќауіпсіздікті бђзу ќауіп-ќатеріне ѕкелетіні туралы есте саќтау жљн.

Енді Database Name (бђрын ќђрѓан дерек базасыныњ аты) љрісін толтыру ќажет. ХАМРР Lite локальді ортада шексіз деректер базалары жљнделе алады, ал провайдермен ђсынылѓан активті ортада алдын ала жљнге келтірілген деректер базасыныњ тізімімен ѓана жђмыс жасауѓа болады.

5 ќадам: FTP конфигурациясы

Рђќсат ќђќыќтарыныњ жѕне РНР Safe Mode активті режимніњ мѕселелерін шешу џшін РНР-діњ FTP функциясын тањдау мџмкіндігі бар, FTP функциясы файлдарды жљњдеу жѕне љњдеуге арналѓан. ХАМРР Lite локальді иносталляцияда жљњдеудіњ ќажеті жоќ. FTP Configuration (Конфигурация FTP) беті 5.8 суретте кљрсетілген.

5.8-сурет. FTP конфигурациясы.

6 ќадам: негізгі конфигурация

Бђл негізгі конфигурация џш бљлікке бљлінеді.

Бірінші бљлімде веб-сайттыњ аты теріледі. Бђл атау браузер терезесініњ адрестік жолына жазылады, іздеу кезінде пайдаланылады. Мысалы: oldmelnik. Екінші бљлімде веб-сайттыњ жолдары сђралынады, яѓни администратордыњ электронды поштасыныњ адресі жѕне оныњ паролі. Main Configuration (Главная конфигурация) беті 5.9 суретте кљрсетілген.

5.9-сурет. Негізгі конфигурация беті.

Џшінші бљлімде сіздіњ Joomla инсталляцияныздыњ ќђрамын ќамтитын деректер типін аныќтайсыз. Next батырмасын басыњыз, сіздіњ деректеріњіз саќталады.

7 ќадам: аяќталу

Жетінші ќадамда сѕтті жџктелу туралы хабарлама аласыз. Finish (Завершение) беті 5.10 суретте кљрсетілген.

5.10-сурет. Finish (Аяќталу).

Ќђжаттар каталогында configuration.php атты файл ќђрылады. Егер инсталляцияны ќайталасањыз configuration.php деген файлды жоюыњыз керек. Администратор џшін ќолданушы аты – ѕрќашан admin.

5.3 Басќарушы конфигурациясы

Веб-сайттыњ администрациялануы сервердіњ бљлігінде орындалады (5.11 сурет). Басќару бљліміне келесі URL бойынша љтуге болады: [Доменное_имя]/administrator/. Мысалы, oldmelnik.kz/administrator.

5.11-сурет. Басќару бљлімі.

Љзіњіздіњ идентификаторы admin бойынша кіріњіз. Пароль бар болса парольді енгізу керек. Осыдан кейін сіз меню интерфейсін, операциялыќ жџйеніњ интерфейсіне ђќсас пиктограммаларды жѕне белгілерді кљресіз (5.1 сурет). Joomla Windows операциялыќ жџйесінде ашыќ ќодты Mozilla немесе Firefox браузерлерін ќоднануды ђсынады. Екеуіде ќауіпсіз жѕне Internet Explorer-ге ќараѓанда оњай. Таѓы бір ерекшелігі бђл браузерлер W3C стандартын жџзеге асырады.

Экранныњ тђтасуы

Меню панелі

Меню ѕр тџрлі элементтерден тђрады. Меню жоѓары панель менюінде тамашаланады (5.11 сурет).

5.11-сурет. Joomla администратор интерфейсініњ меню панелі.

Оњ жаѓында тљрт элемент ђсынылады:

• веб-сайтка сілтеме (Preview (Алдын-ала ќарап шыѓу));

• ќабылданѓан хаттамалар жѕне олардыњ саны туралы ескеру;

• дѕл уаќытта сайт ќолданушыларыныњ саны туралы ескеру;

• Logout (Шыѓу) батырмасы.

Ќђралдар панелі

Меню панелінен тљменірек ќђралдар панелі орналасќан. 5.12 суретте негізгі менюіндегі (mainmenu) бљлімдер мысалы кљрсетілген.

5.12-сурет. Меню пункті диспетчеріндегі негізгі меню.

Сол жаѓында сѕйкес пиктограммамен (инструменттер панельдері) аѓымдаѓы редактерлеуші облыстыњ аты орналасады. Одан оњ жаѓында, наќты диспетчерге ќарай ѕр тџрлі активсіз пиктограммалар орналасќан. Егер сіз тышќан курсорын біреуіне жетелесењіз, айналасында кљсек пайда болады, тышќанныњ сол жаќ батырмасын басып сѕйкес функцияны іске асыра аласыз. 5.1 кестеде айрыќша мѕлім пиктограммалар жѕне оныњ аттары тізбектелген.

5.1-кесте. Пиктограммалар тізбегі.

Енді басќару панелініњ батырмаларымен тањысамыз (олар кейбір меню командаларын ќайталайды):

· Материалды ќосу – жања маќаланы сайтќа ќосуѓа арналѓан;

· Барлыќ материалдар – барлыќ маќалалар жиынтыѓы;

· Жања бет – негізгі беттіњ ќђрамын љзгетуге рђќсат беретін менеджер;

· Бљлімдер – сайт бљлімдерін басќаруѓа арналѓан;

· Санаттар - сайт санаттарын басќаруѓа арналѓан (санат деп сайттыњ бљлімастысы деп тџсіну ќажет);

· Медиаменеджер – сайтќа мультимедиафайлдарды жџктеумен басќарады;

· Меню – сайттыњ менюін редактерлеуші;

· Тілдер – тілдерді орнатуѓа жѕне жоюѓа мџмкіндік береді;

· Ќолданушылар – ќоданушылар менеджері;

· Жалпы жљњдеулер.

5.4 Бљлімдер мен санаттарды жѕне материалдарды ќђру

Басќару панелінде екі батырманы кљруге болады: бљлімдер менеджері жѕне санаттар менеджері. Бљлімдер менеджерініњ интерфейсі материалдар менеджерін еске тџсіреді, сондыќтан бір менеджермен танысќасын, екінші менеджерді білу ќиынѓа соќпайды.

Бљлімдер кестесінде бђрын болмаѓан џш жања баѓан ќђрылды:

· Санаттар – бљлімде санаттар саны;

· Активті – жасырынбаѓан, активті емес материалдар саны;

· Ќоржын – бђл бљлімге жататын жѕне Ќоржынѓа салынѓан материалдар саны;

· Жариялау – бљлім ќђрылѓаннан кейін сайтта жариялануын аныќтайды;

· Ќатынас – бљлімге ќатынауѓа ќђќыѓын орнатуѓа рђќсат береді:

· Бѕріне – барлыќ ќолданушылар бљлімге ќатынай алады;

· Registered – регистерленген ќолданушыларѓа арналѓан ќатынау;

· Арнайы – арнайы ќатынау ќђќыѓы;

· Сурет – бљлімніњ суретін тањдауѓа мџмкіндік береді (оны алдын ала медиаменеджерден жџктеуге болады);

· Суреттіњ позициясы – суреттіњ позициясын тањдау;

· Сипаттама – бљлімніњ сипаттамасы.

“Новый” деген батырмаѓа басып, жања бљлім ќђруѓа болады (5.13 сурет).

5.13-сурет. Жања бљлімді ќђру.

Ол џшін берілген ќалыпты толтыру ќажет:

· Таќырып – бљлімніњ таќырыбы (ќолданушылар бљлімніњ ќђрамын ќараѓанда кљреді);

· Псевдоат – тек латын ѕріптерден ѓана тђруы ќажет жѕне бос орын болмау ќажет. Біраќ псевдоатты жазбауѓа да болады, ол автоматты тџрде толтырылады.

“Сохранить” батырмасын басып, жања ќђрѓан бљлімді саќтау. Бљлімді тізімнен кљруге болады. Барлыќдемобљлімдерді тањдап, “Скрыть” батырмасын басќаннан кейін барлыќ бљлімдерді жасырындыруѓа мџмкіндік бар.

Аналогты тџрде санаттарды ќђру. Санаттар менеджерін ќосу џшін меню командасынан Материалдар-Санаттар іске ќосу керек.

Жања санатты ќосу џшін “Новый” батырмасын басу ќажет (5.14 сурет). Санатты бљлім ќалпындай толтырады. Біраќ ескеретін жаѓдай: сататты ќђрѓанда, міндетті тџрде бљлімді тањдау ќажет. Ѕдеттегідей, саќтау џшін “Сохранить” батырмасына басу керек.

5.14-сурет. Жања санатты ќђру.

Егер санатты редактерлеу ќажет болса, белгіленгенді тањдап “Правка” батырмасын басу.

Барлыќ бљлімдерді жѕне санаттарды ќђрѓаннан кейін, материалдарды ќђруды бастауѓа болады. Егер материал суреттерді ќамтитын болса, біраќ сайтќа жџктелмеген болса, оларды медиаменеджер арќылы алдын ала жџктеуге болады (5.15 сурет).

5.15-сурет. Медиаменеджер.

Басќару панелініњ негізгі бетінде “Добавить новый материал” батырмасы немесе ќђралдар панелініњ материалдар менеджерінде “Новый” батырмасын басып жања материалды ќосуцѓа болады. 5.16 сурет жања материалды ќосу ќалпы. Жања материалды ќосу џшін келесі аќпартты белгілеу керек:

· Таќырып – материалдыњ (маќаланыњ) таќырыбы;

· Псевдоат – материалдыњ псевдоаты (белгілемеуге де болады);

· Бљлім – маќала орналасатын бљлім;

· Санат – маќала орналасатын санат;

· Жариялану – материалдыњ жариялануын аныќтайды;

· Негізгі бетте – материал негізгі бетте орналасуын аныќтайды.

Міндетті параметрлерді орнатќаннан кейін маќаланыњ контентін редактерлеуге болады. Жай ѓана мѕтінді енгізу. Word-таѓыдай батырмалар комбинациясын пайдаланамыз:

· <Ctrl+B>, <Ctrl+I>, <Ctrl+U> - мѕтінді жуан, бђрылѓан, асты сызылѓан.

· <Ctrl+C>, <Ctrl+X>, <Ctrl+V> - кљшіру, ќиып тастау, ќою сияќты командалар.

· Суретті ќосу џшін редатор терезесіндегі “Картинка” батырмасын басу ќажет. Немесе жоѓарыда айтылѓандай медиаменеджер арќылы суретті ќосѓа болады.

5.16-сурет. Жања материалды ќосу.

Терезеніњ оњ жаќ бетінде ќосымша параметрлерді орнатуѓа болады:

· Автор – маќаланыњ авторын тањдау (керек болса);

· Автордыњ псевдоаты – автордыњ псевдоатын енгізу;

· Ќатынас – бђл маќалны кім оќиды (барлыќ ќолданушылар, ѕлде тіркелгендер ѓана);

· Ќђрылѓан кџні – ќђрылѓан кџнді енгізу;

· Жариялануы – маќаланы жариялау кџні;

· Аяќталу мерзімі – аќаланыњ аяќталу мерзімі.

5.6 Дайын сайттыњ ішкі ќђрылымымен танысу

Жалпы, беттер интефейстік бљлігі (сіздіњ веб-сайтыњыз) жѕне серверлік бљлік (веб-сайттыњ административті кљрінісі) болып бљлінеді. Клиенттер жѕне веб-серверлер интерфейстік бљлікті кљреді, ал серверлік бљлік тек ќызметкерлерге жѕне администраторларѓа рђќсат беріледі.

Интерфейстік бљлім

Сіздіњ веб-сайтыњызѓа ќажетті элементтерді тауып білу дизайн љнерініњ ќђрамына кіреді, керек еместі љткізу жѕне аќпаратты логикалыќ жѕне тџсінікті ќызыќты форатта ќолданушыѓа жеткізу. Пайда болѓан нѕтиже функционалдылыќ пен ђйымдастыру арасындаѓы компромиссті кљрсетеді. Сол жѕне оњ жаѓында наќты контентпен рамкалар орналасады. Ортасында (негізгі денесі) — жањалыќтар элементтері (санатталѓан контент).

Шаблон бет компоновкасын аныќтайтын. Шаблондар ауыстырымды жѕне љзгермелі, дѕл сол контент ѕр тџрлі компоновакларда кљріне алады.

Мысал компоновкасын ќарастырайыќ. Бђл бетте бес ѕр тџрлі санатты облыстар бар (5.17 сурет):

• меню;

• контент;

• жарнама;

• ќосымша функциялар;

• декоративті элементтер.

5.17-сурет. Joomla веб-сайтыныњ облыстары.

Меню

Меню ќолданушыѓа навигацияны максимальді жењілдетеді. Ѕр тџрлі есептер џшін менюдіњ кљптеген тџрлері кездеседі. Сіздіњ сайтыњызѓа ѓажетті ќосымша менюлерді ќосуѓа да, алып тасатауѓа да болады.

Жоѓарѓы меню

Жоѓарѓы меню веб бетіњ ењ жоѓары жаѓында орналасады (5.18 сурет). Бђл меню ќолданушыѓа ењ ќажетті контентке тез љтуге арналѓан. Ондай меню ѕдетте концепцияларды, тауарларды, байланыстарды жѕне тілді кљрсетеді.

5.18-сурет. Жоѓары меню.

Негізгі меню/белгілер

Негізгі меню (5.19 сурет) —беттіњ ортањѓы навигациялыќ облысы. Осында міндетті тџрде бірінші етке оралу сілтемесі болу керек. Бђл меню веб сайттыњ ѕрбір бетінде белгілі бір позицияда тђраќты тђруы ќажет.

Негізгі меню — ќолданушы ќатынайтын негізгі нџкте болып табылады. Breadcrumbs (Белгілер), “нан ќоќымдары” деп те аталатын меню типі аѓаш контенттіњ ішкі бђтаќтарында ќозѓалуды жењілдететін навигатор.

5.19-сурет. Негізгі меню.