1

1.2 HTML ќђжаттарын редактерлеу

Мѕтiннiњ параграфтарын туралау

Абзац енгізу џшін <P>, </p> тэгтерін ќолданады, мѕтінніњ сол жаќ, ортада, оњ жаќта орнату џшін align атрибуты пайдалынады. Бђл атрибут келесі мѕндерге ие болады:

Мѕні Орнату типі LEFT Сол шекара бойынша CENTER Орталандыру RIGHT Оњ шекара бойынша

Тапсырма – 2. Мѕтінді туралау

HTML\2.html

<HTML>

<HEAD>

<TITLE>XYZ Incorporation</TITLE>

</HEAD>

<BODY>

<P ALIGN=RIGHT> оњ жаќтан орнату

<P ALIGN=LEFT> Бђл мысал параграфтыњ сол жаќ шекарада орнатылуы

<P ALIGN=CENTER>Мѕтінді ортада бірінші тѕсілмен орнату

<P><CENTER> Мѕтінді ортада екінші тѕсілмен орнату </CENTER>

</BODY>

</HTML>

HTML тiлiнiњ спецификациясында <DIV> жѕне </DIV> операторлардыњ ќолдануына негiзделген таѓы бiр тѕсiл бар. Бђл оператордыњ параметрлерi <P> оператордыњ туралау параметрлерiне сияќты кљрсетiледi.

Тапсырма – 3. Мѕтінді љзге тџрмен туралау

HTML\3.html

<HTML>

<HEAD>

<TITLE>XYZ Incorporation</TITLE>

</HEAD>

<BODY>

<DIV ALIGN=RIGHT><P> оњ жаќтан орнату </DIV>

<DIV ALIGN=LEFT><P> мысал параграфтыњ сол жаќ шекарада орнатылуы </DIV>

<DIV ALIGN=CENTER>

<P> Мѕтінді ортада орнату </P>

</DIV>

<DIV ALIGN=JUSTIFY>

<P> сол жаќ жѕне оњ жаќ шекарада тураланады

</DIV>

</BODY>

</HTML>

Ќѕрiптi ерекшелеу

Ќѕрiптiњ мљлшерiн љзгерту

HTML тiлiнiњ ќѕрiп мљлшерiн басќаратын операторлар символдардыњ абсолюттiк мѕнiн емес, ђзындыѓыныњ салыстырмалы љзгеруiн кљрсетуiне мџмкiндiк бередi.

<BIG > жѕне <SMALL> операторлары

<BIG> жѕне <SMALL> операторлары кљмегiмен бiз мѕтiн символдарыныњ биiктiгiн сѕйкесiнше џлкейтiп жѕне жѕне кiшiрейте аламыз .

Мысалы:

<BIG> WWW серверлер ѕлеміне ќош келдіњіздер!!!</BIG>

<BASE FONT…> операторы

<BASE FONT> операторы ќѕрiптiњ базалыќ љлшемiн, оныњ жѕне тџсiн љзгерту џшiн ќолданылады. Ќѕрiптiњ базалыќ љлшемi SIZE параметрмен берiледi:

<P><BASEFONT SIZE=3>ќѕрiптiњ љлшемi 3-ке тењ

Microsoft Internet Explorer навигаторымен кљрсетiлген <BASE FONT> операторындаѓы ќѕрiптiњ базалыќ љлшемi келесi 1- ші кестеде кљрсетiлген:

Кесте 1. Ќаріптіњ базалыќ љлшемі

SIZE параметрiнiњ мѕнi | Пиксельмен кљрсетiлген символдар љлшемi

1

2

3

4

5

6

7

9

10

12

14

18

24

36

<FONT…> операторы <FONT> тэгініњ кљмегімен біз мѕтінніњ шрифтіњ, кљлемін, тџсін белгілейміз. Ол џшін атрибуттарды пайдаланамыз. Кейбір тэгтер белгілі бір параметрлермен ќолданыла алады немесе ќолдану тиіс, олар ашылѓан тэг элементтерінде жазылады (бір тэгте бірнеше параметр беруге болады). Мысалы, ашылып жатќан <FONT> тэгініњ (</FONT> жабылатын тэг жазылу тиіс) бірнеше арибуттары болуы мџмкін. SIZE - шрифттіњ љлшемін береді (стандартты шрифт љлшемі -"3"). Текстті <FONT SIZE=n></FONT> тэгтерініњ ортасына ќойсаќ (бђл жердегі n - цифр) Сіз оѓан керекті љлшем бересіз:

<font size="1">Мысал 1</font>
<font size="2"> Мысал 2 </font>
<font size="3"> Мысал 3 </font>
<font size="4"> Мысал 4 </font>
<font size="5"> Мысал 5 </font>
<font size="6"> Мысал 6 </font>

Тапсырма – 4. Ќаріпті ерекшелеу

HTML\4.html

<HTML>

<TITLE>XYZ Incorporation</TITLE>

</HEAD>

<BODY>

<P>

<BIG> WWW серверлер ѕлеміне ќош келдіњіздер!!!</BIG>

<P>

Ќалыпты шрифт мысалы

<P>

<SMALL>

Мљлшері кішірейтілген шрифт мысалы

</SMALL>

<P><BASEFONT SIZE=3>Шрифт мљлшері 3 тењ

<P><FONT SIZE=+3> Шрифт мљлшері 3+3=6 тењ

<P><FONT SIZE=-1> Шрифт мљлшері 3-1=2 тењ

</BODY>

</HTML>

HTML ќђжаттарындаѓы тџстер

#### Тџстiњ белгiленуi

HTML ќђжаттыњ бљлек элементтерiнiњ тџсi бђл элементтердi ќђратын операторлардыњ параметрлерiмен аныќталады. Операторлардыњ мѕнi ретiнде ќайсыбiр тџс компонентiнiњ сандыќ мѕнiн немесе тџстiњ символдыќ атын беру керек (2-кесте).

Кесте 2. Тџстіњ символдыќ аты

##### Тџсi

##### Сандыќ мѕнi

##### Aqua

Black

Blue

Fuchsia

Gray

Green

##### Lime

###### Maroon

Navy

Olive

Purple

Red

Silver

Teal

White

Yellow

#00FFFF

#000000

#0000FF

#FF00FF

#808080

#008000

#00FF00

#800000

#000080

#808000

#800080

#FF0000

#C0C0C0

#008080

#FFFFFF

#FFFF00

Љкiнiшке орай, егер ќолданушы HTML ќђжатын Netscape навигатордыњ 2.0 нђсќасымен кљрсе тџстiњ символдыњ аныќтамасы жђмыс iстемейдi.

#### Netscape Navigator 3.0 нђсќасы жѕне де Microsoft Internet Explorer навигаторы тџстiњ символдыќ аныќтамасымен жђмыс iстей алады.

####

#### Мѕтiннiњ тџсiн љзгерту

Сонымен тџс туралы басынан айтып кетейік. <BODY> тэгініњ ішіне BGCOLOR параметрін жазып жѕне оѓан тџс атын немесе оныњ 6 орынды кодын беру керек. Берілген екі мысал бетті ќызыл тџспен бояйды.

<BODY BGCOLOR="RED"> (тџстіњ аты ќолданылѓан)
<BODY BGCOLOR="#FF0000"> (тџс 6 орынды кодпен берілген)

COLOR параметрiн бере отырып, мѕтiннiњ тџсiн <FONT> операторларында оњай љзгертуге болады. Келтiрiлген ќђжаттыњ џзiндiсiнде мѕтiндiнi ќатар ќызыл тџспен кљрсетiлген:

<font COLOR="white"> Красный </font>
<font COLOR="#FF0000"> Красный </font>

Тапсырма – 5. Мѕтінніњ тџсін љзгерту

HTML\5.html

<HTML>

<HEAD>

<TITLE>XYZ Incorporation</TITLE>

</HEAD>

<BODY BGCOLOR=YELLOW>

<P>

<P><BASEFONT COLOR=RED>Ќызыл тџс

<P><FONT SIZE=+3 COLOR =SILVER> кџміс тџстес

</BODY>

</HTML>

Символдардыњ физикалыќ ќалыптастыруы

HTML тiлiнде мѕтiннiњ символдарын физикалыќ ќалыптастыратын операторлар аныќталѓан. Бђл операторлар символдардыњ сыртќы тџрiн наќты тџрде аныќтайды . Текстке ќалыњ, курсивті, сызыќты жѕне т.с.с. тџр беру џшін, оны сай келетін тэгтер ортасына жазу керек:

Кесте 3. Символдардыњ физикалыќ ќалыптастырылуы

Операторлар | Сипаттамасы

<B></B>

<I></I>

<U></U>

<STRIKE></STRIKE>

<TT></TT>

<BIG></BIG>

<SMALL></SMALL>

<BLINK><BLINK>

<SUB></SUB>

<SUP></SUP>

Ќалыњ ќѕрiппен ерекшелеу

Ќисайѓан ќѕрiппен ерекшелеу

Астын сызумен ерекшелеу

Сызумен ерекшелеу

Ѕрiптердiњ бекiтiлген енiмен ќѕрiптi бейнелеу

Iрi љлшемдi ѕрiптерi бар мѕтiн

Кiшi љлшемдi ѕрiптерi бар мѕтiн

Жыпылдаќтайтын мѕтiн

Жол асты индекс

Жол џстi индекс

Мысалы:

Кљрінетін мѕтін

HTML де жазылуы

Меніњ бірінші бетім

Меніњ <b> бірінші </b> бетім

Меніњ бірінші бетім

Меніњ <i> бірінші </i> бетім

Меніњ бірінші бетім

Меніњ <u> бірінші </u> бетім

<PRE>, </pre> тэгтері мѕтін редакторда ќандай жазылѓан болса, сол бойынша браузерге шыѓарады, мысалы:

<PRE>

Ана тілін – арыњ бђл,

Ђятын боп тђр бетте.

Љзге тілдіњ бѕрін біл,

Љз тіліњді ќђрметте

</pre>

Мысалы:

<P align=center>

<font face=Arial size=5 color=blue>Меніњ бірінші бетім</font>

Осындай жол жазѓанда Web бетімізде arial шрифтімен, 5-кљлемде, кљк тџсті «Меніњ бірінші бетім» деген сљйлем шыѓады.

Жолды бљлџ џшін <BR> тэгін ќолданса болады, мысалы:

<P> Ана тілін – арыњ бђл,

Ђятын боп тђр бетте<BR>

</p>

Тапсырма – 6. Харіптерді форматтау Тэгі

HTML\6.html

<H1 ALIGN=CENTER> <FONT COLOR=blue SIZE=7> Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік рѕміздері</FONT> </H1>

<BR>

<HR>

<H2 ALIGN=LEFT > <FONT COLOR=red SIZE=6> Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік байраѓы</FONT></H2>

<H2> <FONT COLOR=red SIZE=6> Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік елтањбасы</FONT> </H2>

<H2> <FONT COLOR=red SIZE=6> Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік ѕн ђраны </FONT> </H2>

<BR>

<P><FONT FACE="Times New Roman" SIZE=3> Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік байраѓы <B><I> тіктљртбђрыш кљгілдір тџсті ортасында 32 сѕулелі кџн, оныњ астында самѓап ђшќан дала бџркіті бейнеленген мата. Оныњ діњгек тђсында - ђлттыќ наќыштаѓы ою-љрнектердіњ тік жолаѓы бар. </FONT></P></I></B>

<P><BIG> Бейнеленген кџн, сѕуле, бџркіт жѕне ою-љрнектер алтын тџсті. </BIG> <SMALL> Байраќтыњ кљлденењі оныњ ђзындыѓыныњ 1:2-дей. 1:2.

</SMALL>

<P><FONT FACE="Times New Roman" SIZE=3> <B><I>Ќазаќстан Республикасыныњ елтањбасыда</I></B> <I>шањыраќ</I> кљгілдір фон џстінде, жан-жаѓына кџн сѕулесі тѕрізді шашыраѓан уыќтар (тіреуіштер), жаќтауында ањыздаѓы ќанатты тђлпарлар бейнелеген. </FONT></P>

<P><BLINK> Елтањбаныњ тљменгі бљлігінде "Ќазаќстан" деген жазу бар </BLINK>

<P> <TT>

Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік елтањбасы - алтын жѕне кљгілдір тџстермен бейнеленген. </TT>

<P></P>

</BODY>

</HTML>

Тапсырма – 7. Web-бетті форматтау

HTML\7.html

<HEAD>

<TITLE>Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік рѕміздері</TITLE>

</HEAD>

<BODY>

<H1 ALIGN=CENTER> Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік рѕміздері </H1>

<BR>

<HR>

<H2 ALIGN=LEFT > Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік байраѓы </H2>

<H2> Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік елтањбасы </H2>

<H2> Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік ѕн ђраны</H2>

<BR>

<P> Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік байраѓы тіктљртбђрыш кљгілдір тџсті ортасында 32 сѕулелі кџн, оныњ астында самѓап ђшќан дала бџркіті бейнеленген мата. Оныњ діњгек тђсында - ђлттыќ наќыштаѓы ою-љрнектердіњ тік жолаѓы бар. Бейнеленген кџн, сѕуле, бџркіт жѕне ою-љрнектер алтын тџсті. Байраќтыњ кљлденењі оныњ ђзындыѓыныњ 1:2-дей.</P>

<P> Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік елтањбасында кљгілдір фонныњ џстінде шањыраќ бейнеленген (киіз џйдіњ жарыќ тџсіретін жоѓарѓы бљлігі), оныњ жан-жаѓында кџн сѕулесі тѕрізді уыќтар шашырап тђр, жаќтауында ањыздаѓы ќанатты тђлпар бейнеленген. Елтањбаныњ тљменгі бљлігінде "Ќазаќстан" деген жазу бар. Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік елтањбасы - алтын жѕне кљгілдір тџстермен бейнеленген.</P>

<P></P>

</BODY>

</HTML>

Символдардыњ логикалыќ ќалыптастыруы

HTML тiлiнде мѕтiннiњ символдарын логикалыќ ќалыптастыру операторлары мѕтiннiњ пiшiмделген сегматикалыќ белгiлеу џшiн берiлген.

Олар бейнелеудiњ наќты ѕдiсiн аныќтамайды, ал ерекшелеуге жататын аќпараттыњ типiн навигаторѓа нђсќа бередi.

Тљменде бiз логикалыќ ќалыптастыру операторларыныњ тiзiмiн келтiрдiк (3-кесте):

Кесте 4. Логикалыќ ќалыптастыру операторларыныњ тізімі

Операторлар | Сипаттамасы

<CITE></CITE>

<EM></EM>

<STRONG></STRONG>

<KBD></KBD>

<CODE></CODE>

<SAMP></SAMP>

<VAR></VAR>

<!--…-->

Ерекше мѕнi бар мѕтiн

Мѕтiнннiњ аса ерекшеленуi

Ќолданушымен енгiзiлген мѕтiн

Баѓдарламаныњ листингi

Литералдар тiзбегi

Айнымалыныњ аты

Сипатталуы

Тапсырма - 8. Символдардыњ логикалыќ ќалыптастырылуы

HTML\8.html

<HTML>

<HEAD>

<TITLE>Символдардыњ логикалыќ ќалыптастырылуы</TITLE>

</HEAD>

<BODY BGCOLOR=#FFFFFF>

<CITE>Цитата</CITE>

<P><EM>Мањызды мѕні бар мѕтін</EM>

<P><STRONG>Ќатты ерекшеленген мѕтін</STRONG>

<P><KBD>Ќолданушымен енгізілген мѕтін</KBD>

<P><CODE>Баѓдарлама листингі</CODE>

<P><SAMP>Литералдар тізбегів</SAMP>

<P><VAR>Айнымалы аты</VAR>

<P><!--Комментарий-- >

</BODY>

</HTML>

Алдын-ала пiшiмделген мѕтiндi кiрiстiру

Мѕтiндi пiшiмдеудiњ таѓы бiр мџмкiндiгi бар,мысалы, <PRE> жѕне </PRE> командаларымен ќолданылатын ќђжаттарда баѓдарламалардыњ листингiлерiн орналастыру џшiн ќолайлы. Бђл командалар алдын-ала пiшiмделген мѕтiндi енгiзу командалары деп аталады.

<PRE> командасында WIDTH параметрi бар. Ол бiр ќатардаѓы максималды символдар санын кљрсетедi.

Мђнда пiшiмдеу деген сљз бекiтiлген ѕрiптердiњ енi бар ќѕрiптi ќолдануымен ќарапайым мѕтiндiк редактормен мѕтiндi дайындау. Баѓдарламалардыњ листингiлерi пiшiмделген болып табылады.

Тапсырма - 9. Алдын-ала пiшiмделген мѕтiндi кiрiстiру

HTML\9.html

<HTML>

<HEAD>

<TITLE> Алдын-ала пiшiмделген мѕтiндi кiрiстiру </TITLE>

</HEAD>

<BODY BGCOLOR=#FFFFFF>

С тілінде жазылѓан жењіл баѓдарлама:

<PRE WIDTH="60">

int main (int argc,char *arg[])

{

printf(&quot;Hello, world!&quot;);

}

</PRE>

</BODY>

</HTML>

HTML интерпретаторын љшiру

Егер сiз љзiнiздiњ сервер бетiне, мысалы, HTML тiлiнiњ оќулыѓын немесе листингтердiњ џлкен мљлшерiн орналастырѓыњыз келсе, онда <PLAINTEXT> операторын ќолдану керек. Microsoft Internet Explorer навигаторымен жђмыс iстейтiн бђл оператор тiлiнiњ интерпретаторын љшiредi.

Мысалы: HTML интерпретаторын љшіру

<HTML>

<HEAD>

<TITLE> HTML интерпретаторын љшіру</TITLE>

</HEAD>

<BODY BGCOLOR=#FFFFFF>

<PLAINTEXT>Символдар жолын ќызыл тџспен ерекшелеу џшін Сіз келесі HTML тілініњ ќђрылымын ќолдана аласыз:

<P><FONT COLOR=RED>Ќызыл тџсті жол

</PLAINTEXT>

</BODY>

</HTML>

Љкiнiшке орай, Netscape Navigator навигаторы бђл ќђжатты дђрыс кљрсетпейдi, себебi ол <PLAINTEXT> операторын “тџсiнбейдi”. Ќђжат Netscape Navigator жѕне Microsoft Internet Explorer навигаторларында дђрыс кљрсетiлуi џшiн <PLAINTEXT> операторынан бас тартуѓа тура келедi.Оны тљменде кљрсетiлген листингтэгi сиаќты арнайы <и> символдарын &lt; жѕне &gt; жолдарѓа ауыстыру керек.

Тапсырма - 10. HTML интерпретаторын љшіру

HTML\10.html

<HTML>

<HEAD>

<TITLE> HTML интерпретаторын љшіру </TITLE>

</HEAD>

<BODY BGCOLOR=#FFFFFF>

Символдар жолын ќызыл тџспен ерекшелеу џшін Сіз келесі HTML тілініњ ќђрылымын ќолдана аласыз:

<P>&It;FONT COLOR =RED&gt; Ќызыл тџсті жол

</BODY>

</HTML>

#### Ќѕрiптi оныњ аты бойынша нђсќау

<FONT> операторыныњ FASE параметрi кљмегiмен сiз мѕтiндi кљрсететiн ќѕрiптердiњ наќты атын жаза аласыз.

FASE параметрiнiњ бiреуiнде аттарын џтiрмен бљлетiн бiрнеше ќѕрiптердiњ аттарын кљрсетуге болады:

<FONT FASE="Arial Cyr,Arial,Helv DL"> Шрифт гельветика

Егер ќолданушыныњ жџйесiнде Arial Cyr ќѕрiпi орнатылѓан болса, онда “Шрифт гельветика” жолы осы ќѕрiппен кљрсетiледi. Ќарсы жаѓдайда жол Arial ќѕрiпi,ал содан кейiн Helv DL арќылы кљрсетiлу мџмкiн. Егер жџйеде ќарастырылѓан ќѕрiптердiњ бiрде-бiреуi болмаса, онда жол навигатордаѓы орнатылѓан ќѕрiппен кљрсетiледi.

Тапсырма - 11.Ќаріпті оныњ аты бойынша нђсќау

HTML\11.html

<HTML>

<HEAD>

<TITLE>Ќаріптер мысалы</TITLE>

</HEAD>

<BODY BGCOLOR=WHITE>

<P><FONT FASE="Arial Cyr,Arial,Helv DL">Шрифт гельветика

<P><FONT FASE="Courier New Cyr,Courier New ">Шрифт курьер

<P><FONT FASE="TimesNew Roman Cyr,Times New Roman">Шрифт таймс

</BODY>

</HTML>

Параграфты горизонталь сызыќпен бљлу

WWW беттерiн бейнелегенде параграфты горизонталь сызыќпен бљлу ѕдiсi жиi ќолданылады. Егер сiз сызыќты HTML командасы кљмегiмен ќойсањыз, онда навигатор оны ѕдемi џшљлшемдi тџрде кљрсете алады.

HTML ќђжатына горизонталь бљлгiш сызыќты енгiзу џшiн <HR> операторын ќолдану керек. Бђл оператор сызыќтыњ сыртќы тџрiн аныќтайтын бiрнеше параметрлерi бар (5 кесте):

Кесте 5. Сызыќтыњ сыртќы тџрін аныќтайтын параметрлер

Параметр | Сипаттамасы
ALIGN | ALIGN параметрi сызыќтыњ туралауын аныќтайды. Бђл параметрде келесi мѕндерi болуы мџмкiн:LEFT (сол шекара бойынша), CENTER(ортада), RIGHT(оњ шекара бойынша).
COLOR | Бљлетiн сызыќтыњ тџсi.Бђл параметр тек Microsoft Internet Explorer навигаторларында iстейдi.
NOSHADE | Сызыќ тэгiс болып кљрсетiледi.
SIZE | Пиксельмен берiлген бљлгiш сызыќтыњ ђзындыѓы.
WIDTH | Сызыќтыњ енi.Терезенiњ енiне байланысты пиксельмен немесе процентпен кљрсетiледi.

Тапсырма - 12. Параграфты горизонталь сызыќпен бљлу

HTML\12.html

<HTML>

<HEAD>

<TITLE>Параграфты горизонталь сызыќпен бљлу</TITLE>

</HEAD>

<BODY BGCOLOR=#FFFFFF>

Бђл љздігінен ќолданылатын сызыќ

<HR>

Џшљлшемді ерекшелеусіз сызыќ

<HR NOSHADE>

<P>Сол жаќ шектен тџзулеу

<HR SIZE=8 WIDTH=50% ALIGN=LEFT COLOR=#FF0000>

<P>Оњ жаќ шектен тџзулеу

<HR SIZE=8 WIDTH=50% ALIGN=RIGHT COLOR=#FF0000>

<P>Ортадан тџзулеу

<HR SIZE=8 WIDTH=50% ALIGN=CENTER COLOR=#FF0000>

</HEAD>

</HTML>